Sáng mãi ngọn lửa tinh thần Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa kháng chiến

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Không lâu sau, thực dân Pháp âm mưu cướp nước ta một lần nữa. Đầu tháng 10/1945, sau khi chiếm Sài Gòn, thực dân Pháp đổ bộ gần 1.000 quân lên bãi biển trước Khách sạn Beau Rivage, thị xã Nha Trang, đánh chiếm nhiều địa điểm, chuẩn bị bàn đạp để mở rộng tiến công các tỉnh Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, đồng thời uy hiếp trực tiếp con đường chi viện của các lực lượng miền Bắc, miền Trung vào Nam bộ. Với tinh thần “Quyết đem cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy” trong bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, quân và dân Khánh Hòa bước vào cuộc chiến đấu mới đầy cảm go, thử thách nhưng rất đỗi hào hùng. Nhiệm vụ vây chặt quân Pháp trong Nha Trang để giữ được con đường chi viện cho Nam bộ là yêu cầu bức thiết mà Trung ương đã đặt ra cho các Đảng bộ và chính quyền cách mạng miền Trung, trực tiếp là Đảng bộ, quân và dân Nha Trang - Khánh Hòa.

Thực hiện chủ trương của Trung ương, để lãnh đạo cuộc chiến đấu, Bộ Chỉ huy Mặt trận Nha Trang được thành lập. Đồng chí Trần Công Khanh làm chỉ huy trưởng, Hà Văn Lâu làm Tham mưu trưởng, Chính trị viên là Nguyễn Mô (Bùi Định). Lực lượng vũ trang chiến đấu của ta ở Nha Trang có đại đội tự vệ do Võ Văn Ký chỉ huy chiến đấu ở nội thị. Ngoại vi có đại đội tự vệ tập trung do đồng chí Hà Văn Lâu chỉ huy ở Ngọc Hội, Xuân Lạc. Các lực lượng phối hợp với nhau hình thành thế bao vây địch trong thị xã. Chủ trương của ta trong những ngày đầu chống Pháp là: “Dùng lực lượng tại chỗ chủ động tấn công vào một số mục tiêu quan trọng mà lực lượng địch ở đó tương đối mỏng, ta sẽ xâm nhập, như nhà ga, nhà đèn, kho Bình Tân nhằm tiêu diệt một số sinh lực địch, phá hủy cơ sở vật chất. Sau đó rút ra cùng lực lượng bên ngoài, thực hiện nhiệm vụ vây chặt quân Pháp trong thị xã, không cho chúng mở rộng diện chiếm đóng. Đồng thời, kiên quyết giữ vững hành lang giao thông Bắc – Nam, đảm bảo thông suốt con đường chi viện từ Bắc vào Nam”.

