Sơn Ton người con ưu tú của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Đối tượng: Sơn Ton (Sơn Tôn) Dân tộc Khmer, cơ sở cách mạng vùng U Minh.

Tình trạng: Bị bắt khi đang tải thương và cất giấu tài liệu.

Kết quả: Không thu được lời khai. Đối tượng giữ thái độ im lặng tuyệt đối.

Nằm sâu dưới lòng đất U Minh Hạ, trong căn hầm bí mật ngập nước phèn chua, người ta không nghe thấy tiếng hô xung phong hay tiếng pháo gầm. Nơi đó chỉ có tiếng thở hớp háp của thương binh và đôi bàn tay chằng xịt vết xước của Sơn Ton người con ưu tú của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Không mang vũ khí hạng nặng, không đứng trên mâm pháo hay tay ôm bộc phá, "vũ khí" của Sơn Ton trong suốt những năm tháng đen tối thời hậu Hiệp định Giơ-ne-vơ là chiếc xuồng ba lá, tấm rập chuối che mưa và tấm lưng trần quen thuộc với cái lạnh của đầm lầy.

Vùng U Minh ngày ấy là "chảo lửa" càn quét. Mật thám, bảo an đặt bốt gác dày đặc từng ngã rạch. Sơn Ton, dưới vỏ bọc một người dân làm nghề giăng lưới, phát đước, đã biến từng con lạch nhỏ thành mạch máu nuôi sống phong trào. Ban ngày, anh gánh củi, chèo xuồng qua mặt địch; ban đêm, anh âm thầm ngụp lặn dưới nước hàng giờ liền để đưa đón cán bộ, vận chuyển thuốc men, đạn dược vào căn cứ.

Lần ấy, trong một chuyến tải thương đặc biệt qua sông Cái Lớn, xuồng của anh bị tàu tuần tiễu địch phát hiện. Đạn giội xối xả xuống mặt nước. Trong giây phút sinh tử, Sơn Ton không lao lên bờ thoát thân. Anh lao xuống nước, dùng thân mình đẩy chiếc xuồng chứa đầy thương binh giấu vào rặng dải cọ phèn ven bờ.

Thương binh được bảo vệ an toàn, nhưng Sơn Ton bị địch khép gọng kìm bắt giữ.

Trong phòng tra tấn ngột ngạt khói thuốc và mùi máu khô của Ty Mật thám, những đòn hiểm tàn bạo nhất đã đổ xuống người chiến sĩ Khmer. Chúng dùng kìm kẹp thịt, dội nước xà phòng, dùng điện giam... Chúng tin rằng, người thanh niên trầm lặng này sẽ phải gục ngã hoặc cất tiếng van xin.

Nhưng kẻ thù đã nhầm.

Sơn Ton chịu đựng mọi nỗi đau thể xác bằng một sự im lặng tột cùng. Đối mặt với những lời dụ dỗ hứa hẹn tiền tài, anh chỉ nhìn thẳng vào mắt kẻ thù bằng ánh mắt rực lửa căm thù. Không một tên tuổi cơ sở nào bị lộ. Không một tuyến đường giao liên nào bị đứt đoạn. Sự im lặng của anh trở thành bức tường thép kiên cố che chở cho hàng trăm cán bộ, chiến sĩ đang hoạt động trong lòng địch.

Bản lĩnh kiên trung, bất khuất của Sơn Ton người con ưu tú của dân tộc Khmer đã trở thành biểu tượng sáng ngời về tình đoàn kết sắt đá giữa các dân tộc anh em trong sự nghiệp giải phóng dân tộc. Anh vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Câu chuyện về sự hy sinh thầm lặng nhưng oai hùng của Sơn Ton như một nốt trầm sâu lắng, khắc ghi vào sử sách và trong lòng mỗi người dân Việt Nam: Chiến thắng không chỉ được dệt nên từ những trận đánh vang dội, mà còn từ máu, mồ hôi và sự im lặng sắt đá của những con người kiên trung nơi hậu tuyến.