Sơn Ton – Anh hùng Quân đội của đồng bào Khmer Nam Bộ

Tuổi thơ gian khó và ý chí sớm giác ngộ Sơn Ton sinh năm 1933 tại xã Lưu Nghiệp Anh, huyện Trà Cú (Trà Vinh) trong một gia đình nông dân nghèo. Thuở nhỏ, ông vừa đi làm thuê vừa tham gia hoạt động cách mạng tại xã An Thạnh Nhì, huyện Long Phú (nay là huyện Cù Lao Dung, tỉnh Sóc Trăng). Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, ông tham gia canh gác, phá đường cản bước quân địch. Vì lòng yêu nước và căm thù giặc, ông khai tăng thêm ba tuổi để được gia nhập đội du kích sớm hơn. Từ đó, ông xây dựng nhiều cơ sở cách mạng, phát triển phong trào chiến tranh du kích trong vùng đồng bào Khmer. Kiên cường giữa những trận càn khốc liệt Đầu năm 1952, địch đưa lực lượng cấp tiểu đoàn, có máy bay yểm trợ, liên tục càn quét địa bàn. Khi đội du kích xã chỉ còn hai người, ông vẫn kiên cường bám trụ. Cuối năm đó, ông tổ chức gài lựu đạn, dụ địch vào ổ phục kích, tiêu diệt nhiều tên, làm nức lòng đồng bào. Phong trào phát triển mạnh mẽ: ông tổ chức được 15 trung đội dân quân và 15 tiểu đội du kích thường xuyên luyện tập sẵn sàng chiến đấu. Năm 1953, được cử lên đội du kích tập trung huyện Long Phú, chỉ trong hơn 7 tháng, đơn vị ông đã tiêu diệt 67 tên địch, bắt sống 100 tên, vận động nhiều binh lính quay về với nhân dân. Với thành tích xuất sắc, ông được bầu là Chiến sĩ thi đua giết giặc lập công của Phân liên khu miền Tây Nam Bộ năm 1953; được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì và Huy hiệu Thành đồng Tổ quốc. Ra Bắc tập kết và được phong Anh hùng Năm 1954, ông tập kết ra Bắc trong đoàn 12 chiến sĩ thi đua miền Nam. Tại Sơn Tây, ông tham gia luyện tập duyệt binh chuẩn bị đón Trung ương Đảng về Thủ đô Hà Nội. Năm 1955, ông là Tiểu đội trưởng đặc công thuộc Trung đoàn 3 bộ đội miền Tây Nam Bộ và được kết nạp Đảng. Tháng 8/1955, ông được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội và trao Huân chương Quân công hạng Ba vì thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến chống Pháp. Tại Đại hội thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 1955, ông vinh dự được gặp Hồ Chí Minh và cùng tổ thảo luận với Đinh Núp. Cuộc gặp gỡ ấy trở thành kỷ niệm thiêng liêng trong cuộc đời người chiến sĩ Khmer Nam Bộ. Xây dựng quân đội và tiếp tục chiến đấu Sau hai năm học tại Trường Lục quân (khóa 10), năm 1958 ông về Sư đoàn 338 (Xuân Mai), giữ chức Trung đội phó, tham gia xây dựng lực lượng chính quy và huấn luyện bộ đội chi viện chiến trường miền Nam. Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, ông công tác tại Quân khu 9, phụ trách Phó ban Chính sách Tỉnh đội Hậu Giang. Khi chiến tranh biên giới Tây Nam nổ ra, ông làm trợ lý chính sách cho Đoàn 978 tình nguyện sang Campuchia giúp nhân dân nước bạn chống chế độ diệt chủng Pol Pot. Năm 1983, ông nghỉ hưu với quân hàm Trung tá. Tại địa phương (phường An Hội, quận Ninh Kiều, TP. Cần Thơ), ông tiếp tục tham gia công tác Hội Cựu chiến binh, giúp đỡ hội viên phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống. Gia đình và nghị lực đời thường Vợ ông – bà Nguyễn Thị Kim Lê – là học sinh miền Nam tập kết ra Bắc, tốt nghiệp bác sĩ Đại học Y Hà Nội năm 1963. Sau thống nhất, bà về Nam công tác và giữ chức Trưởng khoa Sản Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hậu Giang. Bà qua đời năm 1990 do bệnh cao huyết áp, để lại cho ông ba người con còn nhỏ. Vượt qua mất mát, ông một mình nuôi con khôn lớn. Ngày nay, cả ba người con đều trưởng thành, có gia đình và công việc ổn định – minh chứng cho nghị lực và trách nhiệm của người anh hùng không chỉ trên chiến trường mà cả trong đời sống thường nhật. Biểu tượng của đồng bào Khmer yêu nước Cuộc đời Sơn Ton là câu chuyện về lòng dũng cảm, tinh thần đoàn kết dân tộc và niềm tin sắt son vào cách mạng. Từ một thiếu niên nghèo ở Trà Cú đến Anh hùng Quân đội, ông đã góp phần viết nên trang sử vẻ vang của đồng bào Khmer Nam Bộ trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc.