Sơn Cang - Từ quê hương đến lịch sử
Nếu chỉ đọc năm sinh và quê quán, ta rất dễ đi qua một cái tên. Nhưng phía sau những con số ấy là một con người từng sống, lựa chọn và nhận lấy phần việc khó khăn của thời đại. Sơn Cang sinh năm 1948, quê Trà Vinh. Về năm mất, chưa nêu năm mất. Những mốc ngắn gọn ấy là điểm bắt đầu để tôi bước vào câu chuyện về ông - một con người sống trong giai đoạn đất nước phải liên tiếp đối diện với chiến tranh và những nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.
Dấu ấn chính được ghi lại về Sơn Cang là: Được phong Anh hùng LLVTND năm 2004; danh sách ghi năm sinh và quê quán, phần tóm tắt thành tích còn ngắn. Chi tiết này giúp ta xác định rất rõ vị trí của nhân vật trong lịch sử. Ông không đứng ngoài biến cố, mà ở ngay trong trận tuyến bộ binh, nơi mỗi quyết định, mỗi ca trực hay mỗi lần cơ động đều có thể ảnh hưởng đến đồng đội và nhân dân.
Bộ binh là lực lượng trực tiếp bám đất, giữ địa bàn và tiến công. Nhiều khi họ chiến đấu ở khoảng cách rất gần, trong điều kiện ăn ngủ thất thường và liên tục cơ động. Sự bền bỉ của người lính bộ binh thường được tạo nên từ những việc rất giản dị: giữ vị trí, giữ đội hình và không bỏ đồng đội. Người trong cuộc nhiều khi không có điều kiện nghĩ về một “chiến công” theo nghĩa lớn lao; trước mắt họ chỉ là nhiệm vụ phải hoàn thành trong ngày, trong đêm, rồi tiếp tục ngày hôm sau.
Tư liệu công khai về Sơn Cang hiện chưa kể lại đầy đủ từng trận đánh hay từng ngày công tác. Vì thế, câu chuyện này không gán thêm lời thoại hoặc chiến công mà nguồn chưa nêu. Điều chắc chắn có thể kể là ông thuộc một thế hệ đã nhận nhiệm vụ trong hoàn cảnh đặc biệt, và việc tên tuổi được ghi trong danh sách Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho thấy sự ghi nhận của Nhà nước đối với những đóng góp ấy. Chính sự thận trọng với tư liệu cũng là một cách tôn trọng nhân vật lịch sử.
Kể lại câu chuyện này không phải để làm chiến tranh trở nên lãng mạn, mà để hiểu giá trị của hòa bình. Lịch sử được tạo nên từ rất nhiều con người bình thường đã dám nhận phần trách nhiệm lớn hơn bản thân mình.
