Sân khấu giữa màn sương khói đạn

Các cháu ạ, ngày ấy chúng cô ra trận với "vũ khí" là những chiếc đàn bầu, đàn guitar sờn cũ và những bộ trang phục biểu diễn may vội bằng vải lụa Hà Đông. Người ta bảo văn công là nghề "làm đẹp cho đời", nhưng văn công thời chiến trước hết phải là một người lính thực thụ. Chúng cô vừa đeo ba lô nặng trĩu hành quân qua những dốc cao dựng đứng, vừa phải giữ cho giọng hát không bị khê, dây đàn không bị đứt vì ẩm ướt của rừng già.

Sân khấu của chúng cô lạ lắm. Có khi là một khoảng đất trống vừa mới dứt tiếng bom, có khi là một hầm chữ A chật hẹp chỉ đủ chỗ cho vài người lính ngồi bó gối. Không có ánh đèn màu, chỉ có ánh sáng của những chiếc đèn bão treo lủng lẳng. Không có loa đài khuếch đại, chỉ có tiếng hát mộc mạc hòa cùng tiếng suối chảy và tiếng pháo nổ tầm xa.

Cô nhớ nhất một đêm diễn năm 1972. Đơn vị bộ đội sắp sửa bước vào một trận đánh ác liệt. Họ ngồi đó, gương mặt sạm đen vì khói súng, đôi mắt mệt mỏi nhưng ánh lên niềm khao khát cháy bỏng khi nghe cô hát bài "Câu hò bên bến Hiền Lương". Có một chiến sĩ trẻ, trạc tuổi em trai cô, cứ nhìn cô chăm chú. Hết buổi diễn, em ấy lại gần, tặng cô một nhành hoa rừng nhỏ xíu và nói khẽ: "Chị ơi, nghe chị hát, em thấy như đang được đứng cạnh mẹ em bên bờ sông quê mình. Đêm nay em đi, nhất định em sẽ thắng để sớm được về nghe chị hát tiếp".

Sáng hôm sau, trận đánh nổ ra. Cô tình nguyện ở lại trạm phẫu để phụ giúp các bác sĩ băng bó vết thương. Và cô đã gặp lại em ấy, nhưng lần này em không còn cười được nữa. Em nằm trên cáng, hơi thở yếu ớt. Cô đã ngồi bên cạnh, cầm tay em và hát lại chính bài hát đêm qua. Em ra đi trong tiếng hát của cô, với một nụ cười thanh thản trên môi. Lúc đó cô hiểu rằng, tiếng hát của mình không chỉ là giải trí, mà là một phần hồn của quê hương tiếp thêm sức mạnh cho người lính ở lằn ranh sinh tử.

Làm văn công thời chiến là phải chấp nhận những lúc đang hát thì máy bay địch ập tới, phải nhanh chóng buông micrô để cầm súng hoặc hỗ trợ cáng thương binh. Nhưng chưa bao giờ tiếng hát ngừng vang.

Các cháu thanh thiếu nhi thân mến, ngày nay các cháu có thể dễ dàng nghe nhạc qua điện thoại, xem những chương trình hoành tráng. Nhưng cô mong các cháu hiểu rằng, nghệ thuật chân chính nhất là nghệ thuật phục vụ nhân dân, là thứ âm nhạc có thể chạm đến nỗi đau và niềm tự hào của dân tộc. Đừng chỉ sống với những giai điệu hời hợt. Hãy dùng trí tuệ và tâm hồn mình để sáng tạo nên những giá trị tinh thần giúp đất nước ta ngày càng đẹp tươi hơn.