Sư đoàn 308 đánh chiếm điểm cao 500 trong chiến dịch Đường 9 - Nam Lào năm 1971

Cuối năm 1970, khi chiến lược “Chiến tranh cục bộ” bị phá sản, đế quốc Mỹ chuyển sang chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” ở miền Nam nước ta, tập trung vào 3 mục tiêu: “hủy diệt, giành dân và bóp nghẹt”. Ngày 30/1/1971, được không quân và quân Mỹ yểm trợ, hơn 30 nghìn quân chủ lực, tinh nhuệ nhất của ngụy quyền Sài Gòn phối hợp với quân ngụy Lào, bắt đầu cuộc hành quân “Lam Sơn 719” với mục tiêu: cắt đứt hoàn toàn tuyến đường vận tải chiến lược của ta từ Bắc vào Nam, chứng minh sự thành công của chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của Mỹ.Trước tình hình đó, Bộ Chính trị chỉ thị Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng tư lệnh chuẩn bị kế hoạch đánh địch cả trong tình huống chúng liều lĩnh đưa quân ra Khu 4. Tháng 5/1970, Binh đoàn B70 được thành lập bao gồm các sư đoàn bộ binh: 308, 304, 320 và các binh chủng: pháo binh, xe tăng, công binh, cao xạ, thông tin… 12 giờ ngày 1/2/1971, tại thành phố Vinh (Nghệ An), Sư đoàn 308 được Bộ tư lệnh Binh đoàn B70 giao nhiệm vụ hành quân cấp tốc vào chiến trường, phản công trên hướng chủ yếu cùng lực lượng toàn mặt trận đập tan cuộc hành quân “Lam Sơn 719” của địch. Với khẩu hiệu: “Đang tiến gặp địch phải đánh, đến nơi địch ra phải đánh, đảm bảo trận đầu phải thắng, quyết giành thắng lợi hoàn toàn”, sư đoàn đã hành quân với tốc độ rất cao, sau 8 - 10 ngày, đội hình sư đoàn đã có mặt tại khu vực tác chiến. Điểm cao 500 được sư đoàn chọn là mục tiêu đánh “mở cửa” bởi đây là vị trí tiền tiêu nằm sát trục đường 16B nối đường 16A với Bản Đông, cách Bản Đông về phía Nam 14km. Địch ở đây có thể khống chế cả đường 16A, khu kho hậu cần của ta ở Mường Chương, ngã ba Cha Ki, ngăn chặn ta triển khai binh khí kỹ thuật nặng xuống phía Nam và tiếp tế cho bộ đội tuyến trước. Ban chỉ huy Sư đoàn xác định đây là trận đánh có ý nghĩa quan trọng, tác động lớn đến quá trình phát triển chiến dịch. Để bảo đảm thắng lợi, chỉ huy Sư đoàn quyết định dùng chiến thuật “vây, lấn” tiến tới tiêu diệt toàn bộ quân địch trên điểm cao này.
Sơ đồ tiến công của Sư đoàn 308 trong chiến dịch Đường 9 – Nam Lào. Ảnh chụp lại BTQĐ1. Trấn giữ điểm cao 500 là Tiểu đoàn 39 thuộc liên đoàn biệt động quân số 1 của ngụy. Đây là tiểu đoàn khét tiếng ác ôn, quân ngụy tự xưng “vừa giỏi phòng ngự, vừa giỏi tiến công, quen đánh trong địa hình rừng núi”. Lực lượng tại đây khoảng 500 tên, hỏa lực có 2 khẩu ĐKZ 106mm, 2 khẩu ĐKZ 75mm, 4 khẩu cối 81mm, 9 khẩu đại liên, lại được pháo binh từ các căn cứ hỏa lực như động Tà Púc, điểm cao 543, Bản Đông, Lao Bảo và không quân Mỹ chi viện. Địch hy vọng điểm cao 500 là “cánh cửa thép” ngăn chặn quân ta tiến công trên hướng Bắc. Lực lượng Sư đoàn 308 gồm có Trung đoàn 102 (thiếu Tiểu đoàn 8) được tăng cường Tiểu đoàn 6 (Trung đoàn 88) và 5 đại đội pháo của mặt trận. Đêm ngày 16/2, Trung đoàn 102 do Trung đoàn trưởng Hoàng Ngọc Tý và Chính ủy Nguyễn Hữu Ích chỉ huy cùng các lực lượng tăng cường tiến vào xây dựng trận địa vây lấn quân địch tại điểm cao 500. Ngày 16 và 17/2, từ các trận địa vây lấn, quân ta vừa dùng hỏa lực bắn phá vừa dùng bộ binh áp sát địch, đào công sự chiến đấu. Mặc cho phi pháo địch oanh kích dữ dội, vòng vây của quân ta ngày càng siết chặt. Mạng lưới phòng không của Sư đoàn và mặt trận khống chế chặt chẽ bầu trời khu vực điểm cao 500, máy bay lên thẳng của địch hoàn toàn không hạ cánh được. Tiểu đoàn 39 ngụy bị cô lập. Để phát triển thế trận, ngày 17/2, Sư đoàn lệnh