“Sáu Dân” và bài toán lương thực

Sau năm 1975, Thành phố Hồ Chí Minh phải đối mặt với hàng loạt khó khăn. Chiến tranh đã kết thúc nhưng hậu quả kinh tế và xã hội còn rất nặng nề. Thành phố đông dân, trong khi nguồn cung lương thực và hàng hóa gặp nhiều hạn chế. Người dân cần gạo, thực phẩm và những nhu yếu phẩm thiết yếu để duy trì cuộc sống. Trong những năm giữ cương vị lãnh đạo tại thành phố, Võ Văn Kiệt đặc biệt quan tâm đến những vấn đề này. Ông không chỉ nhìn chúng từ bàn làm việc mà thường tìm hiểu tình hình ở cơ sở. Câu chuyện lương thực trở thành một ví dụ điển hình cho phong cách lãnh đạo của ông. Nếu cơ chế khiến hàng hóa không đến được với người dân, thì cần tìm cách tháo gỡ. Nếu sản xuất bị hạn chế bởi những quy định không phù hợp, thì phải xem xét lại. Từ những vấn đề rất cụ thể như vậy, Võ Văn Kiệt dần hình thành tư duy đổi mới trong quản lý kinh tế. Người dân không thể sống bằng những kế hoạch trên giấy; sản xuất phải tạo ra hàng hóa thực tế và hàng hóa phải đến được nơi cần thiết. Những hoạt động tháo gỡ khó khăn trong sản xuất và lưu thông tại thành phố sau này thường được nhắc đến trong câu chuyện về tinh thần “phá rào” trước thời kỳ Đổi mới. Võ Văn Kiệt được nhiều người gọi bằng cái tên gần gũi “Sáu Dân”, bởi ông thường xuyên tiếp xúc với cơ sở và quan tâm đến những vấn đề cụ thể của người dân. Điều đáng chú ý là ông không coi những vấn đề lương thực hay hàng hóa là chuyện nhỏ. Với ông, nếu người dân thiếu ăn thì đó là một vấn đề chính trị và quản lý rất lớn. Chính cách nhìn từ đời sống thực tế đã giúp ông nhận ra những hạn chế của cơ chế cũ. Từ một bao gạo, một chuyến hàng hay một cơ sở sản xuất, ông nhìn thấy những vấn đề rộng hơn của nền kinh tế. Những bài học ở Thành phố Hồ Chí Minh sau này trở thành một phần quan trọng trong tư duy đổi mới của ông ở cấp quốc gia.