Sơn mài kể chuyện quê hương và người chiến sĩ
Những lớp sơn kể chuyện một thời
Không gian trưng bày được chia thành ba phần: “Dấu ấn quê hương”, “Người chiến sĩ ấy” và “Sắc màu hòa bình”. Triển lãm trưng bày 55 tác phẩm của 52 tác giả, trong đó có 51 tác phẩm sơn mài và 4 tác phẩm sơn khắc, tạo mối liên hệ liền mạch từ cội nguồn đến hiện tại, từ chiến tranh đến đời sống hôm nay.
Trong không khí tháng Tư lịch sử, tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, triển lãm tranh sơn mài “Quê hương và người chiến sĩ” mở ra một không gian nghệ thuật giàu cảm xúc. Không chỉ là hoạt động chào mừng kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, triển lãm còn gợi mở cách tiếp cận sinh động trong giáo dục lịch sử, khi ký ức dân tộc được chuyển tải qua ngôn ngữ sơn mài truyền thống.
Sơn mài từ lâu đã được xem là một trong những chất liệu đặc trưng của mỹ thuật Việt Nam, không chỉ bởi vẻ đẹp thị giác mà còn bởi chiều sâu văn hóa. Quá trình sáng tác đòi hỏi sự công phu, từ việc lựa chọn sơn ta đến các công đoạn mài, ủ, cẩn, khắc, kết hợp với những vật liệu như vàng, bạc, vỏ trai, vỏ trứng…
Những lớp sơn được phủ lên rồi lại được mài đi không phải để xóa bỏ, mà để làm hiện ra những tầng sâu hơn của hình ảnh và ý nghĩa. Giống như lịch sử dân tộc, được bồi đắp qua thời gian, lắng đọng và bền bỉ, sơn mài trở thành một phương tiện đặc biệt để kể chuyện chậm rãi nhưng thấm sâu.
Ở phần đầu, “Dấu ấn quê hương” được thiết kế gần gũi và giàu tính biểu tượng. Qua 12 tác phẩm, hình ảnh đất nước hiện lên bởi nhiều lát cắt, từ âm hưởng hào hùng của “Hào khí Đông A - Bạch Đằng 1288”, đến sắc màu lễ hội trong “Rước kiệu”, “Hội chùa Thầy”; từ vẻ bình dị của “Chiều quê”, “Chợ quê” đến nét đặc trưng vùng cao trong “Phiên chợ Bắc Hà”, “Xuống chợ”.
Không chỉ dừng lại ở việc tái hiện cảnh sắc, các tác phẩm còn gợi mở chiều sâu văn hóa. Những gam màu trầm, những chi tiết được cẩn ghép tỉ mỉ khiến không gian làng quê, lễ hội hay chợ phiên trở nên vừa thực, vừa hoài cổ. Ở đó, quê hương không chỉ là nơi chốn, mà là nền tảng tinh thần nuôi dưỡng tâm hồn và hình thành bản sắc, trong đó có cả hình tượng người chiến sĩ.
Là phần trung tâm của triển lãm, “Người chiến sĩ ấy” quy tụ 21 tác phẩm khắc họa hình tượng bộ đội Cụ Hồ qua nhiều góc nhìn nghệ thuật. Những tác phẩm như “Từ Pắc Bó”, “Trên đường đi chiến dịch”, “Bác Hồ với Hải quân”, “Tình quân dân”, “Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chèn pháo”, “Trận địa trên cầu”… không chỉ tái hiện những lát cắt lịch sử, mà còn truyền tải tinh thần của một thời đại.
Đặc biệt, bộ tranh sơn mài 10 tấm dài gần 8m “Điện Biên Phủ và Điện Biên Phủ trên không” tạo nên một điểm nhấn ấn tượng, kết nối những dấu mốc trọng đại của dân tộc trong một không gian nghệ thuật thống nhất.
Điều làm nên sức nặng của các tác phẩm không chỉ nằm ở đề tài, mà ở chính trải nghiệm của người sáng tác. Nhiều họa sĩ từng gắn bó với quân đội, từng đi qua cuộc chiến nên tranh của họ không phải là sự tái hiện từ xa, mà là ký ức sống được chuyển hóa thành hình ảnh. Người chiến sĩ trong tranh vì thế không chỉ hiện diện bằng hình hài, mà còn bằng khí chất với tinh thần kiên cường, giàu lý tưởng và gắn bó máu thịt với nhân dân.
