Sư đoàn 312 đánh chiếm căn cứ Phú Lợi trong chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975
Sư đoàn 312 đánh chiếm căn cứ Phú Lợi trong chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975
Trong chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, Sư đoàn 312 (Sư đoàn Chiến thắng) được giao nhiệm vụ tiến công tiêu diệt căn cứ Phú Lợi, chốt chặn đường số 13 không cho Sư đoàn 5 ngụy co cụm về Sài Gòn. Phối hợp với lực lượng vũ trang và nhân dân địa phương tiến công và nổi dậy giải phóng tỉnh Bình Dương, tạo điều kiện cho lực lượng thọc sâu của Quân đoàn đánh chiếm Bộ Tổng tham mưu ngụy và các mục tiêu quan trọng khác.Sau khi thực hiện thành công cuộc hành quân thần tốc, vượt 1.700km trong 12 ngày đêm lịch sử, các lực lượng của Quân đoàn 1 đã có mặt tại vị trí tập kết là khu vực Đồng Xoài, vượt thời gian quy định 2 ngày với 2.200 xe ô tô vận tải và các loại binh khí kỹ thuật cùng 31.277 cán bộ, chiến sỹ sẵn sàng bước vào chiến đấu. Quân đoàn 1 được giao nhiệm vụ đánh địch trên khu vực cánh bắc Sài Gòn, nơi có địa hình tương đối phức tạp, lực lượng địch rất mạnh. Ngoài Sư đoàn 5 ngụy, đơn vị thiện chiến bậc nhất của quân ngụy còn có 1 lữ đoàn dù, 1 lữ đoàn biệt động quân, 1 lữ đoàn kỵ binh thiết giáp số 3, 10 tiểu đoàn bảo an, 12 phân đội pháo binh cùng hàng ngàn cảnh sát dã chiến, các hải đội, giang đoàn trên sông Sài Gòn được bố trí liên hoàn, sẵn sàng ứng cứu cho nhau trong mọi tình huống. 
Sa bàn diễn biến chiến dịch Hồ Chí Minh tại Bảo tàng Quân đoàn 1. Ảnh Hương Nhài. Căn cứ vào tình hình nhiệm vụ, quán triệt phương châm và tư tưởng chỉ đạo: “thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng” của Bộ Tư lệnh chiến dịch, ngày 16/4/1975, tại Đồng Xoài, Bộ Tư lệnh Quân đoàn giao nhiệm vụ cho các đơn vị. Sư đoàn 312 đảm nhiệm hướng thứ yếu: tiến công căn cứ Phú Lợi; cắt đường 13; bao vây, tiến tới tiêu diệt sư đoàn 5 ngụy, cùng với lực lượng vũ trang và nhân dân địa phương thực hành tiến công và nổi dậy, tiêu diệt toàn bộ quân địch trên hướng Phú Lợi - Bình Dương, giải phóng tỉnh Bình Dương. Trên cơ sở nhiệm vụ được giao, Sư đoàn 312 quyết định chọn Trung đoàn 165 là đơn vị tiến công căn cứ Phú Lợi. Phú Lợi vốn là căn cứ quân sự của Sư đoàn bộ binh số 1 Mỹ, được giao lại cho Sư đoàn 5 ngụy vào tháng 4/1970, đây là căn cứ vững chắc nhất của địch nằm án ngữ trên 2 trục giao thông quan trọng: Quốc lộ 13 và đường số 8. Với diện tích khoảng một cây số vuông, địch chia Phú Lợi chia làm 7 khu vực, xung quanh có chướng ngại vật nhiều tầng, nhiều lớp với các bãi mìn, hào chống tăng, chống bộ binh và hàng chục lớp rào dây thép gai. Giữa các khu vực đều có hàng rào và tường chắn. Lực lượng địch thường trực tại Phú Lợi khoảng 500 tên, ngoài ra còn có các lực lượng liên quan khác. Sau khi trinh sát, nắm chắc tình hình địch, Trung đoàn 165 quyết định sử dụng binh chủng hợp thành vượt đường 16, thọc sâu bao vây căn cứ Phú Lợi, cắt đường co cụm của Sư đoàn 5 ngụy. Tiểu đoàn 6 đảm nhiệm hướng tiến công chủ yếu từ phía Bắc, Tiểu đoàn 4 đảm nhiệm hướng thứ yếu 1 từ phía Nam, Đại đội 6, Tiểu đoàn 5 tiến công hướng thứ yếu 2 từ phía Tây Bắc.
