“Sống lại” những hiện vật lịch sử

Trong chuỗi sự kiện Kỷ niệm 50 năm ngày Giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 – 30/4/2025), Bảo tàng Khu 5 phối hợp với Thư viện Quân khu tổ chức triển lãm Chủ đề “50 năm vang mãi bản hùng ca toàn thắng” và triển lãm sách về chủ đề “50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước” hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ Tư năm 2025. Gần 200 hình ảnh, tư liệu, hiện vật được trưng bày như tái hiện sinh động chặng đường chiến đấu gian lao mà anh dũng, vượt qua muôn vàng hy sinh, gian khổ lập nên những chiến thắng vẻ vang của quân và dân ta; ngợi ca tinh thần yêu nước, ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ khi ký kết Hiệp định Giơ-ne-vơ (năm 1954) khẳng định độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam đến ký kết Hội nghị Pa-ri về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam (ngày 27/01/1973); những chiến dịch tiêu biểu trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 mà đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử và hành trình 50 năm xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Trong số đó, có chiếc xe Honda-67 của anh hùng Võ Văn Minh dùng đánh kho bom tại sân bay Đà Nẵng (năm 1974). Là tấm bản đồ được đồng chí Nguyễn Chánh cùng Bộ Chỉ huy tiền phương Quân khu 5 dùng chỉ huy trong Chiến dịch giải phóng Đà Nẵng (tháng 3/1975). Những bức điện của Bộ Tổng tham mưu gửi Bộ Tư lệnh Quân khu 5 (tháng 4, tháng 5/1975). Lá Cờ của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam cắm tại Sở Chỉ huy Quân đoàn 1, Quân khu 1 ngụy trong ngày giải phóng thành phố Đà Nẵng (29/3/1975) cùng nhiều tư liệu, hiện vật quý giá, tố cáo tội ác của đế quốc Mỹ, bè lũ tay sai đối với đồng bào Khu 5.

Giây phút các nhân chứng lịch sử, thân nhân gia đình liệt sĩ hiến tặng hiện vật cho Bảo tàng dường như chạm vào trái tim các đại biểu và những ai có mặt tại buổi khai mạc triển lãm. 30 ảnh tư liệu lịch sử, 16 kỷ vật, 3 tài liệu lịch sử của 12 cá nhân trao tặng là từng câu chuyện lịch sử đầy bi thương nhưng rất đỗi hào hùng của quân và dân ta trên chiến trường Quân khu 5.

Mang đến hiến Bảo tàng bức thư tay của Liệt sỹ Nguyễn Thị Xuân Mai (quê ở Điện Tiến, Điện Bàn, Quảng Nam, nhập ngũ năm 1968, lúc 17 tuổi; nguyên Trung đội trưởng, Trung đội Lê Thị Hồng Gấm, thuộc Đại đội 2, Khu 2 Hòa Vang), cựu chiến binh Trần Chiến Chinh – nguyên Đại đội trưởng Đại đội 2, huyện Hòa Vang (hiện ở 15 Nguyễn Cư Trinh, Hòa Cường Bắc, thành phố Đà Nẵng) bùi ngùi chia sẻ: Lá thư này liệt sĩ Xuân Mai viết đêm 25/1/1073 gửi cho tôi tại căn cứ Trạm Trung (Hòa Vang) trước khi tôi ra trận. 3 ngày sau, chị hy sinh. Là người sống giàu tình cảm, chị Xuân Mai dành nhiều tình thương cho những người em. Trong đó có tôi là em kết nghĩa của chị. Hai chị em hợp tính nhau vì cùng gác việc học vào chiến trường, ham viết nhật ký và gần gũi cùng đơn vị. Tất cả những kỷ niệm tôi đều lưu trong 3 tập nhật ký. Trước khi ra trận, chúng tôi thường viết thư động viên tinh thần cho nhau. Nhiều lá thư chị gửi tôi vẫn còn giữ kỹ đến bây giờ. Tôi cất giữ kỷ vật này 52 năm qua. Mỗi lần đọc lại, tôi vẫn không sao quên được hình bóng chị. Nhất là lời dặn: “Hãy chiến đấu như những người cộng sản. Lời chúc của em cũng là lời thề của chị. Trận đánh sắp bắt đầu”. Đây là tâm nguyện của của chị Mai trước khi hy sinh. Lá thư được tôi scan thành nhiều bản và tặng bản gốc lại Bảo tàng để tiếp tục truyền ngọn lửa cách mạng cho thế hệ sau”.

Cựu chiến binh Nguyễn Mạnh Thùy – nguyên trợ lý Chính sách Trung đoàn 20 (Trung đoàn Trần Hưng Đạo), Quân khu 5, hiện là Trưởng Ban liên lạc Trung đoàn 20. Mặc dù tuổi ngoài 80, ông vẫn không ngại đường xá xa xôi, từ Hà Nội lặng lội tìm đến Bảo tàng, tặng lại chiếc bi-dong đã theo ông suốt năm tháng kháng chiến. Những ngày kham khổ, đói cơm, lạc muối, chiếc bi-dong đã cứu cánh ông cùng anh em Trung đoàn 20 vượt qua những cơn khát và giành thắng lợi trong các trận đánh Mỹ trên chiến trường Phú Yên, Khánh Hòa.

