Sống Mãi Như Anh – Nụ Cười Chiến Thắng Trên Cầu Công Lý

1. Người thanh niên thợ điện kiên trung của Biệt động Sài Gòn

Năm 1964, cuộc kháng chiến chống Mỹ ở miền Nam bước vào giai đoạn vô cùng khốc liệt. Nguyễn Văn Trỗi – một thanh niên nghèo quê gốc Điện Bàn, Quảng Nam – khi đó đang làm thợ điện tại nhà máy điện Chợ Quán (Sài Gòn). Chứng kiến cảnh giặc Mỹ gieo rắc đau thương trên quê hương, anh sớm giác ngộ cách mạng và trở thành chiến sĩ của Quân khu Sài Gòn - Gia Định (Lực lượng Biệt động Sài Gòn).

Tháng 5 năm 1964, nhận được tin Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara dẫn đầu phái đoàn quân sự cấp cao sang Sài Gòn để thanh tra và mở rộng chiến tranh, Nguyễn Văn Trỗi đã chủ động xin nhận nhiệm vụ nguy hiểm: gài mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) – con đường duy nhất mà đoàn xe của McNamara sẽ đi qua từ sân bay Tân Sơn Nhất vào trung tâm thành phố.

2. Phút giây lộ diện và khí tiết trong ngục tối

Đêm ngày 9 tháng 5 năm 1964, khi Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội đang tiến hành chôn quả mìn nặng 8kg dưới chân cầu Công Lý thì bất ngờ bị địch phát hiện. Để bảo vệ đồng đội và bí mật của tổ chức, anh đã dũng cảm thu hút sự chú ý về phía mình và bị bắt.

Trong suốt mấy tháng bị giam cầm tại các trại giam khét tiếng như Nha Cảnh sát Quốc gia, Khám Chí Hòa, chính quyền Sài Gòn và cố vấn Mỹ đã dùng mọi thủ đoạn – từ dụ dỗ, mua chuộc bằng tiền tài, địa vị cho đến những đòn tra tấn dã man nhất. Thế nhưng, người thanh niên thợ điện 24 tuổi ấy vẫn một mực giữ vững khí tiết, không khai báo bất kỳ chi tiết nào về tổ chức. Anh thẳng thắn tuyên bố trước mặt kẻ thù:

"Tôi làm việc này là do tôi tự nguyện, vì tôi oán thù quân xâm lược Mỹ!"

3. Chín phút cuối cùng và nụ cười trên pháp trường

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, chính quyền Sài Gòn đưa Nguyễn Văn Trỗi ra xử bắn tại khám Chí Hòa nhằm đe dọa phong trào đấu tranh của nhân dân. Chúng mời nhiều phóng viên báo chí trong và ngoài nước đến tham dự. Chính sự có mặt của báo giới đã vô tình ghi lại những hình ảnh lịch sử về một người anh hùng không biết sợ chết.

Khi bị dẫn ra cọc bắn, kẻ thù muốn bịt mắt anh bằng một chiếc băng đen. Nguyễn Văn Trỗi gạt phắt đi và tuột băng giật ra, dằn giọng:

"Không! Không cần bịt mắt tôi! Hãy để tôi được nhìn ngắm con đường, nhìn ngắm mảnh đất thân yêu của tôi!"

Nhìn thẳng vào họng súng của đội hành quyết và ống kính của các phóng viên quốc tế, anh cất lời tố cáo tội ác của đế quốc Mỹ. Khi khẩu lệnh bắn vang lên, Nguyễn Văn Trỗi vươn người, giơ cao hai tay bị trói và hô vang những lời đanh thép:

"Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Hồ Chí Minh muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!"

Ba lần hô vang tên Bác Hồ hòa cùng tiếng nổ chát chúa của đạn súng. Nguyễn Văn Trỗi gục xuống, nhưng nụ cười kiêu hãnh và ánh mắt rực sáng của anh trước giờ phút hy sinh đã làm chấn động dư luận toàn thế giới.

4. Ngọn lửa rực cháy truyền qua muôn thế hệ

Sự hy sinh lẫm liệt của Nguyễn Văn Trỗi đã bùng lên thành một làn sóng phẫn nộ chống Mỹ trên khắp thế giới. Tại Venezuela, một tổ chức du kích tả hữu đã bắt cóc một sĩ quan không quân Mỹ để đòi đổi lấy tự do cho Nguyễn Văn Trỗi. Tên tuổi của anh đã trở thành nguồn cảm hứng lớn lao cho phong trào giải phóng dân tộc ở nhiều quốc gia Latinh và châu Phi.

Ở trong nước, hình ảnh "Sống mãi như Anh" của Nguyễn Văn Trỗi đã truyền ngọn lửa cách mạng hừng hực vào lòng hàng triệu thanh niên hai miền Nam - Bắc, thúc giục họ hăng hái lên đường ra mặt trận với tinh thần "Vì miền Nam ruột thịt".

Năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Tên của anh được đặt cho nhiều con đường, trường học rộng lớn trên khắp Việt Nam và cả ở thủ đô Havana (Cuba), mãi mãi là biểu tượng bất tử cho chí khí bất khuất của tuổi trẻ Việt Nam.