SAU BƯỚC QUÂN HÀNH LÀ CÁCH SỐNG NGAY NGẮN
Những bài học ấy đi theo tôi vào đời sống gia đình và công việc. Không phải lúc nào tôi cũng làm mọi thứ hoàn hảo, nhưng tôi hiểu mình cần tự sửa khi chưa tốt. Chính ý thức đó là điều quý nhất. Con người có thể thay đổi môi trường sống nhiều lần, nhưng nếu giữ được khả năng tự nhìn lại, họ sẽ không dễ trôi khỏi những nguyên tắc tốt đẹp. Với tôi, quân ngũ đã trao một điểm tựa như thế.
Thời gian có thể làm nhiều kỷ niệm lùi xa, nhưng có những năm tháng càng xa lại càng hiện lên rõ trong cách một người nhìn lại chính mình. Tôi là Lê Văn Tỉnh, sinh năm 1958. Năm 1979, tôi nhập ngũ khi khoảng 21 tuổi, mang trên mình trách nhiệm của một Chiến sĩ. Mốc 1983 khép lại một chặng quân ngũ đối với tôi. Tôi bước vào quân ngũ khi đất nước đã sang một giai đoạn mới, cuộc sống còn nhiều khó khăn và mỗi người trẻ vẫn phải học cách sống có kỷ luật, có trách nhiệm với tập thể. Nhìn từ hôm nay, 4 năm ấy không chỉ là những con số nằm giữa hai mốc thời gian. Đó là quãng tôi học cách bước ra khỏi những thói quen riêng, học sống trong một nhịp chung và hiểu rằng người trưởng thành không thể chỉ nghĩ đến điều thuận cho mình. Quân ngũ không biến một người thành người khác chỉ trong một ngày. Sự thay đổi đến từ từng sáng thức dậy đúng nề nếp, từng lần phải tự điều chỉnh khi làm chưa tốt, từng lúc biết đặt trách nhiệm lên trước cảm xúc nhất thời. Tôi nhớ quãng ấy bởi chính từ những điều bình dị như thế, một phần tính cách của mình dần được hình thành: cẩn trọng hơn, kiên nhẫn hơn và biết nhìn việc chung bằng một thái độ nghiêm túc hơn.
Có những lúc tôi nghĩ tuổi trẻ chỉ thật sự bắt đầu khi người ta lần đầu rời khỏi vòng tay quen thuộc để tự chịu trách nhiệm về mình. Những ngày đầu xa nhà, cảm giác nhớ người thân là điều khó tránh. Nhưng chính trong nỗi nhớ ấy, tôi nhận ra mình không thể mãi là người chỉ biết nhận sự chăm lo. Quân ngũ buộc tôi phải tự điều chỉnh nhịp sống, tự sắp xếp từng việc nhỏ và tự nhắc mình giữ nề nếp. Mỗi lần làm được điều đó, khoảng cách với gia đình không còn chỉ là sự xa cách mà trở thành một bài học về biết ơn. Tôi càng hiểu công sức của những người đã nuôi nấng, dạy bảo mình; càng hiểu một mái nhà bình yên là điều đáng trân trọng. Và cũng từ đó, tôi biết rằng trưởng thành không phải là tách mình khỏi gia đình, mà là biết sống tốt hơn để khi nghĩ về mình, những người thân có thể yên tâm hơn trước.
Điều quân ngũ rèn rõ nhất trong tôi là khả năng tự đưa mình vào nề nếp. Ban đầu, những quy định về thời gian, trật tự và cách làm việc có thể khiến một người trẻ cảm thấy mình phải cố gắng nhiều hơn. Nhưng càng sống lâu trong môi trường ấy, tôi càng hiểu nề nếp không nhằm làm con người mất đi sự chủ động. Ngược lại, nó dạy ta chủ động đúng lúc, biết việc nào cần làm trước, việc nào không thể trì hoãn và đâu là giới hạn của sự tùy tiện. Có những ngày tinh thần tốt, mọi việc trở nên nhẹ hơn; cũng có hôm mệt hoặc lòng không được thoải mái. Nhưng phần việc không thể vì thế mà thay đổi. Tôi học cách không để tâm trạng quyết định chất lượng việc mình làm. Khi một thói quen tốt được lặp lại đủ lâu, nó trở thành phần tự nhiên trong cách sống. Sau này, tôi càng nhận ra điều quý nhất của kỷ luật là giúp mình không cần ai thường xuyên giám sát vẫn biết tự điều chỉnh và giữ cho cuộc sống khỏi trôi theo sự dễ dãi.
