SP KHTN - Nguyễn Quang Diêu

1. Dẫn dắt vào nhân vật Nguyễn Quang Diêu

Trong dòng chảy sôi động của lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ XX, khi dân tộc đứng trước những biến động lớn lao của thời cuộc, nhiều sĩ phu đã mang trong mình nỗi trăn trở cứu nước, cứu dân. Nổi bật trong số đó là Nguyễn Quang Diêu sinh năm Canh Thìn (1880) tại làng Tân Thuận, quận Cao Lãnh,tỉnh Sa Đéc (nay là xã Tân Thuận Tây, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp) trong một gia đình có truyền thống Nho học. Thân sinh là ông Nguyễn Quang Huy và bà Nguyễn Thị Huệ.

Năm lên 6 tuổi, ông học chữ Hán, năm 10 tuổi học chữ Quốc ngữ. Năm 15 tuổi, ông lại học chữ Hán với cụ Tú Tịnh, sau đó đến Phú Thuận (Châu Đốc, nay thuộc huyện Hồng Ngự, Đồng Tháp) tiếp tục học với Tú tài Trần Hữu Thường. Và chính ông thầy này đã làm cho Nguyễn Quang Diêu sớm thấy được cái nhục mất nước.

2. Giới thiệu về năm sinh,quê hương ,gia đình,tuổi thơ và những yếu tố hình thành lý tưởng cách mạng.

Nguyễn Quang Diêu (1880 – 1936), tự Tử Ngọc, hiệu Cảnh Sơn (hay Nam Sơn); là nhà thơ và là chí sĩ thời cận đại trong lịch sử Việt Nam.

Nguyễn Quang Diêu sinh năm Canh Thìn (1880) tại làng Tân Thuận, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là xã Tân Thuận Tây, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp) trong một gia đình có truyền thống Nho học. Thân phụ là Nguyễn Quang Huy (tức Hội đồng Sách) và Thân mẫu là Nguyễn Thị Huệ.

Ông nội và cha ông là những người có tiếng về Nho học, nên ngay từ nhỏ ông được chăm sóc giáo dục chu đáo.Với bản tính điềm đạm, trung thực và nhứt là thông minh. Năm lên 6 tuổi, ông học chữ Hán (thường được dân gian gọi chung là chữ Nho), năm 10 tuổi học chữ Quốc ngữ. Năm 15 tuổi, ông lại học chữ Hán với cụ Tú Tịnh, một thầy đồ người Bắc nổi tiếng hay chữ trong vùng, sau đó đến Phú Thuận (Châu Đốc, nay thuộc Hồng Ngự-Đồng Tháp) tiếp tục học với cụ Tú Trần Hữu Thường, một nhà nho yêu nước có nhiều nhiệt tâm.

Chính cụ Tú Thường là người làm cho Nguyễn Quang Diêu sớm thấy được cái nhục mất nước. Do đó, mặc dù tuổi còn nhỏ lại đang phải học hành, nhưng ông vẫn thường xuyên theo dõi tình hình phong trào yêu nước kháng Pháp trong cả nước. Lúc bấy giờ, phong trào Đông kinh nghĩa thục lan rộng ở đất Bắc, phong trào Đông Du gây tiếng vang khắp Bắc Trung Nam.

Với tư chất thông minh và tâm hồn yêu nước dạt dào, ông đã tham gia phong trào cứu nước và tiếp tay đắc lực cho cao trào Duy tân. Năm 1907, ông tham gia phong trào Đông du với tư cách cổ động viên, vận động thanh niên sang Nhựt du học, quyên góp ủng hộ phong trào. Ông góp phần đưa vùng Cao Lãnh trở thành một trong những nơi có phong trào Đông du mạnh ở miền Nam.

​Lý tưởng của ông được hun đúc từ sự chứng kiến cảnh lầm than của nhân dân dưới ách thực dân và sự tiếp thụ tư tưởng mới từ các sĩ phu yêu nước cùng thời như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh. Ông xác định con đường cứu nước là phải xuất dương, liên kết các lực lượng yêu nước và dùng văn thơ để thức tỉnh quốc dân đồng bào.

3. Con đường tham gia cách mạng.

Trong dòng chảy trầm tích của vùng đất Cao Lãnh (Đồng Tháp), có một cái tên mà mỗi khi nhắc đến, người ta không chỉ nhớ về một bậc túc nho uyên bác, mà còn nhớ về một hành trình dấn thân đầy bi tráng: Nguyễn Quang Diêu. Nếu lịch sử là một bức tranh, thì con đường tham gia cách mạng của cụ chính là những nét vẽ đậm chất lãng mạn nhưng cũng đầy rẫy bão giông.

Khác với nhiều sĩ phu cùng thời quẩn quanh trong tháp ngà của kinh sử, Nguyễn Quang Diêu sớm nhận ra rằng ánh sáng của cửa Khổng sân Trình không còn đủ để soi đường cho một dân tộc đang chìm trong đêm tối lầm than. Con đường tham gia cách mạng của cụ không bắt đầu từ súng đạn, mà bắt đầu từ một sự chuyển biến về tư tưởng.