Trên tinh thần ấy, đúng 3 giờ sáng ngày 23/10/1945, Ban Chỉ huy Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa phát lệnh tấn công địch trên toàn mặt trận, mở đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở Khánh Hòa. Một loạt các vị trí quân địch trong thị xã như: Khu nhà ga Nha Trang, nhà đèn (Sở điện lực), Sở thuộc (Viện Pasteur), khu Bình Tân,… bị lực lượng của ta nổ súng tấn công mãnh liệt, gây cho chúng nhiều thiệt hại. Tại khu vực nhà ga, sau vài phút nổ súng ta đã làm chủ trận địa, tiêu diệt toàn bộ quân địch, thu được nhiều vũ khí và trang bị. Tại đây, đồng chí Võ Văn Ký, người chỉ huy lực lượng tự vệ Nha Trang đã chiến đấu dũng cảm và anh dũng hy sinh. Cả Nha Trang - Khánh Hòa sôi sục khí thế chống quân xâm lược. Thực hiện kế hoạch của Ban Chỉ huy, sau cuộc tiến công đồng loạt tiêu hao quân địch, ta rút về tuyến sau củng cố tổ chức và khẩn trương lập phòng tuyến, tiếp tục bao vây quân địch. Trong vòng một tháng, các lực lượng của ta trên phòng tuyến đã chiến đấu kiên cường, đánh lui tất cả các cuộc phản kích mở vây của quân Pháp. Các lực lượng tự vệ nội thị phối hợp chiến đấu, liên tiếp tổ chức những đợt tấn công chớp nhoáng vào các vị trí trọng yếu của quân Pháp, gây cho chúng một số thiệt hại về sinh lực và phương tiện chiến tranh. Bước đầu đánh bại âm mưu “đánh nhanh, thắng nhanh” của quân Pháp. Diễn biến chiến trường ở Nam bộ, Nam Trung bộ và Mặt trận Nha Trang được Trung ương Đảng, Chính phủ và Hồ Chủ tịch đặc biệt quan tâm. Trung ương đã điều 19 đơn vị bộ đội vào chi viện cho Mặt trận Nha Trang, đồng thời cử các đồng chí chỉ huy và các phái viên đến nắm tình hình và chỉ đạo Mặt trận. Đặc biệt, cuối tháng 01/1946, đồng chí Võ Nguyên Giáp thay mặt Chính phủ vào kiểm tra tình hình miền Nam. Ngày 27/01/1946, đồng chí tới thị sát Mặt trận Nha Trang và biểu dương quân, dân Nha Trang - Khánh Hòa: “Với biết bao khó khăn cả ngày đầu kháng chiến đac bám trụ vững chãi một thời gian dài trên tuyến lửa, tiêu diệt và tiêu hao, giữ chân quân Pháp, thật sự làm thất bại âm mưu đánh nhanh, thắng nhanh của địch… cho đến lúc này giao thông của ta từ Bắc vào Nam vẫn thông suốt, để Trung ương vẫn tiếp tục chuyển vũ khí, bộ đội vào Nam bộ tạo điều kiện cho hậu phương chuẩn bị kháng chiến”, đồng thời chỉ đạo điều chỉnh cách bố trí và tác chiến. Theo chỉ đạo, ngày 01/02/1946, phần lớn lực lượng ta ở Mặt trận Nha Trang lui về căn cứ Đồng Trăn (Diên Khánh) để củng cố, tổ chức lại. Một phần lực lượng còn được điều ra Phú Yên tăng cường cho Chi đội 2 Nam tiến. Cuộc chiến đấu bao vây quân Pháp 101 ngày đêm (từ 23/10/1945 đến 01/02/1946) tại Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa kết thúc. Quân và dân Khánh Hòa chuyển sang thực hiện nhiệm vụ mới của cuộc kháng chiến.

Cuộc chiến đấu bao vây quân xâm lược Pháp tại Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa đã thể hiện ý chí và lòng yêu nước nồng nàn, khao khát độc lập tự do của các tầng lớp nhân dân, góp phần cùng cuộc chiến đấu của quân, dân cả nước. Chiến công trên Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa là chiến công hào hùng, biểu hiện sinh động tư tưởng tiến công cách mạng, đường lối chiến tranh Nhân dân, tinh thần đoàn kết, hợp đồng chiến đấu giữa các đơn vị Trung ương chi viện với các lực lượng địa phương, giữa quân và dân ta. Mặt trận Nha Trang là cuộc hội quân của cả nước, là điểm hội tụ của yêu thương gắn bó Bắc - Nam, tình quân dân đậm đà thắm thiết. Đó là lượng bộ đội Nam tiến, với những chiến sĩ ở mọi miền Tổ quốc đã sát cá cùng chung chiến hào với quân và dân Nha Trang - Khánh Hòa chiến đấu.

Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa đã giải quyết tốt nhiệm vụ vừa giữ vững con đường giao thông huyết mạch Bắc - Nam góp phần đắc lực cùng đồng bào cả nước chi viện cho Nam Bộ kháng chiến, vừa góp phần quan trọng vào thắng lợi đánh bại chiến lược “đánh nhanh thắng nhanh” của thực dân Pháp, tạo được thời gian quý báu cho toàn tỉnh và khu vực Nam Trung Bộ tranh thủ củng cố xây dựng thực lực về mọi mặt để sẵn sàng bước vào cuộc chiến tranh lâu dài. Chiến công đó đã được Trung ương Đảng, Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh ghi nhận và khen ngợi. Trong thư gửi các chiến sĩ Nam Bộ và Nam Trung Bộ nhân kỷ niệm quân đội ta tròn 1 tuổi (22/12/1945), Bác viết: “Chính phủ Dân chủ Cộng hòa Việt Nam rất khen ngợi chiến sĩ ở các mặt trận miền Nam, đặc biệt là các chiến sĩ ở Nha Trang và ở Trà Vinh, đã làm gương anh dũng cho toàn quốc. Tổ quốc biết ơn các bạn, toàn thể đồng bào noi gương các bạn”