“Sang năm ta ăn Tết to”

Trước năm 1950, cuộc chiến đấu của quân, dân ta trong vòng vây của giặc Pháp nên đời sống của bộ đội vô cùng thiếu thốn, gian khổ. Bộ đội địa phương hoàn toàn tự cấp tự túc về ăn, mặc, không có chế độ quy định cung cấp rõ ràng. Tôi vẫn nhớ đầu năm 1950, khi tình nguyện lên đường nhập ngũ vào Huyện đội Móng Cái, tỉnh Hải Ninh (nay là thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh), tôi được Huyện đội trưởng Vũ Hồng Quỳ tiếp đón bằng câu nói nhớ đời: “Hôm nay tớ chiêu đãi cậu một bữa cháo tàu xì (đậu đen muối mặn)”. Tôi thầm nghĩ, “chiêu đãi” mà chỉ có thế, vậy bữa ăn thường ngày là gì? Sau này tôi được biết, Huyện đội trưởng thường hay tổ chức cho bộ đội vượt sông sang bên kia biên giới để cắt dây điện thoại (bằng đồng) nhằm phá hoại đường dây thông tin liên lạc của giặc Pháp rồi đem bán lấy tiền nuôi quân. Thỉnh thoảng, bà con Việt kiều ở Đông Hưng cũng ủng hộ chút ít, ngoài ra không có nguồn thu nào khác.

Sang rừng Vày Kháy, mặc dù sắn khoai bạt ngàn trên nương, nhưng nhớ lời Hồ Chủ tịch: “Không được lấy cái kim, sợi chỉ của dân…”, bữa ăn của bộ đội chúng tôi chủ yếu là măng rừng luộc, quả tâm, quả gắm, quả sim, thỉnh thoảng mới bắt được ít cá hoặc ốc suối về cải thiện. Chỉ huy còn phải cho chặt gỗ rừng đốt than hoa bán cho dân buôn để có tiền mua khoai, sắn nuôi bộ đội. Xuân Tân Mão (1951), người chỉ huy lo cho bộ đội đón Tết bằng bữa cơm có cá, ốc suối bày trên lá chuối rừng. Bữa cơm tất niên vắng bóng thịt mỡ và bánh chưng xanh, vậy mà bộ đội vẫn hát vang những bài ca: “Bao chiến sĩ anh hùng”, “Đoàn Vệ quốc quân”, “Diệt phát xít”, “Nhớ chiến khu”… vang vọng cả núi rừng Pan Nai. Kết thúc đêm lửa trại, cán bộ, chiến sĩ hứa với nhau: “Sang năm mình sẽ ăn Tết to”!

Sau Chiến dịch Biên giới, nhờ có sự chi viện của Liên Xô, Trung Quốc… và giữa năm 1951, Chính phủ ban hành chính sách thuế nông nghiệp, thành lập cơ quan lương thực, ngân hàng, mậu dịch quốc doanh… nên chế độ cung cấp về ăn, mặc cho quân đội cũng được cải thiện. Tết năm ấy, Huyện đội Móng Cái có một con bò và khoảng một tạ gà. Từ thịt bò, gà lại chuyển đổi thành gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn. Đêm liên hoan lửa trại trong rừng, chúng tôi rất phấn khởi vì đã thực hiện được lời hứa từ Xuân trước, đúng là: “Sang năm ta ăn Tết to” thật!