SỰ BỀN LÒNG GIỮA NHỮNG MÙA TUỔI TRẺ

Thời gian có thể làm nhiều kỷ niệm lùi xa, nhưng có những năm tháng càng xa lại càng hiện lên rõ trong cách một người nhìn lại chính mình. Tôi là Lê Văn Bạo, sinh năm 1956. Năm 1976, tôi nhập ngũ khi khoảng 20 tuổi, mang trên mình trách nhiệm của một Chiến sĩ. Mốc 1987 khép lại một chặng quân ngũ đối với tôi. Tôi bước vào quân ngũ khi đất nước đã sang một giai đoạn mới, cuộc sống còn nhiều khó khăn và mỗi người trẻ vẫn phải học cách sống có kỷ luật, có trách nhiệm với tập thể. Nhìn từ hôm nay, 11 năm ấy không chỉ là những con số nằm giữa hai mốc thời gian. Đó là quãng tôi học cách bước ra khỏi những thói quen riêng, học sống trong một nhịp chung và hiểu rằng người trưởng thành không thể chỉ nghĩ đến điều thuận cho mình. Quân ngũ không biến một người thành người khác chỉ trong một ngày. Sự thay đổi đến từ từng sáng thức dậy đúng nề nếp, từng lần phải tự điều chỉnh khi làm chưa tốt, từng lúc biết đặt trách nhiệm lên trước cảm xúc nhất thời. Tôi nhớ quãng ấy bởi chính từ những điều bình dị như thế, một phần tính cách của mình dần được hình thành: cẩn trọng hơn, kiên nhẫn hơn và biết nhìn việc chung bằng một thái độ nghiêm túc hơn.

Ngày rời nhà, điều khiến tôi nhớ lâu không phải một lời nói lớn lao mà là cảm giác những thứ vốn quen thuộc bỗng trở nên quý. Mái nhà, tiếng người thân, những sinh hoạt thường ngày khi còn ở gần dường như chẳng có gì đặc biệt; đến lúc phải xa mới thấy chúng đã thành một phần sâu trong mình. Tôi mang theo sự lưu luyến ấy nhưng cũng hiểu rằng đi rồi thì phải biết tự lo. Không còn ai ở cạnh để nhắc từng việc, mình phải tự nhớ, tự sắp xếp và tự chịu trách nhiệm. Nỗi nhớ nhà có lúc hiện lên rất rõ, nhưng dần dần tôi học cách biến nó thành một điểm tựa. Nghĩ đến người thân, tôi càng muốn sống sao cho họ có thể yên lòng. Từ đó tôi hiểu một điều tưởng rất giản dị: thương gia đình không chỉ là nhớ, mà còn là biết giữ mình, biết trưởng thành và biết làm cho quãng đi xa trở thành một quãng đáng giá. Chính khoảng cách giúp tôi nhận ra những điều bình thường của đời sống gia đình có sức nâng đỡ lớn đến thế nào.

Quân ngũ cho tôi một bài học rất thực tế về tự giác. Có những việc lúc đầu mình làm vì được yêu cầu, nhưng nếu qua thời gian vẫn chỉ làm tốt khi có người đứng cạnh thì bản thân chưa thật sự thay đổi. Tôi dần tập cho mình cách nhìn trước một bước, biết phần nào đến lượt mình và không đợi lời nhắc mới bắt đầu. Sự tự giác ấy không đến từ một quyết tâm lớn mà hình thành qua rất nhiều lần nhỏ: hôm nay sửa một thói quen chưa tốt, ngày mai cẩn thận hơn một chút, rồi từng ngày làm cho cách sống trở nên ngay ngắn. Tôi hiểu rằng kỷ luật bên ngoài chỉ có ý nghĩa khi dần trở thành kỷ luật bên trong. Khi không có ai kiểm tra mà mình vẫn thấy không yên nếu làm qua loa, lúc đó trách nhiệm đã thật sự trở thành một phần của bản thân. Bài học này theo tôi lâu hơn cả quãng mặc áo lính, bởi trong đời thường cũng vậy, phần lớn những việc quan trọng đều cần con người biết tự quản mình.

