SP KHTN - ĐỒNG CHÍ PHẠM HỮU LẦU

Có những con người bước vào lịch sử không bằng những lời tuyên ngôn lớn lao, mà bằng chính cuộc đời lặng lẽ, bền bỉ và tận hiến của mình. Đồng chí Phạm Hữu Lầu - người con của quê hương Đồng Tháp là một con người như thế. Cuộc đời ông là hình ảnh của một người cộng sản kiên trung, một nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu đã dành trọn trái tim, tuổi trẻ và cả sinh mệnh cho độc lập dân tộc, cho miền Nam ruột thịt và cho lý tưởng cách mạng của Đảng.

Sinh năm 1906 tại làng Hòa An, tổng An Tịnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay thuộc phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp), Phạm Hữu Lầu lớn lên giữa vùng đất giàu truyền thống yêu nước nhưng cũng đầy gian khó. Tuổi thơ đồng chí Phạm Hữu Lầu sớm nhuốm màu cơ cực khi cha mất sớm, mẹ đau yếu. Mới mười ba tuổi, ông đã phải rời mái trường để làm thợ sơn, thợ hớt tóc nuôi gia đình. Chính những tháng năm lam lũ ấy đã hun đúc trong ông lòng căm thù áp bức và tình thương sâu sắc đối với người dân lao động nghèo khổ.

Năm 1923, khi mới mười bảy tuổi, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã tham gia các phong trào yêu nước. Tháng 9 năm 1928, ông gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và được bầu làm Chi hội trưởng tại Cao Lãnh. Tháng 10 năm 1929, ông trở thành đảng viên An Nam Cộng sản Đảng, đồng thời là đảng viên cộng sản đầu tiên của tỉnh Sa Đéc. Cuối năm ấy, ông đi “vô sản hóa” tại Đềpô xe lửa Dĩ An, sống và hoạt động cùng công nhân lao động để tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản.

Khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, từ tháng 2 đến tháng 7 năm 1930, Phạm Hữu Lầu được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương lâm thời. Ông là đại diện duy nhất của An Nam Cộng sản Đảng và cũng là người Nam Kỳ duy nhất có mặt trong cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng lúc bấy giờ. Đây là một dấu mốc tiêu biểu cho vai trò tiên phong của người thanh niên cách mạng đến từ đất Sa Đéc.

Nhưng con đường cách mạng chưa bao giờ trải hoa hồng. Trong suốt cuộc đời hoạt động, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã hai lần bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo. Lần thứ nhất (1930 - 1936), ông bị bắt vào tháng 7/1930 khi đang trên đường ra Bắc dự Hội nghị Trung ương và bị kết án tù chung thân. Lần thứ hai (1940 - 1945), sau một thời gian hoạt động công khai và đấu tranh trên mặt trận báo chí (như báo Dân Chúng, Le Peuple), ông lại bị bắt và đày ra Côn Đảo lần thứ hai.

Giữa chốn “địa ngục trần gian”, ông cùng các đồng chí như Tôn Đức Thắng và Phạm Hùng biến nhà tù thành “trường học cộng sản”. Họ học lý luận, giữ vững niềm tin và bảo vệ nhau giữa những trận đòn roi, tra tấn. Nhà tù có thể giam giữ thân xác, nhưng không thể khuất phục tinh thần của những người cộng sản. Có những đêm nơi Côn Đảo, giữa tiếng sóng biển và tiếng xiềng xích lạnh lùng, những người tù cách mạng vẫn truyền cho nhau niềm tin về ngày đất nước độc lập. Tổng cộng gần mười năm nơi lao tù khốc liệt không làm ông lùi bước; trái lại càng tôi luyện bản lĩnh, khí tiết và lòng trung thành tuyệt đối với cách mạng.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông trở về đất liền và tiếp tục gánh vác nhiều trọng trách quan trọng: Bí thư Tỉnh ủy Sa Đéc, Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến - Hành chính tỉnh Sa Đéc; Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho; Giám đốc Công an Nam Bộ; phụ trách công tác thương binh và cựu binh.

Sau năm 1954, trong bối cảnh miền Nam bước vào thời kỳ đầy khốc liệt của chính sách “tố cộng, diệt cộng”, đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng tập thể Xứ ủy Nam Bộ do Lê Duẩn làm Bí thư đã kiên cường chèo lái con thuyền cách mạng vượt qua sóng dữ.

Điều đáng quý ở Phạm Hữu Lầu không chỉ là tài lãnh đạo, mà còn là nhân cách của một người cộng sản chân chính. Người dân Nam Bộ vẫn truyền tụng hình ảnh vị lãnh đạo đội nón lá, chèo xuồng đi “thăm nghèo hỏi khổ”, sống giản dị và gần gũi với nhân dân. Khi bệnh nặng sau nhiều năm tù đày hành hạ cơ thể, ông vẫn từ chối ra Bắc chữa bệnh để ở lại cùng đồng bào miền Nam trong những ngày cam go nhất. Đó không chỉ là sự lựa chọn của một người cán bộ, mà là lời thề son sắt của một đời người dành cho Tổ quốc.

Ngày 16 tháng 12 năm 1959, đồng chí Phạm Hữu Lầu qua đời tại Campuchia khi đang giữ cương vị Bí thư Xứ ủy Nam Bộ. Ông ra đi giữa lúc cuộc kháng chiến còn dang dở, nhưng tinh thần và lý tưởng của ông vẫn tiếp tục sống trong những thế hệ đi sau. Tháng 5 năm 2024, Bộ Chính trị công nhận đồng chí Phạm Hữu Lầu là lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam. Đó là sự ghi nhận xứng đáng dành cho một con người đã hiến dâng cả cuộc đời cho dân tộc.

Hôm nay, tên ông được đặt cho nhiều con đường, ngôi trường ở Đồng Tháp và Thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng có lẽ, tượng đài lớn nhất của đồng chí Phạm Hữu Lầu không nằm ở những con đường mang tên ông, mà nằm trong ký ức của nhân dân, trong lịch sử cách mạng miền Nam và trong niềm kính trọng của các thế hệ mai sau. Bởi có những con người tuy đã đi xa, nhưng cuộc đời họ vẫn như ngọn lửa âm thầm soi sáng một dân tộc.