Cụ không chọn lối mòn khoa bảng để làm đẹp cho bộ máy cai trị của thực dân. Thay vào đó, cụ đứng vào hàng ngũ những người "thức thời", tìm thấy sự đồng điệu trong tư tưởng Duy Tân của Phan Bội Châu. Đó là một lựa chọn đau đớn nhưng quyết liệt: Rời bỏ nghiên bút để cầm lấy vận mệnh đất nước.

Bước ngoặt lớn nhất đưa Nguyễn Quang Diêu chính thức trở thành một chiến sĩ cách mạng là việc gia nhập Việt Nam Quang phục Hội. Cụ xác định rằng: Muốn cứu nước, trước hết phải "khai dân trí", và muốn có tự do, phải chấp nhận hy sinh xương máu.

Con đường ấy dẫn cụ từ những buổi diễn thuyết bí mật dưới mái đình làng Nam Bộ đến những chuyến đi xuyên biên giới, vận động thanh niên tham gia phong trào Đông Du. Cụ trở thành "người nhóm lửa", truyền ngọn nhiệt huyết từ phương Nam ra tận hải ngoại.

Nếu "con đường" là lý tưởng, thì những "hoạt động tiêu biểu" của cụ chính là minh chứng sống động cho lý tưởng đó. Lịch sử vẫn còn nhắc lại sự kiện cụ bị thực dân Pháp bắt và đày sang tận Guyane (Nam Mỹ) năm 1914 – nơi được mệnh danh là "địa ngục trần gian" của thực dân.

Chính tại đây, chí khí của một nhà nho cách mạng đã bừng sáng. Không cam chịu cảnh tù đày nơi đất khách quê người, cụ đã thực hiện một cuộc vượt ngục ly kỳ như một bộ phim dã sử. Từ Nam Mỹ, cụ băng qua các hòn đảo ở Caribe, đến Mỹ, rồi ngược về Trung Quốc để tìm lại tổ chức. Hành trình hàng vạn dặm trên biển cả không làm chùn bước chân người chí sĩ, bởi trong tim cụ, "con đường" về với Tổ quốc luôn cháy bỏng.

Những năm tháng sau đó, cụ không chỉ hoạt động bằng súng gươm mà còn bằng ngòi bút, những dòng thơ mà cụ sáng tác nên không chỉ là những dòng tâm tình, mà là một vũ khí sắc bén khơi dậy lòng tự tôn dân tộc. Cụ dùng văn chương để nối dài con đường cách mạng, biến những vần thơ thành lời hiệu triệu lòng dân.

Con đường tham gia cách mạng của cụ Nguyễn Quang Diêu là minh chứng cho sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa Tiết tháo của nhà nho và Tầm nhìn của một nhà cách mạng hiện đại. Cụ không chỉ đi tìm độc lập cho dân tộc, mà còn đi tìm một nhân cách sống cao đẹp: Sống là để cống hiến và chết là để lưu danh.

Ngày nay, khi đứng trước đền thờ cụ tại Cao Lãnh, người ta vẫn cảm nhận được hào khí của một người đã dám đi trọn con đường mình đã chọn – một con đường trải bằng máu, nước mắt và một khát vọng tự do cháy bỏng.

4. Hoạt động chiến đấu tiêu biểu.

Chí sĩ Nguyễn Quang Diêu là một nhà yêu nước tiêu biểu đầu thế kỷ XX với tư tưởng tiến bộ. Ông vượt qua những hạn chế của tư tưởng phong kiến đương thời, tiếp cận con đường cứu nước theo xu hướng cộng hòa dân chủ, một khuynh hướng tiến bộ trong phong trào yêu nước lúc bấy giờ.

Trong thời gian hoạt động cách mạng, ông nhiều lần xuất ngoại sang Trung Quốc để liên lạc với các nhà yêu nước, vừa hoạt động cách mạng vừa học hỏi các tư tưởng mới. Do bị lộ, ông cùng một số đồng chí bị thực dân Anh bắt và giao cho thực dân Pháp, sau đó bị đày sang đảo Guyane (Nam Mỹ). Tuy gặp nhiều gian khổ, ông vẫn kiên trì chờ cơ hội tiếp tục hoạt động. Năm 1926, ông cùng một số người vượt ngục, bôn ba qua nhiều nơi như đảo Trinidad, rồi trở lại Hồng Kông và Quảng Châu. Từ khoảng 1920–1926, ông dạy học tại Hoàng Can học đường (Triều Châu, Quảng Đông).

Năm 1927, ông trở về nước tiếp tục vận động phong trào cách mạng. Năm 1929, ông đến Tân An (Tân Châu) vừa bốc thuốc vừa mở trường dạy học, thu hút nhiều học trò nhưng sau đó bị chính quyền thực dân buộc đóng cửa. Ông chuyển đến làng Vĩnh Hòa (gần vùng Thổ Mục) để ẩn náu và tiếp tục mở lớp dạy học.

Dù dạy học, ông vẫn luôn nuôi chí cứu nước. Trong các bài giảng, ông thường lồng ghép tư tưởng yêu nước, khuyến khích học trò chăm học, có chí tiến thủ và ý thức trách nhiệm với đất nước. Ông còn truyền bá những tư tưởng tiến bộ, thậm chí giới thiệu về chủ nghĩa Mác, thể hiện sự chuyển biến từ tư tưởng quốc gia sang xu hướng quốc tế.

