Sự cống hiến của Trần Đại Nghĩa
Giáo sư Trần Đại Nghĩa là biểu tượng đẹp đẽ nhất của một trí thức lớn: Tài năng vượt trội, nhân cách khiêm nhường, sẵn sàng từ bỏ tất cả để phụng sự Tổ quốc.
Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa (1913 – 1997) là nhà khoa học đại tài, đại diện kiệt xuất cho trí thức cách mạng Việt Nam. Ông được mệnh danh là "Cha đẻ của ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam" hay "Ông vua vũ khí", người có đóng góp đặc biệt quan trọng vào thắng lợi của hai cuộc kháng chiến chống xâm lược.
1. Thân thế và Hành trình trở về phụng sự Tổ quốc
Tên thật: Phạm Quang Lễ, sinh ra tại Vĩnh Long trong một gia đình nhà giáo nghèo.
Tài năng xuất sắc: Ông đỗ thủ khoa cả tú tài Tây và tú tài bản xứ năm 1933, sau đó sang Pháp du học. Ông nhận cùng lúc 3 bằng đại học (Kỹ sư Cầu đường, Kỹ sư Điện, Cử nhân Toán) và sau đó lấy tiếp các bằng kỹ sư Hàng không, Trường Mỏ, Trường Đại học Bách khoa.
Âm thầm tích lũy tri thức: Trong 11 năm ở châu Âu, ông đã tự thu thập và ghi chép hơn 30.000 trang tài liệu mật về kỹ thuật chế tạo vũ khí, thuốc nổ.
Rời bỏ vinh hoa về nước: Năm 1946, hưởng ứng lời kêu gọi của Bác Hồ, ông từ bỏ mức lương cao và cuộc sống đầy đủ ở Pháp để về nước tham gia kháng chiến.
Tên gọi "Trần Đại Nghĩa": Do Bác Hồ đặt cho ông vào tháng 12/1946 với ý nghĩa gánh vác "Đại nghĩa" vì dân vì nước.
2. Kỳ tích chế tạo vũ khí ("Huyền thoại Quân giới")
Trong hoàn cảnh chiến khu thiếu thốn vật tư, máy móc và công nghệ, Giáo sư Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự đã sáng tạo nên những vũ khí kỳ diệu:
Súng và đạn Bazooka (1947): Ngay lần đầu ra xưởng đã bắn cháy xe tăng địch trên sông Lô, bẻ gẫy gọng kìm tiến công của quân Pháp.
Súng không giật SKZ (1950): Loại súng siêu nhẹ nhưng có sức công phá ngang đại bác, đập tan các lô cốt bê tông cốt thép dày của địch ở chiến trường Bắc Bộ và Nam Bộ.
Đạn bay, tên lửa, cối 120mm: Chế tạo thành công các loại đạn tiêu diệt mục tiêu xa, góp phần bảo vệ căn cứ và phục vụ các chiến dịch lớn.
Chống chiến tranh phá hoại: Trong kháng chiến chống Mỹ, ông tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu các giải pháp rà phá bom từ trường, thủy lôi của Mỹ và các khí tài phục vụ bộ đội đặc công.
3. Đặt nền móng cho nền Khoa học - Kỹ thuật nước nhà
Sau chiến tranh, ông đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo then chốt của Nhà nước:
Hiệu trưởng đầu tiên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.
Thứ trưởng Bộ Công Thương, Bộ Công nghiệp nặng.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước.
Viện trưởng đầu tiên Viện Khoa học Việt Nam (nay là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam).
Chủ tịch đầu tiên Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.
4. Danh hiệu và Tôn vinh
Một trong 11 vị Thiếu tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam (phong năm 1948).
Một trong những người đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động (1952).
Nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học - Công nghệ đợt 1 (1996) và Huân chương Hồ Chí Minh.
Được Đại tướng Võ Nguyên Giáp trìu mến gọi là "Ông Phật làm súng".
