Sổ ghi về Sư đoàn 1 anh hùng
Sổ ghi về Sư đoàn 1 anh hùngNhững năm 1964 - 1965, nhằm đối phó với chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ, Mặt trận Tây Nguyên (B3) được thành lập, trong đó có Sư đoàn 1 - sư đoàn chủ lực đầu tiên có mặt tại chiến trường Tây Nguyên. Sư đoàn đã anh dũng chiến đấu, liên tiếp giành nhiều thắng lợi, tiêu hao nhiều sinh lực địch, góp phần cổ vũ, khích lệ quân và dân cả nước đánh thắng giặc Mỹ. Trong những hiện vật Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam mới tiếp nhận có cuốn Sổ ghi chép về Sư đoàn 1 trong thời gian 9 năm hoạt động của Cựu chiến binh Đại tá Lê Mạnh Quý, nguyên Trợ lý Ban Tuyên huấn.
Đại tá Lê Mạnh Quý sinh ngày 11/1/1935, quê quán tại thôn Ngãi Từ, xã Liêm Tuyền, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Tháng 11/1965, khi đang là giáo viên ông đã tình nguyện khoác ba lô vào chiến trường, đảm nhận chức vụ Trợ lý Ban Tuyên huấn, Sư đoàn 1. Chiến tranh đã lùi xa nhưng những ký ức về cuộc chiến, về một thời đạn bom vẫn vẹn nguyên. Với ông, có lẽ tài sản lớn nhất trong cuộc đời quân ngũ là cuốn sổ ghi lại 12 năm tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ, trong đó có ghi chép về chặng đường lịch sử 9 năm của Sư đoàn 1 anh hùng từ năm 1965 đến năm 1974. 
Cuốn sổ ghi về Sư đoàn 1 anh hùng của Cựu chiến binh Lê Mạnh Quý. Ảnh Phương Thảo. Lần giở từng trang ký ức về một thời hoa lửa, người lính Sư đoàn 1 năm xưa bồi hồi: “Tôi còn nhớ như in vào năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn cam go, ác liệt. Để đáp ứng yêu cầu đặt ra, Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng tư lệnh đã có chủ trương thành lập Mặt trận B3 với nhiệm vụ giải phóng vùng Tây Nguyên, xuất quân vào chiến trường miền Nam. Trong các đơn vị thuộc Mặt trận B3 có Sư đoàn 1 (trực thuộc Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam), tôi được giao nhiệm vụ Trợ lý Ban Tuyên huấn của Sư đoàn 1”. Các đơn vị biên chế thuộc Sư đoàn 1 gồm: Trung đoàn 33 (ban đầu là Trung đoàn 101B thuộc biên chế Sư đoàn 325B), Trung đoàn 66 (nguyên là Trung đoàn 66, Sư đoàn 304) và Trung đoàn 320 được tập kết tại Tây Nguyên. Đây là sư đoàn chủ lực đầu tiên có mặt tại chiến trường Tây Nguyên. Phần đầu cuốn sổ, ông ghi lại các hoạt động của đơn vị từ ngày đầu thành lập với các nội dung về biên chế tổ chức các đơn vị của Sư đoàn và tên gọi của Sư đoàn: “Ngày 20/12/1965 công bố quyết định thành lập Sư đoàn 1 tại Cầu Lầy tỉnh Gia Lai lấy mật danh là Đoàn Lê Lợi, sau đổi lại là Nông Trường 1, Đoàn 962C, sau đó thống nhất là Sư đoàn 1”. Các nội dung tiếp theo ghi chép về diễn biến lãnh đạo chỉ huy Sư đoàn 1 qua các thời kỳ; Về kết quả thành tích trên các mặt trận của Sư đoàn 1. Trong 9 năm chiến đấu của Sư đoàn trên các chiến trường: Tây Nguyên (Mặt trận B3) từ tháng 10/1965 đến tháng 9/1968; chiến trường miền Đông Nam bộ (B2) từ tháng 9/1968 đến tháng 9/1969; chiến trường Tây Nam Bộ từ tháng 9/1969 đến tháng 6/1970; chiến trường Tây Nam Campuchia từ 15/9/1070 đến tháng 12/1974. Sư đoàn đã liên tục tham gia đánh 2.947 trận, diệt 91.958 tên, đánh quỵ Lữ đoàn kỵ binh số 3 Mỹ và loại khỏi vòng chiến đấu Lữ dù 173 Mỹ, bắn rơi 1.205 máy bay các loại, phá hủy gần 3.650 xe các loại, 38 kho đạn và xăng dầu…