Nhiều cựu chiến binh từng tham gia trong đội hình Trung đoàn 20 như ông Nguyễn Kim Khánh, Trịnh Thắng (cùng ở tại Tân Mai, Hoàng Mai), Nguyễn Văn Minh (Đông Kỳ, Đông Tài), Trần Đăng Quang (Ô Chợ Dừa, Đống Đa) và thân nhân các liệt sĩ từng là chiến sĩ Trung đoàn 20 đến từ Hà Nội như anh Lương Văn Khả, em trai Liệt sĩ Lương Văn Hà (ở Trần Phú, Hoàng Mai), chị Nguyễn Thị Hà, em gái Liệt sĩ Nguyễn Văn Ngà (Ô Chợ Dừa, Đống Đa), Phạm Văn Liều, cháu Liệt sĩ Phạm Văn Thụ (Duyên Hà, Thanh Trì) đã tìm đến trao tặng nhiều kỷ vật kháng chiến có giá trị lịch sử to lớn. Đặc biệt, Đại tá Đỗ Kiếm – Nguyên Phó Giám đốc Bảo tàng Khu 5 trong thời gian là Phó Tổng Biên tập Báo Quân khu 5 và thực hiện nhiệm vụ tại bộ phận Tổng kết lịch sử CTĐ, CTCT Quân khu đã sưu tầm hàng chục tấm ảnh từ phim bản gốc do các phóng viên Báo Quân Giải phóng tác nghiệp. Bộ ảnh phản ánh sinh động, chân thật các hoạt đông của Lực lượng vũ trang Quân khu cùng Nhân dân trong đợt tiến công giải phóng Quảng Nam – Đà Nẵng. Với họ, những hiện vật, tư liệu khi được lưu giữ tại Bảo tàng Khu 5 sẽ “sống lại” lịch sử hào hùng, về những chiến công oanh liệt, cống hiến to lớn của lớp lớp thế hệ đi trước đã hy sinh xương máu, công sức của mình cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Trường hợp vợ chồng cô Nguyễn Thị Thanh Bình – Nguyên chiến sĩ Quân y, Đội Điều trị 44, Sư đoàn 341, Quân khu 4 và chồng là Đinh Công Hiệp – nguyên chiến sĩ Phòng Tác chiến Trung đoàn 29, Quân đoàn 3 (ở Hòa Minh, Liên Chiểu, Đà Nẵng) hiến tặng kỷ vật khá đặt biệt. Cựu chiến binh Đinh Công Hiệp từng tham gia chiến trường B, chiến đấu ở Mặt trận Quảng Trị, Đà Nẵng, Tây Nguyên và Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Đó là chiếc ăng-ten của máy bộ đàm Mỹ (hiệu PRC25) ông thu được suýt đổi bằng tính mạng khi đánh sân bay Tân Sơn Nhất tiến vào Sài Gòn và tiếp quản phòng làm việc của tên Thiếu tướng ngụy Nguyễn Ngọc Loan – Trợ lý đặc biệt của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu vào trưa 30/4/1975. Từ đó đến nay ông nâng niu, gìn giữ kỷ vật này như một phần thân thể của mình. Tình cờ gặp nhau trong buổi khai mạc triển lãm tại Bảo tàng Đà Nẵng, cô Bình mới tiết lộ cho Thượng tá Trần Thị Anh Thư – Giám đốc Bảo tàng Khu 5 và được chị Thư thuyết phục để ông Hiệp trao tặng lại chiếc ăng-ten này. Kỷ vật vợ chồng người cựu chiến binh này còn mang đến là 2 tấm vải dù của Mỹ, do chính cô Bình bắn rơi máy bay, bắt sống tên phi công tại căn cứ Cồn Tiên – Dốc Miếu (xã Phong Bình, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị), cô dùng đắp lên những bệnh nhân nhằm tránh muỗi rừng, giúp nhiều thương binh vượt qua cơn lạnh khi điều trị thương, bệnh binh chiến đấu tại Mặt trận Đường 9 – Nam Lào và chiếc ăng-gô đựng cơm, thìa do ông Hiệp sử dụng hàng ngày trong suốt thời gian chiến đấu tại Chiến trường Tây Nguyên. Hình ảnh đôi vợ chồng trận mạc, chất giọng run run, kể lại những ngày tháng hào hùng, xuất xứ từng hiện vật, dưới cơn mưa lất phất, khiến những ai có mặt hôm ấy đều dâng trào niềm cảm phục, ngậm ngùi.

Thượng tá Trần Thị Anh Thư cho biết: “Các nhân chứng lịch sử và thân nhân liệt sĩ hiến tặng kỷ vật, tư liệu, hình ảnh kháng chiến cho Bảo tàng mang giá trị lịch sử to lớn, có ý nghĩa sâu sắc. Những tư liệu “biết nói” về những chiến công oanh liệt, cống hiến to lớn của lớp lớp thế hệ đi trước đã hi sinh xương máu, công sức của mình cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, chúng tôi sẽ luôn gìn giữ, bảo quản cẩn trọng, để những hiện vật như mạch nguồn lịch sử trào dâng, chảy mãi theo cùng năm tháng trong thế hệ hôm nay và mai sau”.

HÀ THANH

http://baoquankhu5.vn/song-lai-nhung-hien-vat-lich-su/