Sông Thạch Hãn – Dòng sông máu và hoa đăng tri ân
Sông Thạch Hãn – Dòng sông máu và hoa đăng tri ân
Sông Thạch Hãn, con sông lớn nhất Quảng Trị, uốn lượn qua thị xã Quảng Trị, chia cắt bờ Bắc và bờ Nam, nơi Thành cổ sừng sững như biểu tượng bất khuất. Ngày nay, sông hiền hòa, nước xanh trong vắt, thuyền bè qua lại, gió mát thổi vi vu. Nhưng nếu lắng nghe kỹ, dòng chảy ấy vẫn thì thầm kể chuyện xưa: một dòng sông từng nhuộm đỏ máu liệt sĩ, trở thành nghĩa trang không bia mộ dưới lòng nước, nơi hàng ngàn người con tuổi đôi mươi mãi mãi nằm lại, hòa vào sóng để đổi lấy hòa bình hôm nay.
Năm 1972, trong "mùa hè đỏ lửa", sông Thạch Hãn trở thành con đường sinh tử. Sau khi quân giải phóng hoàn toàn tỉnh Quảng Trị ngày 1-2/5, Mỹ và quân đội Sài Gòn mở Chiến dịch Lam Sơn 72 để tái chiếm. Thành cổ Quảng Trị – diện tích chỉ vài km² – bị bao vây, bom đạn trút xuống 328.000 tấn, tương đương 7 quả bom nguyên tử Hiroshima. Để tiếp viện, bộ đội ta phải vượt sông Thạch Hãn từ bờ Bắc vào Thành cổ bờ Nam. Mỗi đêm, một đại đội vượt sông: bơi, chèo đò, dùng phao, dây cáp dưới mưa bom B-52, pháo hạm, bom bi. Nhiều người không biết mình còn trở về bờ bên này hay không. Bom rơi, nước sôi sùng sục, máu hòa vào dòng sông đỏ. Có đêm, đại đội tiến vào chỉ còn vài người sống sót quay về. Hàng nghìn chiến sĩ ngã xuống giữa sông: tuổi đôi mươi thành sóng nước, thân xác tan trong dòng chảy, không mộ phần, không tên tuổi. Người dân Quảng Trị gọi sông Thạch Hãn là "nghĩa trang liệt sĩ thứ 73" – sau 72 nghĩa trang có bia mộ trên đất liền.
Nhà thơ Lê Bá Dương, người từng chiến đấu ở đây, đã khắc nỗi đau ấy thành bài thơ bất hủ: “Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm Có tuổi hai mươi thành sóng nước Vỗ yên bờ, mãi mãi ngàn năm”
Những câu thơ ấy như tiếng nấc nghẹn ngào, vang vọng bên bờ sông mỗi khi gió heo may thổi qua. Máu liệt sĩ thấm vào đáy sông, hòa vào phù sa, để hôm nay sông vẫn xanh, cá vẫn bơi, lúa hai bên bờ vẫn no hạt. Dòng sông không chỉ nhuộm đỏ máu, mà còn nhuộm đỏ ý chí: mỗi giọt máu ấy góp phần buộc Mỹ ký Hiệp định Paris 1973, mở đường cho đại thắng 1975.
Ngày nay, sông Thạch Hãn đã thanh bình. Nhưng lòng tri ân không nguôi. Mỗi dịp 27/7 – Ngày Thương binh Liệt sĩ – và cả những đêm rằm tháng Giêng, hàng vạn, hàng triệu ngọn nến được thắp lên, thả trôi trên mặt sông. Từ bến thả hoa bờ Nam, bờ Bắc, dưới ánh đèn lung linh Thành cổ, người dân, cựu chiến binh, du khách quỳ bên sông, thắp nến tưởng nhớ. Những ngọn nến đỏ hoe trôi theo dòng nước, như những linh hồn liệt sĩ được gọi về, như lời hứa: "Các anh nằm lại, chúng cháu sống tốt, gìn giữ hòa bình". Chương trình "Đêm hoa đăng tri ân" trở thành nét đẹp văn hóa, du lịch thiêng liêng của Quảng Trị – nơi dòng sông hoa lửa xưa nay hóa thành dòng sông hoa đăng, lung linh ánh nến tri ân.
Sông Thạch Hãn nhắc nhở: hòa bình không tự nhiên mà có. Dòng sông từng đỏ máu nay xanh tươi, nhưng ký ức vẫn đỏ thẫm trong tim người. Mỗi ngọn nến thắp lên là một lời cảm ơn, một lời thề: đừng để chiến tranh trở lại, để máu liệt sĩ không uổng phí, để sông mãi xanh, hòa bình mãi nở hoa trên mảnh đất Quảng Trị anh hùng.