Trang ghi lại các đơn vị tham gia trận Plei Me năm 1965 của Sư đoàn 1. Ảnh Phương Thảo. Những chiến công của Sư đoàn 1 đã đi vào lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước như: Chiến thắng Plei Me, Đắk Tô - Tân Cảnh, Sa Thầy, Sóc Con Trăng, Đổng Pan, Đường 13 - Chơn Thành (Bình Long), An Giang, Tây Nam Cam-pu-chia, Sư đoàn đã có truyền thống trận đấu đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, đành quỵ Lữ đoàn 3 kỵ binh bay Mỹ, đây là một đơn vị được trang bị hiện đại nhất, có động nhất của quân đội Mỹ. Tiếp đó, Sư đoàn đã loại khỏi vòng chiến đấu Lữ đoàn dù số 173 thiện chiến, Mùa xuân Mậu Thân 1968, Sư đoàn đã giải phóng thị trấn Tân Cảnh. Tại chiến trường miền Đông Nam Bộ, Sư đoàn là đơn vị đầu tiên đánh Mỹ ở cấp sư đoàn hiệu suất chiến đấu trong một năm cao hơn ba năm ở Tây Nguyên. Đến miền Tây Nam B6, Sư đoàn tiếp tục lập nhiều chiến công xuất sắc, diệt nhiều sinh lực địch, mở rộng vùng giải phóng, cùng với các địa phương giữ vững vùng giải phóng, góp phần đánh bại chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của Mỹ - ngụy tại địa bàn hoạt động. Từ trong thực tiễn Sư đoàn đã tìm ra nhiều cách đánh hợp lý, hiệu quả, giảm thương vong “Nắm thắt lưng địch mà đánh!” Hiệp đồng tác chiến bằng cách “Lấy tiếng súng là hiệu lệnh tiến công địch!”. Chủ động tiến công địch với tinh thần “Gặp Mỹ là đánh, tìm Mỹ mà diệt!”. Sáng tạo ra chiến thuật “Vận động và công kết hợp chốt” đã được phổ biến rộng rãi trong toàn quân. Sư đoàn 1 đã tiêu diệt quân chủng không quân của ngụy Lon-non và phá hủy hoàn toàn khu công nghiệp hóa dầu của chúng, thu nhiều vũ khí, khí tài, quân trang, quân dụng, lương thực của địch và kịp thời bổ sung cho đơn vị sử dụng phục vụ chiến đấu hiệu quả... Những chiến công của Sư đoàn góp phần cùng với quân và dân cả nước đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Đại tá Đỗ Thảo, nguyên cán bộ Sư đoàn 1 cho biết: “Những tư liệu về Sư đoàn 1 rất hiếm hoi, cũng chính một phần nhờ cuốn sổ ghi chép này của đồng chí Lê Mạnh Quý đã cung cấp những tư liệu quý giá nhờ đó Sư đoàn được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2013”.
Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tiếp nhận một số hiện vật về Sư đoàn 1 anh hùng trong chương trình gặp mặt truyền thống của Cựu chiến binh Sư đoàn 1, tháng 12/2018. Ảnh Phương Thảo. Bên cạnh những ghi chép về Lịch sử Sư đoàn, đồng chí còn là những trang ghi chép lại những mốc son lịch sử trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hào hùng của dân tộc ở cả hai miền Nam – Bắc. Trong bài viết về nhân dịp kỷ niệm 40 năm thành lập Đảng (1930 - 1970), có đoạn trích lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Màu cờ đỏ của Đảng chói lọi như mặt trời mới mọc xua tan cái màu đen tối, soi đường dẫn lối cho nhân dân ta vững bước tiến lên con đường thắng lợi”. Về 12 nguyên tắc chỉ đạo tác chiến; Chiến lược tiến công năm 1972; Thống kê số liệu về các cuộc chiến tranh mà Mỹ tham chiến; Chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975; Nghiên cứu về công tác tuyên huấn trong công tác lực lượng võ trang; công tác chính trị trong chiến dịch; những vấn đề cơ bản trong đường lối quân sự của Đảng và nêu rõ thất bại của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam . Cuốn sổ ghi chép được Cựu chiến binh Lê Mạnh Quý cất giữ cẩn thận đến năm 2014, ông giao lại cho Đại tá Đỗ Thảo, nguyên cán bộ Sư đoàn 1 làm tài liệu nghiên cứu. Ngày 17/5/2018, Đại tá Đỗ Thảo trao tặng cuốn Sổ ghi chép cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử. Thông tin viết trong cuốn sổ ghi chép sẽ giúp chúng ta, đặc biệt là thế hệ trẻ phần nào hiểu thêm được những khó khăn gian khổ, những cống hiến, hy sinh to lớn của thế hệ cha anh trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước: Dù phải hy sinh nhưng quyết không lùi bước, không chịu khuất phục trước kẻ thù. Đặc biệt, cuốn sổ đã cung cấp những tư liệu quý về Sư đoàn 1 – một sư đoàn ra đời trong hoàn cảnh đặc biệt, khi đất nước hòa bình thì giải thể nhưng những gì mà Sư đoàn 1 đã làm được thì thật xứng đáng với danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân - phần thưởng cao quý của Đảng và Nhà nước trao tặng./.
