SƠN PHÒNG DƯƠNG YÊN – NGỌN CỜ CẦN VƯƠNG GIỮA ĐẠI NGÀN

Giữa núi rừng Trà My hùng vĩ, nơi những dãy núi nối tiếp nhau chạy dài theo đại ngàn Trường Sơn, có một vùng đất từng ghi dấu một thời kỳ bi tráng của dân tộc trong phong trào chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX. Đó là Sơn phòng Dương Yên – căn cứ đầu não của Nghĩa hội Quảng Nam trong phong trào Cần Vương yêu nước.

Ngày nay, di tích Sơn phòng Dương Yên nằm tại thôn Dương Bình, xã Trà Dương, thành phố Đà Nẵng. Dù thời gian đã phủ mờ nhiều dấu tích cũ, nhưng nơi đây vẫn mang trong mình hơi thở của một giai đoạn lịch sử hào hùng, nơi những nghĩa sĩ yêu nước đã từng sống, chiến đấu và ngã xuống vì non sông.

Sơn phòng Quảng Nam được xây dựng từ năm 1837 dưới triều vua Minh Mạng như một cứ điểm quân sự quan trọng dọc dãy Trường Sơn. Đến năm 1848, dưới thời vua Tự Đức, sơn phòng được dời về Dương Yên và xây dựng kiên cố hơn. Ban đầu, đây là nơi phòng thủ chiến lược của triều đình nhà Nguyễn, nhưng về sau lại trở thành căn cứ cách mạng chống Pháp đầy khí phách.

Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta. Triều đình nhà Nguyễn từng bước nhượng bộ, ký những hiệp ước bất lợi khiến lòng dân phẫn uất. Trong bối cảnh ấy, nhiều phong trào yêu nước nổi lên khắp nơi, tiêu biểu là phong trào Cần Vương.

Cuối năm 1884, cụ Trần Văn Dư được triều đình cử giữ chức Chánh Sơn phòng sứ Dương Yên. Nhưng khác với những quan lại chọn con đường thỏa hiệp, ông là người có tinh thần yêu nước mạnh mẽ. Khi vua Đồng Khánh – vị vua thân Pháp – muốn điều ông đi nơi khác để dễ bề kiểm soát tình hình ở Quảng Nam, ông đã kiên quyết từ chối.

Ông hiểu rằng đất nước đang cần những người dám đứng lên cứu nước.

Từ bỏ quan chức, Trần Văn Dư cùng các sĩ phu yêu nước như Nguyễn Duy Hiệu, Phan Bá Phiến, Nguyễn Thành… thành lập Nghĩa hội Quảng Nam và được suy tôn làm Hội chủ. Sau sự kiện kinh thành Huế thất thủ năm 1885, vua Hàm Nghi xuống chiếu Cần Vương kêu gọi toàn dân chống Pháp, Sơn phòng Dương Yên trở thành căn cứ đầu não của phong trào kháng chiến ở Quảng Nam.

Giữa núi rừng Dương Yên, ngọn lửa yêu nước bùng cháy mạnh mẽ.

Từ căn cứ này, Trần Văn Dư đã ra bản Cáo thị kêu gọi nhân dân đứng lên chống giặc cứu nước. Những lời hiệu triệu ấy nhanh chóng lan rộng khắp các phủ huyện, thôi thúc biết bao người dân tham gia nghĩa quân.

Cũng tại Sơn phòng Dương Yên, lễ xuất quân đánh thành La Qua được tổ chức vào ngày 4 tháng 9 năm 1885. Nghĩa quân đã giành được nhiều thắng lợi, khiến thực dân Pháp vô cùng lo sợ.

Nhưng rồi cuối năm 1885, thực dân Pháp mở những cuộc tấn công dữ dội vào căn cứ. Trong lúc tình hình đang cam go, Trần Văn Dư bị chính quyền Tuần phủ Quảng Nam là Châu Đình Kế phản bội bắt giao cho quân Pháp.

Dù bị bắt, ông vẫn giữ khí tiết của một người yêu nước.

Ông thẳng thắn mắng chửi tên quan phản quốc trước mặt quân thù. Sự kiên trung ấy khiến quân Pháp và tay sai vô cùng tức tối. Ngày 13 tháng 12 năm 1885, ông bị hành quyết tại thành La Qua.

Sự hy sinh của Trần Văn Dư đã để lại niềm tiếc thương vô hạn cho nhân dân Quảng Nam. Sau đó, Nguyễn Duy Hiệu tiếp tục lãnh đạo Nghĩa hội và chuyển căn cứ về Thanh Lâm để tiếp tục cuộc kháng chiến.

Người dân kể rằng, những nghĩa sĩ Cần Vương khi hy sinh đều được chôn cất với phần đầu quay về hướng Sơn phòng Dương Yên – như một cách thể hiện lòng trung nghĩa với căn cứ cách mạng đầu tiên của phong trào.

Dù tồn tại không lâu, nhưng Sơn phòng Dương Yên đã trở thành biểu tượng cho tinh thần bất khuất của nhân dân Quảng Nam trong buổi đầu chống thực dân Pháp. Đó không chỉ là một căn cứ quân sự, mà còn là nơi thắp lên ngọn lửa yêu nước giữa những năm tháng đen tối nhất của dân tộc.

Ngày nay, di tích Sơn phòng Dương Yên đã được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh. Chính quyền địa phương đang gìn giữ và tôn tạo nơi đây để trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Đối với em, câu chuyện về Sơn phòng Dương Yên không chỉ là bài học lịch sử, mà còn là lời nhắc nhở về lòng yêu nước và trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Những nghĩa sĩ năm xưa đã dám hy sinh cả cuộc đời vì độc lập dân tộc, còn chúng em hôm nay phải biết sống xứng đáng với sự hy sinh ấy bằng cách học tập tốt, giữ gìn truyền thống và góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp hơn.

Giữa đại ngàn Trà My hôm nay, Sơn phòng Dương Yên vẫn lặng lẽ nằm đó như một chứng nhân lịch sử. Và ngọn lửa Cần Vương năm xưa dường như vẫn chưa bao giờ tắt.