Những năm làm người chiến sĩ cho tôi một cảm nhận rất rõ: việc chung chỉ bền khi từng người không coi trách nhiệm của mình là chuyện phụ. Có việc tưởng đơn giản, nhưng nếu ai cũng làm cho xong thì sự đơn giản ấy lại dễ trở thành sơ suất. Tôi tập thói quen làm việc cẩn thận hơn, không vì quen mà xem nhẹ, không vì chưa ai nhắc mà trì hoãn. Qua thời gian, tôi thấy phẩm chất của một người thể hiện rất nhiều ở những việc nhỏ. Làm một việc không ai biết vẫn tử tế, nhận một phần không ai thích vẫn cố hoàn thành, gặp thiếu sót thì sửa thay vì tìm cách né tránh – những điều ấy tạo nên sự vững chãi mà lời nói khó thay thế. Sau này, khi rời môi trường quân ngũ, tôi càng thấy bài học ấy đúng trong đời sống thường ngày. Gia đình, công việc hay cộng đồng đều cần những người biết tự giữ phần của mình. Nếu mỗi người đều làm tốt điều gần nhất, cái chung sẽ nhẹ đi rất nhiều.

Tình đồng đội là một trong những điều tôi nhớ lâu nhất. Những con người vốn không quen biết, đến từ những mái nhà khác nhau, sống cạnh nhau đủ lâu rồi dần hiểu nhau bằng những điều rất giản dị. Có người dễ nói, có người trầm; có người hay kể chuyện nhà, có người chỉ im lặng khi nhớ quê. Sống cùng nhau khiến tôi hiểu rằng không thể dùng một cách nhìn để đo tất cả mọi người. Muốn giữ được sự hòa hợp, đôi khi cần nghe thêm trước khi kết luận, cần nghĩ thêm trước khi nói. Một câu hỏi thăm đúng lúc có thể làm người khác nhẹ lòng; một sự nhường nhịn vừa phải có thể tránh được một chuyện không đáng. Tôi học cách nhìn đồng đội không chỉ qua việc họ làm, mà còn qua những điều họ đang mang trong lòng. Chính sự thấu hiểu ấy khiến quãng xa nhà bớt trống trải. Khi một người chùng xuống, người khác có thể nâng lên bằng vài lời chân thành. Khi ai đó còn bỡ ngỡ, tập thể giúp họ quen dần. Nhờ thế, tôi hiểu sức mạnh của con người không chỉ đến từ bản thân, mà còn từ những mối quan hệ được xây bằng tin cậy và nghĩa tình.

Có một điều tôi chỉ hiểu rõ sau một thời gian sống trong quân ngũ: con người thường không được thử thách nhiều nhất ở ngày đặc biệt, mà ở những ngày rất bình thường. Khi không có điều gì mới để tạo hứng thú, mình có còn làm việc nghiêm túc không; khi một việc phải lặp lại, mình có giữ được sự cẩn thận không. Tôi dần nhận ra sự bền bỉ chính là khả năng giữ chất lượng của mình qua những ngày như thế. Không cần lúc nào cũng tiến thật nhanh, nhưng phải tránh thói quen bỏ ngang. Có lúc mệt thì nghỉ trong chừng mực để rồi quay lại, có lúc chưa thông thì học thêm, nhưng đã nhận trách nhiệm thì không nên dễ dàng bỏ mặc. Nhờ vậy, tôi bớt nóng vội hơn với kết quả và hiểu giá trị của quá trình. Một nếp sống tốt cũng giống như một con đường dài: không được tạo ra bởi vài bước thật mạnh, mà bởi rất nhiều bước đều đặn nối tiếp nhau.