Cuốn sổ ghi về Sư đoàn 1 anh hùng của Cựu chiến binh Lê Mạnh Quý. Ảnh Phương Thảo. Lần giở từng trang ký ức về một thời hoa lửa, người lính Sư đoàn 1 năm xưa bồi hồi: “Tôi còn nhớ như in vào năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn cam go, ác liệt. Để đáp ứng yêu cầu đặt ra, Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng tư lệnh đã có chủ trương thành lập Mặt trận B3 với nhiệm vụ giải phóng vùng Tây Nguyên, xuất quân vào chiến trường miền Nam. Trong các đơn vị thuộc Mặt trận B3 có Sư đoàn 1 (trực thuộc Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam), tôi được giao nhiệm vụ Trợ lý Ban Tuyên huấn của Sư đoàn 1”. Các đơn vị biên chế thuộc Sư đoàn 1 gồm: Trung đoàn 33 (ban đầu là Trung đoàn 101B thuộc biên chế Sư đoàn 325B), Trung đoàn 66 (nguyên là Trung đoàn 66, Sư đoàn 304) và Trung đoàn 320 được tập kết tại Tây Nguyên. Đây là sư đoàn chủ lực đầu tiên có mặt tại chiến trường Tây Nguyên. Phần đầu cuốn sổ, ông ghi lại các hoạt động của đơn vị từ ngày đầu thành lập với các nội dung về biên chế tổ chức các đơn vị của Sư đoàn và tên gọi của Sư đoàn: “Ngày 20/12/1965 công bố quyết định thành lập Sư đoàn 1 tại Cầu Lầy tỉnh Gia Lai lấy mật danh là Đoàn Lê Lợi, sau đổi lại là Nông Trường 1, Đoàn 962C, sau đó thống nhất là Sư đoàn 1”. Các nội dung tiếp theo ghi chép về diễn biến lãnh đạo chỉ huy Sư đoàn 1 qua các thời kỳ; Về kết quả thành tích trên các mặt trận của Sư đoàn 1. Trong 9 năm chiến đấu của Sư đoàn trên các chiến trường: Tây Nguyên (Mặt trận B3) từ tháng 10/1965 đến tháng 9/1968; chiến trường miền Đông Nam bộ (B2) từ tháng 9/1968 đến tháng 9/1969; chiến trường Tây Nam Bộ từ tháng 9/1969 đến tháng 6/1970; chiến trường Tây Nam Campuchia từ 15/9/1070 đến tháng 12/1974. Sư đoàn đã liên tục tham gia đánh 2.947 trận, diệt 91.958 tên, đánh quỵ Lữ đoàn kỵ binh số 3 Mỹ và loại khỏi vòng chiến đấu Lữ dù 173 Mỹ, bắn rơi 1.205 máy bay các loại, phá hủy gần 3.650 xe các loại, 38 kho đạn và xăng dầu…
Trang ghi lại các đơn vị tham gia trận Plei Me năm 1965 của Sư đoàn 1. Ảnh Phương Thảo. Những chiến công của Sư đoàn 1 đã đi vào lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước như: Chiến thắng Plei Me, Đắk Tô - Tân Cảnh, Sa Thầy, Sóc Con Trăng, Đổng Pan, Đường 13 - Chơn Thành (Bình Long), An Giang, Tây Nam Cam-pu-chia, Sư đoàn đã có truyền thống trận đấu đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, đành quỵ Lữ đoàn 3 kỵ binh bay Mỹ, đây là một đơn vị được trang bị hiện đại nhất, có động nhất của quân đội Mỹ. Tiếp đó, Sư đoàn đã loại khỏi vòng chiến đấu Lữ đoàn dù số 173 thiện chiến, Mùa xuân Mậu Thân 1968, Sư đoàn đã giải phóng thị trấn Tân Cảnh. Tại chiến trường miền Đông Nam Bộ, Sư đoàn là đơn vị đầu tiên đánh Mỹ ở cấp sư đoàn hiệu suất chiến đấu trong một năm cao hơn ba năm ở Tây Nguyên. Đến miền Tây Nam B6, Sư đoàn tiếp tục lập nhiều chiến công xuất sắc, diệt nhiều sinh lực địch, mở rộng vùng giải phóng, cùng với các địa phương giữ vững vùng giải phóng, góp phần đánh bại chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của Mỹ - ngụy tại địa bàn hoạt động. Từ trong thực tiễn Sư đoàn đã tìm ra nhiều cách đánh hợp lý, hiệu quả, giảm thương vong “Nắm thắt lưng địch mà đánh!” Hiệp đồng tác chiến bằng cách “Lấy tiếng súng là hiệu lệnh tiến công địch!”