Sân Khấu Giữa Đêm Giao Thừa

Vào năm 1972, các gánh hát cải lương lưu diễn dọc theo các ngôi đình làng vùng giáp ranh là phương tiện tuyệt vời để che giấu cán bộ và chuyển giao tài liệu. Tiếng trống chầu, tiếng đàn ca vang vọng giúp xóa nhòa sự chú ý của địch. Tuy nhiên, lực lượng mật vụ đô thị và quân cảnh Sài Gòn rất tinh ma; chúng thường xuyên tổ chức những cuộc "bịt rạp" bất ngờ ngay giữa buổi diễn, xộc thẳng vào hậu trường, dùng lưỡi lê đâm nát các đạo cụ để tìm tài liệu tình báo.

Lúc bấy giờ, chú Năm Bầu – chủ một gánh hát cải lương gia truyền, đồng thời là cơ sở mật của Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy – nhận một nhiệm vụ khẩn cấp: Phải chuyển một chiếc máy in roneo mini cầm tay và ba tập tài liệu hướng dẫn đấu tranh chính trị ra vùng giải phóng cho đội tuyên truyền.

Đúng lúc gánh hát đang chuẩn bị mở màn đêm diễn tại đình làng bên sông thì một toán hiến binh và mật vụ áo đen khóa chặt lối ra vào. Chúng ra lệnh kiểm tra toàn bộ gánh hát, nội bất xuất ngoại bất nhập. Nhìn chiếc rương gỗ lớn đựng mão giáp, cân đai của các vai vua chúa, tướng lĩnh tuồng cổ, chú Năm Bầu đã đưa ra một quyết định táo bạo dựa trên tâm lý kiêng kỵ của nghề hát và nghệ thuật hóa trang.

Chiếc rương đựng đạo cụ cổ trang của gánh hát thời đó rất lớn, làm bằng gỗ gõ dày và được chia làm nhiều ngăn kéo phức tạp. Chú Năm Bầu đã chuẩn bị vị trí ẩn giấu này cực kỳ tinh vi:

Chú bọc kỹ chiếc máy in roneo và tài liệu bằng vải nhung đỏ (loại vải lót rương chuyên dụng), sau đó cố định phẳng phiu dưới một tấm đáy giả của chiếc rương. Phía trên tấm đáy giả, chú xếp chồng khít lên nhau những bộ áo bào thêu chỉ vàng lấp lánh, những chiếc mão rồng, mão phụng đính hạt cườm lộng lẫy và nặng nề. Trong giới nghệ thuật sân khấu, chiếc rương này được xem là "hòm báu" linh thiêng của Tổ nghề, người ngoài không được tự tiện lục lọi nếu không muốn gặp điềm xui xẻo.

Buổi tối hôm đó, tiếng trống chầu vừa dứt một nhịp dài, ba tên mật vụ cáo già và hai tên lính vũ trang đầy mình xộc thẳng vào phía sau bức màn nhung hậu trường. Không khí lập tức đông cứng, các đào kép đang dặm phấn, dán râu mặt mày tái mét. Tên trưởng toán mật vụ hất hàm, lấy nòng súng AR15 hất tung bức màn che phòng hóa trang, quát lớn: "Năm Bầu! Đứng im! Nghe tin gánh của ông nuôi giấu cộng sản, có đồ gì ám muội mang ra đây kiểm tra mau!".

Chú Năm Bầu vẫn bình thản trong bộ trang phục Quan Công đỏ rực, bộ râu dài oai nghiêm. Chú thong thả vuốt râu, bước ra với phong thái đĩnh đạc của một nghệ sĩ gạo cội, giọng vang sảng khoái: "Mô Phật, chào thầy đội mật vụ. Gánh hát của tui chỉ có ông hoàng bà chúa bằng giấy với phấn son mua vui cho bá tánh đêm rằm. Thầy đội muốn khám thì cứ tự nhiên, nhưng xin nhẹ tay giùm cho, đồ đạc sân khấu dễ rách nát lắm".

Tên mật vụ cáo già bước lại gần chiếc rương gỗ đại đựng mão giáp. Hắn dùng mũi súng hất tung nắp rương ra. Nhìn đống áo bào lấp lánh, hắn thọc bàn tay thô bạo xuống định bới tung lên để tìm hầm bí mật dưới đáy. Đoán trước hành động của giặc, chú Năm Bầu lập tức hóa thân vào vai diễn, chú giậm mạnh chân xuống sàn gỗ nghe một tiếng chát vang dội, cặp mắt phụng trợn ngược, tay chỉ thẳng vào mặt tên mật vụ, quát lớn bằng giọng hát tuồng oai phong lẫm liệt: "Khoan khoan! Chớ có mạo phạm! Hòm báu của Tổ nghề, chứa linh khí của các bậc thánh nhân hoàng đế! Kẻ phàm phu tục tử nào dám dùng tay dơ bẩn chạm vào, sẽ bị Tổ trác, hộc máu tai, chịu tội thiên lôi quở phạt!". Cùng lúc đó, các đào kép xung quanh phối hợp nhịp nhàng, đồng loạt quỳ sụp xuống, lầm rầm khấn vái khói hương nghi ngút làm không gian hậu trường trở nên huyền bí, linh thiêng một cách kỳ lạ. Tên mật vụ bấy giờ dù hung hãn nhưng bản chất vẫn là người phương Đông cực kỳ mê tín, đặc biệt là đối với những chuyện kiêng kỵ của giới màn nhung, sân khấu. Bàn tay hắn đang thọc trong rương bỗng khựng lại giữa chừng khi nhìn thấy chiếc mão rồng lấp lánh như đang nhìn chằm chằm vào mình. Nghe giọng quát oai nghiêm như sấm truyền của "Quan Công" Năm Bầu, hắn chột dạ, rùng mình vội vàng rút tay lại, mặt mày biến sắc. Để giữ thể diện, tên mật vụ quay sang chửi đổng toán lính: "Mẹ kiếp! Toàn là đồ rách rưới thêu thùa với bùa ngải nhức đầu! Khám mấy cái vali quần áo của đào kép kia kìa, cái hòm quỷ này bẩn thỉu quá, đừng có đụng vô rước họa vào thân!". Toán lính vội vàng sục sạo qua loa mấy chiếc giỏ mây rồi chán nản kéo nhau rút lui ra ngoài rạp.

Đêm diễn kết thúc thành công rực rỡ trong tiếng vỗ tay của dân làng. Khi ánh đèn măng-xông đã tắt và toán mật vụ đã rút đi, chú Năm Bầu cùng các đồng chí đóng cửa rạp hát, thắp một nén nhang tạ ơn Tổ nghề rồi khéo léo dỡ bỏ lớp áo bào, cạy tấm đáy giả của chiếc rương ra.

Chiếc máy in roneo cùng ba tập tài liệu hiện ra hoàn toàn vẹn nguyên, an toàn tuyệt đối. Ngay đêm hôm đó, nương theo chuyến ghe bầu chở đạo cụ rời bến sông, chú Năm Bầu đã chuyển toàn bộ số "mật hàm" này về vùng giải phóng an toàn. Chỉ vài ngày sau, những tờ truyền đơn cách mạng đầu tiên được in từ chiếc máy này đã xuất hiện rợp trời các chợ quận, thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh chính trị của quần chúng nhân dân.