Những năm tôi vào quân ngũ, đất nước đã ở một giai đoạn khác so với thời chiến, nhưng đời sống vẫn còn nhiều khó khăn và người trẻ vẫn cần một môi trường để rèn mình. Tôi hiểu rằng trách nhiệm không chỉ xuất hiện trong những thời điểm đặc biệt. Ngay trong cuộc sống bình thường, xã hội vẫn cần những con người biết kỷ luật, biết nghĩ đến lợi ích chung và biết hoàn thành phần việc của mình. Quân ngũ giúp tôi nhận ra giá trị của việc xây dựng một đời sống ổn định bằng những điều nhỏ nhưng bền. Không phải ngày nào cũng có thử thách lớn, nhưng ngày nào cũng có cơ hội để mình sống nghiêm túc hơn. Chính những năm ấy khiến tôi biết quý hòa bình không như một khái niệm xa xôi, mà như điều kiện để mỗi gia đình được vun đắp, mỗi người được học tập, lao động và theo đuổi cuộc sống bình thường của mình. Càng về sau, tôi càng thấy biết trân trọng điều bình thường cũng là một dạng trưởng thành.

Sau những năm tháng quân ngũ, tôi mang danh xưng bệnh binh như một phần của cuộc đời mình. Tôi không muốn ký ức về quãng ấy chỉ được nhìn qua những khó khăn của sức khỏe, bởi điều ở lại sâu hơn vẫn là cách sống được rèn từ trong hàng ngũ. Có những lúc cơ thể khiến một người phải biết chậm lại, nhưng chậm không có nghĩa là thôi cố gắng. Tôi học cách lắng nghe giới hạn của mình, đồng thời vẫn giữ tinh thần tự chủ và trách nhiệm với những người thân yêu. Danh xưng bệnh binh nhắc tôi rằng năm tháng đã để lại dấu vết, nhưng con người vẫn có thể lựa chọn cách đối diện với dấu vết ấy bằng sự điềm tĩnh. Tôi càng quý những ngày bình thường, quý sự quan tâm của gia đình và càng hiểu giá trị của việc sống có nề nếp, không phung phí sức lực vào những điều vô nghĩa. Những gì quân ngũ đã dạy về kiên trì vì thế càng trở nên thiết thực trong chặng đời sau.

Ngày rời quân ngũ không có nghĩa những gì đã rèn được cũng dừng lại. Trở về đời thường, nhịp sống thay đổi, trách nhiệm thay đổi, nhưng bản thân vẫn cần những phẩm chất cũ để đi tiếp. Tôi nhận ra mình biết tự sắp xếp hơn, biết cân nhắc kỹ trước khi nhận một việc và không thích để công việc kéo dài chỉ vì sự chần chừ. Những điều từng là yêu cầu trong quân ngũ dần trở thành thói quen trong đời sống. Khi gặp khó, tôi có xu hướng bình tĩnh chia nhỏ vấn đề thay vì phản ứng vội. Khi có bất đồng, tôi nhớ rằng lắng nghe thường hữu ích hơn cố nói phần mình thật lớn. Chính vì vậy, ngày xuất ngũ chỉ khép lại một môi trường, không khép lại quá trình rèn người. Tôi mang về không phải một câu chuyện để nhắc đi nhắc lại, mà là một cách làm việc và một thái độ sống. Và càng đi qua nhiều năm, tôi càng thấy những gì tưởng rất bình thường ấy lại giúp mình đứng vững trước nhiều thay đổi của cuộc sống.

Có lẽ giá trị lớn nhất của quãng quân ngũ không nằm ở việc nó kéo dài bao lâu, mà ở những gì con người mang theo sau ngày rời hàng ngũ. Với Lê Văn Bạo, những mốc 1976 – 1987 luôn gợi lại một thời đã sống với trách nhiệm của người Chiến sĩ. Tôi đã đi qua những năm ấy để hiểu rõ hơn sức mạnh của nề nếp, sự cần thiết của chữ tín và ý nghĩa của tình đồng đội. Những điều ấy không dừng lại ở ký ức; chúng trở thành cách mình đối diện với công việc, gia đình và những thử thách sau này. Vì thế, “sự bền lòng giữa những mùa tuổi trẻ” là lời tôi muốn giữ cho riêng quãng đời ấy: một lời nhắc rằng tuổi trẻ có thể qua đi rất nhanh, nhưng nếu đã từng sống tử tế, có trách nhiệm và biết nghĩ đến người bên cạnh, thì dư âm của nó có thể ở lại rất lâu trong một đời người.