Nhiều học trò của ông sau này trở thành đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam, tiêu biểu như Nguyễn Ngọc Cam (Quốc Việt) và một số người khác ở vùng Tân Châu – Cao Lãnh.

Có thể nói, Nguyễn Quang Diêu không chỉ là một nhà cách mạng trong phong trào Phong trào Đông Du ở Nam Kỳ mà còn là một thầy giáo yêu nước, luôn kết hợp dạy chữ với dạy người, truyền bá tinh thần yêu nước cho thế hệ trẻ. Ông đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và trở thành tấm gương tiêu biểu về lòng yêu nước và tinh thần cách mạng.

5.phẩm chất nổi bật của người anh hùng.

Nguyễn Quang Diêu là một người anh hùng tiêu biểu với nhiều phẩm chất cao đẹp. Trước hết, ông có lòng yêu nước sâu sắc, sớm giác ngộ cách mạng và luôn đặt lợi ích của dân tộc lên trên hết. Trong chiến đấu, ông thể hiện tinh thần dũng cảm, kiên cường, không ngại gian khổ, hiểm nguy và sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Ông còn là người có ý chí kiên định, trung thành tuyệt đối với lý tưởng cách mạng, luôn vững vàng trước mọi thử thách. Bên cạnh đó, Nguyễn Quang Diêu sống giản dị, khiêm tốn, gần gũi với nhân dân và được đồng đội tin yêu, kính trọng. Những phẩm chất ấy đã góp phần làm nên hình ảnh đẹp của một người anh hùng cách mạng.

6. Những ghi nhận của Đảng và nhà nước.

Chí sĩ Nguyễn Quang Diêu được Đảng và Nhà nước Việt Nam ghi nhận là một nhà yêu nước tiến bộ, nhà giáo mẫu mực và là nhà hoạt động cách mạng quan trọng trong phong trào Đông Du ở miền Tây Nam Kỳ. Cuộc đời và sự nghiệp của ông thể hiện tinh thần canh tân, từ lòng yêu nước chân chính đến xu hướng tiếp cận tư tưởng xã hội chủ nghĩa vào đầu thế kỷ XX. Để tri ân những đóng góp to lớn đó, tên tuổi của ông được dùng để đặt cho Trường THPT Chuyên Nguyễn Quang Diêu, đồng thời tỉnh Đồng Tháp còn tổ chức Giải thưởng Văn học – Nghệ thuật Nguyễn Quang Diêu định kỳ 5 năm một lần nhằm tôn vinh các tác phẩm văn học nghệ thuật xuất sắc. Bên cạnh đó, chính quyền và nhân dân địa phương cũng tổ chức lễ giỗ hằng năm để tưởng nhớ và bày tỏ lòng biết ơn đối với vị chí sĩ đã có nhiều đóng góp cho sự nghiệp giáo dục, văn hóa và phong trào yêu nước của dân tộc. Qua đó, Nguyễn Quang Diêu được xem là tấm gương tiêu biểu về tinh thần yêu nước, dạy chữ và dạy người trong lịch sử hiện đại Việt Nam.

7.Liên hệ bản thân và thông điệp gửi đến thế hệ trẻ

Hình ảnh người chiến sĩ cách mạng Nguyễn Quang Diêu không chỉ gắn với những năm tháng chiến tranh gian khổ mà còn trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và tinh thần dấn thân của tuổi trẻ Việt Nam trong “thời hoa lửa”. Khi đất nước cần, anh đã không ngần ngại bước vào con đường đầy hiểm nguy, sẵn sàng hy sinh quyền lợi cá nhân để góp phần bảo vệ quê hương. Cuộc đời và sự cống hiến của anh nhắc nhở chúng ta rằng độc lập, tự do hôm nay được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và cả máu xương của thế hệ đi trước.

Là những học sinh đang sống trong hòa bình, chúng em không phải cầm súng ra trận, nhưng lại có trách nhiệm tiếp nối tinh thần ấy bằng cách học tập tốt, rèn luyện tốt và sống có lý tưởng. Từ tấm gương của Nguyễn Quang Diêu, chúng em hiểu rằng lòng yêu nước không chỉ thể hiện trong những thời khắc lớn lao mà còn bắt đầu từ những hành động nhỏ bé mỗi ngày: chăm chỉ học tập, sống trung thực, đoàn kết và biết cống hiến cho cộng đồng.

“Thời hoa lửa” đã lùi vào quá khứ, nhưng ngọn lửa của lý tưởng và khát vọng vẫn cháy mãi trong tim thế hệ trẻ hôm nay. Chúng em nguyện sẽ sống xứng đáng với sự hy sinh của những người đi trước, nỗ lực hoàn thiện bản thân để góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh. Đó chính là cách thiết thực nhất để tri ân và tiếp nối những giá trị cao đẹp mà Nguyễn Quang Diêu và bao thế hệ cách mạng đã để lại cho mai sau.