cho Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88 từ chiến hào vây lấn đánh chiếm mỏm số 2 trên dãy điểm cao 500. Địch chống trả quyết liệt, bộ đội ta tiến công dũng mãnh. Chiến sỹ Dương Hải Đăng linh hoạt thọc sâu chia cắt địch, tạo thế cho đại đội xung phong. Chiến sỹ Phạm Văn Đỡ một mình diệt 17 tên địch, đến lúc bị thương cũng không rời trận địa. Sau hơn một giờ chiến đấu, Tiểu đoàn 6 tiêu diệt gọn Đại đội 4 thuộc Tiểu đoàn 39 ngụy, làm chủ trận địa. 6 giờ ngày 19/2, địch bất ngờ ném bom vào chốt của ta rồi phản kích chiếm lại trận địa. Đồng chí Khổng Quốc Mão, Tham mưu phó Trung đoàn 88 đã trực tiếp chỉ huy bộ đội đánh trả và đã anh dũng hy sinh. Xác định không thể để mất bàn đạp vừa giành được, 7 giờ cùng ngày, Đại đội 11, Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 102 được lệnh theo đường hào vây lấn của Tiểu đoàn 6 tiến lên chiếm lại mỏm số 2. Sau 30 phút chiến đấu, Đại đội 11 đánh bật quân địch, khôi phục lại trận địa, diệt 16 tên địch. Bị đẩy vào tình thế nguy khốn, số còn lại của Tiểu đoàn 39 biệt động quân được phi pháo hỗ trợ liên tiếp mở 2 đợt phản kích vào đội hình Đại đội 11 nhưng đều thất bại. Tình hình phát triển thuận lợi, 20 giờ ngày 19/2, Sư đoàn quyết định đưa Tiểu đoàn 7 có pháo binh hiệp đồng đánh vào các vị trí còn lại của địch trên điểm cao 500. Sau 2 giờ chiến đấu, Tiểu đoàn 7 và Tiểu đoàn 9 tiêu diệt một phần lớn lực lượng của Tiểu đoàn 39 biệt động quân, làm chủ hoàn toàn mỏm số 3. Địch co cụm lại cố thủ ở mỏm số 4 và số 5.
Trận địa pháo của địch trên điểm cao 500 bị Sư đoàn 308 tiêu diệt hoàn toàn. Ảnh tư liệu BTQĐ1. Với phương châm “đánh chắc, thắng chắc”, Sư đoàn lệnh cho các đơn vị tạm dừng, giữ vững trận địa đã giành được, củng cố lực lượng đánh dứt điểm vào ngày hôm sau. Trước nguy cơ bị tiêu diệt, từ 6 giờ ngày 20/2, địch tập trung phi pháo đánh phá quyết liệt quanh điểm cao 500. Chúng dùng máy bay lên thẳng tới bốc số quân còn lại của Tiểu đoàn 39 ngụy, nhưng trước lưới lửa từ các trận địa vây lấn của bộ binh và hỏa lực phòng không Sư đoàn, máy bay địch không hạ cánh được, 3 chiếc bị bắn rơi. Cùng đường, số quân ngụy còn lại liều mạng cắt rừng chạy bộ về điểm cao 316, nơi Tiểu đoàn 21 biệt động quân còn đang tạm giữ. Nhưng địch đã bị chính phi pháo của chúng sát thương và bị quân ta từ trận địa vây lấn truy kích diệt gọn bên bìa rừng sông Sen. 16 giờ 30 phút ngày 20/2, ta hoàn toàn làm chủ điểm cao 500. Sau 6 ngày đêm vây lấn, Sư đoàn giành được thắng lợi vang dội, diệt gọn Tiểu đoàn 39 biệt động quân, bắn rơi 6 máy bay, thu toàn bộ súng đạn của chúng, mở tung cánh cửa phía Bắc chiến dịch. Thắng lợi của Sư đoàn 308 trong trận tiến công điểm cao 500, tiêu diệt Tiểu đoàn 39 biệt động quân có sự yểm trợ của quân chủ lực Mỹ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về quân sự và chính trị, bước đầu đã giáng một đòn mạnh mẽ vào ý đồ chiến lược của đế quốc Mỹ trong thực hiện chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”, báo hiệu sự thất bại của chiến lược này. Chiến công của Sư đoàn trong trận đánh này là thành quả của quá trình huấn luyện gian khổ, sáng tạo; qua đó, cán bộ, chiến sỹ Sư đoàn đã trưởng thành thêm một bước quan trọng, rút ra nhiều bài học bổ ích về cách đánh địch tiến công và phòng ngự bằng hình thức đóng chốt trên điểm cao, về cách tổ chức chốt giữ những mục tiêu chiến dịch, chiến thuật trong phòng ngự, cũng như trong tiến công, làm phong phú thêm truyền thống chiến đấu và chiến thắng của Sư đoàn Quân Tiên phong anh hùng./.Nguyễn Hương Nhài – Bảo tàng Quân đoàn 1