Danh xưng chiến sĩ với tôi luôn gắn với một điều rất cụ thể: biết mình là một mắt xích trong cái chung. Khi hiểu như vậy, người ta sẽ bớt đặt câu hỏi việc này có đáng để mình làm hay không, mà chú ý hơn đến việc nếu mình làm không tốt thì ai sẽ phải chịu phần bất tiện còn lại. Tôi học cách nhìn trách nhiệm theo hướng ấy. Không phải vì phần của mình nhỏ mà có thể xuề xòa; cũng không phải vì chưa được ai nhắc tên mà sự cố gắng trở nên vô nghĩa. Có những điều chỉ mình biết mình đã làm nghiêm túc đến đâu, và chính sự tự biết ấy tạo nên lòng tự trọng. Quân ngũ giúp tôi hiểu một người đáng tin không nhất thiết phải luôn ở nơi dễ được nhìn thấy. Nhiều khi họ chỉ là người âm thầm làm phần việc của mình thật chắc, để người bên cạnh không phải quay lại sửa chữa. Cách sống đó về sau trở thành điều tôi luôn trân trọng ở người khác và cũng cố giữ ở chính mình.
Quân ngũ cũng dạy tôi rằng tập thể không phải nơi mọi người giống hệt nhau, mà là nơi những khác biệt được đặt trong một nhịp chung. Ban đầu, mỗi người đều mang theo thói quen và cách nghĩ riêng. Sống cạnh nhau, va chạm là điều khó tránh. Nhưng chính từ những lần phải điều chỉnh ấy, tôi học được sự kiên nhẫn. Có chuyện nếu chỉ giữ phần hơn thua sẽ rất dễ thành nặng nề; có việc chỉ cần một người chịu chậm lại và lắng nghe thì mọi thứ đã khác. Tôi bắt đầu hiểu giá trị của một lời nói có chừng mực, của thái độ không vội quy kết và của sự quan tâm không phô trương. Đồng đội gần nhau không phải vì chưa từng khác ý, mà vì sau khác biệt vẫn biết quay về với trách nhiệm chung. Nhìn lại, tôi thấy đây là một trong những bài học nhân tình sâu nhất của đời lính: muốn đứng cùng hàng, trước hết phải biết giữ khoảng cách vừa đủ để tôn trọng nhau và khoảng gần vừa đủ để không ai cảm thấy đơn độc.
Quãng quân ngũ còn dạy tôi về sức bền. Nhiệt tình của ngày đầu có thể rất lớn, nhưng không ai có thể dựa mãi vào cảm xúc ban đầu để đi hết một chặng dài. Sẽ có những ngày mọi việc lặp lại, có lúc tinh thần không tốt, có khi chỉ muốn được thả lỏng hơn một chút. Chính lúc đó, sự kiên trì mới thật sự có ý nghĩa. Tôi học cách không yêu cầu bản thân lúc nào cũng phải mạnh mẽ, nhưng phải biết tự đưa mình trở lại với nhịp sống sau những lúc chùng xuống. Hôm nay chưa tốt thì ngày mai làm lại cẩn thận hơn; việc chưa xong thì tiếp tục; điều chưa quen thì rèn thêm. Tôi hiểu sức bền không phải là không mỏi, mà là không để một lần mỏi biến thành lý do bỏ dở. Bài học này về sau càng rõ trong cuộc sống đời thường, nơi phần lớn trách nhiệm đều kéo dài qua nhiều năm và chỉ có thể giữ được bằng sự đều đặn, chứ không phải bằng vài phút quyết tâm thật lớn.
