Sơn Ton
Sơn Ton, sinh năm 1933, là người dân tộc Khmer, quê ở xã Lưu Nghiệp Anh, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh. Năm 1949, Sơn Ton tham gia du kích xã, sau đó trở thành du kích tập trung của huyện và chuyển sang bộ đội địa phương vào tháng 1/1953. Trong gần bảy năm kháng chiến chống Pháp, ông vừa chiến đấu vừa xây dựng cơ sở cách mạng trong vùng đồng bào Khmer, vận động thanh niên tham gia lực lượng du kích và bảo vệ làng xóm. Cuối năm 1952, khi quân Pháp đổ bộ vào xã, Sơn Ton tổ chức lực lượng gài lựu đạn, đánh địch. Ông từng xây dựng được 15 trung đội dân quân và 15 tiểu đội du kích thường xuyên luyện tập. Năm 1954, ông dẫn đầu một tổ vũ trang tuyên truyền tiến vào vùng địch kiểm soát. Trong bảy tháng hoạt động, tổ đã diệt 67 tên, bắt 100 tên, thu 43 khẩu súng và vận động được nhiều binh lính trở về với nhân dân, đồng thời động viên 50 thanh niên tòng quân. Ngày 31/8/1955, Sơn Ton được tặng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, bên cạnh những chiến sĩ chiến đấu ngoài mặt trận còn có những người âm thầm xây dựng phong trào ngay giữa những vùng quê đang bị kiểm soát. Sơn Ton, người con dân tộc Khmer của Trà Vinh, là một trong những con người như vậy.
Ông tham gia cách mạng từ khi còn rất trẻ. Từ một chiến sĩ du kích xã, Sơn Ton từng bước trở thành người tổ chức và xây dựng lực lượng. Điều đáng quý ở ông không chỉ nằm ở khả năng chiến đấu mà còn ở sự kiên trì vận động đồng bào Khmer hiểu rõ tình hình và cùng tham gia bảo vệ quê hương.
Ở những vùng quê miền Tây Nam Bộ, Sơn Ton đã góp sức xây dựng nhiều tổ đội dân quân, du kích. Ông hiểu rằng một phong trào muốn đứng vững không thể chỉ dựa vào một vài người, mà cần có sự tham gia của cả cộng đồng. Vì thế, ông vừa chiến đấu vừa vận động thanh niên, xây dựng cơ sở và củng cố niềm tin của nhân dân.
Năm 1954, Sơn Ton tiếp tục dẫn đầu tổ vũ trang tuyên truyền tiến vào vùng địch tạm chiếm. Ông nhiều lần trực tiếp đến các sóc, các đồn địch để vận động binh lính quay trở về với nhân dân. Công việc ấy đòi hỏi sự gan dạ và khả năng thuyết phục, bởi chỉ một sơ suất cũng có thể phải trả giá bằng tính mạng.
Những đóng góp của Sơn Ton đã góp phần xây dựng phong trào kháng chiến trong vùng đồng bào Khmer Nam Bộ. Danh hiệu Anh hùng được trao cho ông năm 1955 không chỉ ghi nhận những chiến công trên chiến trường mà còn ghi nhận cả quá trình bền bỉ xây dựng lực lượng và vận động nhân dân.
Tên tuổi Sơn Ton gắn với một thế hệ người Khmer Nam Bộ đã góp sức bằng tất cả những gì mình có để bảo vệ quê hương và viết nên một trang sử không thể quên.