. Chủ động tiến công địch với tinh thần “Gặp Mỹ là đánh, tìm Mỹ mà diệt!”. Sáng tạo ra chiến thuật “Vận động và công kết hợp chốt” đã được phổ biến rộng rãi trong toàn quân. Sư đoàn 1 đã tiêu diệt quân chủng không quân của ngụy Lon-non và phá hủy hoàn toàn khu công nghiệp hóa dầu của chúng, thu nhiều vũ khí, khí tài, quân trang, quân dụng, lương thực của địch và kịp thời bổ sung cho đơn vị sử dụng phục vụ chiến đấu hiệu quả... Những chiến công của Sư đoàn góp phần cùng với quân và dân cả nước đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Đại tá Đỗ Thảo, nguyên cán bộ Sư đoàn 1 cho biết: “Những tư liệu về Sư đoàn 1 rất hiếm hoi, cũng chính một phần nhờ cuốn sổ ghi chép này của đồng chí Lê Mạnh Quý đã cung cấp những tư liệu quý giá nhờ đó Sư đoàn được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2013”.
Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tiếp nhận một số hiện vật về Sư đoàn 1 anh hùng trong chương trình gặp mặt truyền thống của Cựu chiến binh Sư đoàn 1, tháng 12/2018. Ảnh Phương Thảo. Bên cạnh những ghi chép về Lịch sử Sư đoàn, đồng chí còn là những trang ghi chép lại những mốc son lịch sử trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hào hùng của dân tộc ở cả hai miền Nam – Bắc. Trong bài viết về nhân dịp kỷ niệm 40 năm thành lập Đảng (1930 - 1970), có đoạn trích lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Màu cờ đỏ của Đảng chói lọi như mặt trời mới mọc xua tan cái màu đen tối, soi đường dẫn lối cho nhân dân ta vững bước tiến lên con đường thắng lợi”. Về 12 nguyên tắc chỉ đạo tác chiến; Chiến lược tiến công năm 1972; Thống kê số liệu về các cuộc chiến tranh mà Mỹ tham chiến; Chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975; Nghiên cứu về công tác tuyên huấn trong công tác lực lượng võ trang; công tác chính trị trong chiến dịch; những vấn đề cơ bản trong đường lối quân sự của Đảng và nêu rõ thất bại của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam . Cuốn sổ ghi chép được Cựu chiến binh Lê Mạnh Quý cất giữ cẩn thận đến năm 2014, ông giao lại cho Đại tá Đỗ Thảo, nguyên cán bộ Sư đoàn 1 làm tài liệu nghiên cứu. Ngày 17/5/2018, Đại tá Đỗ Thảo trao tặng cuốn Sổ ghi chép cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử. Thông tin viết trong cuốn sổ ghi chép sẽ giúp chúng ta, đặc biệt là thế hệ trẻ phần nào hiểu thêm được những khó khăn gian khổ, những cống hiến, hy sinh to lớn của thế hệ cha anh trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước: Dù phải hy sinh nhưng quyết không lùi bước, không chịu khuất phục trước kẻ thù. Đặc biệt, cuốn sổ đã cung cấp những tư liệu quý về Sư đoàn 1 – một sư đoàn ra đời trong hoàn cảnh đặc biệt, khi đất nước hòa bình thì giải thể nhưng những gì mà Sư đoàn 1 đã làm được thì thật xứng đáng với danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân - phần thưởng cao quý của Đảng và Nhà nước trao tặng./.