Chữ tín với tôi dần trở thành một thước đo rất giản dị. Không phải nói được điều lớn đến đâu, mà là lời mình nói có đi cùng việc mình làm hay không. Trong tập thể, mọi người sống cạnh nhau đủ lâu để nhận ra điều ấy rất nhanh. Một người thường xuyên để việc dang dở rồi giải thích hay đến đâu cũng khó tạo cảm giác yên tâm. Ngược lại, người ít nói nhưng biết theo việc đến cùng tự nhiên được tin hơn. Tôi học cách cẩn trọng với lời hứa và nghiêm túc hơn với phần đã nhận. Nếu làm chưa tốt, thừa nhận để sửa khiến mình nhẹ hơn việc cố tìm lý do. Từ đó, tôi hiểu sự đáng tin không phải là hình ảnh để giữ trước mặt người khác, mà là một nếp sống phải giữ cả khi chẳng ai quan sát. Sau này, trong gia đình và công việc, bài học ấy vẫn nguyên giá trị: muốn giữ một mối quan hệ bền, trước hết phải để lời nói của mình có trọng lượng.
Những năm tôi vào quân ngũ, đất nước đã ở một giai đoạn khác so với thời chiến, nhưng đời sống vẫn còn nhiều khó khăn và người trẻ vẫn cần một môi trường để rèn mình. Tôi hiểu rằng trách nhiệm không chỉ xuất hiện trong những thời điểm đặc biệt. Ngay trong cuộc sống bình thường, xã hội vẫn cần những con người biết kỷ luật, biết nghĩ đến lợi ích chung và biết hoàn thành phần việc của mình. Quân ngũ giúp tôi nhận ra giá trị của việc xây dựng một đời sống ổn định bằng những điều nhỏ nhưng bền. Không phải ngày nào cũng có thử thách lớn, nhưng ngày nào cũng có cơ hội để mình sống nghiêm túc hơn. Chính những năm ấy khiến tôi biết quý hòa bình không như một khái niệm xa xôi, mà như điều kiện để mỗi gia đình được vun đắp, mỗi người được học tập, lao động và theo đuổi cuộc sống bình thường của mình. Càng về sau, tôi càng thấy biết trân trọng điều bình thường cũng là một dạng trưởng thành.
Khi quân ngũ lùi lại phía sau, tôi mới có thời gian nhìn rõ hơn sự thay đổi của chính mình. Trước kia, có những việc tôi có thể nghĩ đơn giản; sau những năm sống trong hàng ngũ, tôi thường cân nhắc kỹ hơn đến hậu quả của cách mình làm đối với người khác. Tôi biết quý thời gian, biết rằng sự chậm trễ của một người có thể khiến người khác phải chờ, và một thái độ thiếu trách nhiệm có thể tạo thêm gánh nặng cho tập thể. Những bài học ấy đi theo tôi vào đời sống gia đình và công việc. Không phải lúc nào tôi cũng làm mọi thứ hoàn hảo, nhưng tôi hiểu mình cần tự sửa khi chưa tốt. Chính ý thức đó là điều quý nhất. Con người có thể thay đổi môi trường sống nhiều lần, nhưng nếu giữ được khả năng tự nhìn lại, họ sẽ không dễ trôi khỏi những nguyên tắc tốt đẹp. Với tôi, quân ngũ đã trao một điểm tựa như thế.
Thời gian đã đưa những năm quân ngũ của tôi vào phía sau, nhưng giá trị của chúng vẫn hiện diện trong nhiều điều rất đời thường. Lê Văn Tỉnh, sinh năm 1958, nhập ngũ 1979, làm Chiến sĩ, và có mốc xuất ngũ 1983. Phía sau những con số ngắn gọn đó là một quãng tôi học cách sống giữa tập thể, biết tự kiểm soát mình và hiểu rằng sự đáng tin được tạo nên từ cách sống lặp lại mỗi ngày. Tôi không cần làm ký ức lớn hơn những gì nó vốn có. Chỉ cần biết rằng từ một người trẻ bước vào hàng ngũ, tôi đã trở về với sự chín chắn hơn và mang theo những bài học còn hữu ích cho cả đời sau. Bởi vậy, khi nghĩ về “Sau bước quân hành là cách sống ngay ngắn”, tôi nghĩ đến một phần thanh xuân đã hoàn thành vai trò của nó: giúp tôi trưởng thành mà không đánh mất sự chân thành, giúp tôi mạnh hơn mà vẫn biết quý tình người.