Diễn biến trận tiến công căn cứ Phú Lợi của Sư đoàn 312 trên sa bàn. Ảnh Hương Nhài. 17 giờ ngày 29/4, Trung đoàn 165 cơ động vào vị trí chiếm lĩnh trận địa xuất phát tiến công theo 3 trục: Trục 1 đi theo đường 15; trục 2 theo đông đường 15 khoảng 1000m; trục 3 theo đông đường 15 khoảng 2500m. 5 giờ sáng ngày 30/4, Trung đoàn 165 và các lực lượng phối thuộc đã triển khai xong trận địa, pháo binh, cao xạ và xe tăng đã sẵn sàng chi viện cho các hướng. 5 giờ 5 phút sáng ngày 30/4, Trung đoàn 165 bắt đầu nổ súng tiến công tiêu diệt căn cứ Phú Lợi. Trên hướng chủ yếu, sau khi được lực lượng pháo binh chi viện đắc lực, Tiểu đoàn 6 đã khắc phục được 6 lớp rào bên ngoài hào chống tăng, tiếp tục phá rào, mở thông các hàng rào còn lại phía trong. Địch dùng cối 81, trọng liên bắn chặn quyết liệt, đồng thời cho 2 xe tăng ra phản kích ở hướng Nam. Trước tình hình đó, Trung đoàn 165 nhận định: Nếu để chậm địch có thể rút nên quyết tâm củng cố lại đội hình, đề nghị pháo binh tiếp tục chi viện, đưa xe tăng vào chiến đấu. Hỏa lực xe tăng, pháo binh ta khiến quân địch phải rút vào boong ke, hầm ngầm. Lợi dụng thời cơ đó các hướng tiếp tục mở thông cửa mở. 8 giờ sáng, Tiểu đoàn 6 đã mở cửa xong, xe tăng xuất kích từ khu vực tạm dừng vào vị trí triển khai của bộ binh để sẵn sàng thực hành xung phong.
Cụm pháo binh Sư đoàn 312 tiến công căn cứ Phú Lợi trong chiến dịch Hồ Chí Minh. Ảnh Hương Nhài. Ở hướng thứ yếu, Tiểu đoàn 4, sau khi đưa lực lượng áp sát mục tiêu đã nhanh chóng tổ chức chiếm cổng ra vào thay cho cửa mở. Địch ở trong căn cứ bị hỏa lực ta áp chế mạnh nên đã không tổ chức phản kích được. 9 giờ 30 phút, Trung đoàn trưởng hạ lệnh xung phong đánh chiếm mục tiêu. Hướng chủ yếu phát triển đánh chiếm Bộ tư lệnh tiểu khu; Đại đội 6, Tiểu đoàn 5 đánh vào khu gia binh và khu vực đại đội cảnh sát. Vào lúc 10 giờ 10 phút, Trung đoàn 165 làm chủ căn cứ, tiêu diệt 44 tên, bắt sống 510, thu 5 khẩu pháo; 2 khẩu cối và nhiều trang bị khác, cắm lá cờ chiến thắng lên sở chỉ huy địch ở Phú Lợi. Sau đó, sư đoàn sử dụng Tiểu đoàn bộ binh 6 chốt giữ căn cứ và giải quyết hậu quả sau chiến đấu, các lực lượng còn lại tiếp tục phát triển, tiến đánh Sư đoàn 5 ngụy ở Lai Khê, Bến Cát, Bình Dương. Với lối đánh dũng cảm, táo bạo, bí mật, bất ngờ, chắc thắng, Trung đoàn 165 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đánh chiếm căn cứ Phú Lợi - một trong những tuyến phòng thủ đặc biệt quan trọng, được Mỹ đổ rất nhiều tiền của để xây dựng nên. Tạo bàn đạp vững chắc để các lực lượng của Sư đoàn 312 thực hành bao vây, chia cắt, cô lập, tiến tới tiêu diệt và làm tan rã hoàn toàn Sư đoàn 5 ngụy không cho chúng co cụm về Sài Gòn. Phối hợp chặt chẽ với các lực lượng vũ trang địa phương tiến công và nổi dậy giải phóng hoàn toàn tỉnh Bình Dương, chặt đứt một mắt xích quan trọng trong tuyến tử thủ phía Bắc Sài Gòn của địch, tạo điều kiện cho Sư đoàn 320B đánh chiếm và làm chủ Bộ Tổng tham mưu ngụy, góp phần quan trọng vào chiến thắng chung của Quân đoàn trong chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975./.Hương Nhài - Bảo tàng Binh đoàn Quyết thắng
Sa bàn diễn biến chiến dịch Hồ Chí Minh tại Bảo tàng Quân đoàn 1. Ảnh Hương Nhài. Căn cứ vào tình hình nhiệm vụ, quán triệt phương châm và tư tưởng chỉ đạo: “thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng” của Bộ Tư lệnh chiến dịch, ngày 16/4/1975, tại Đồng Xoài, Bộ Tư lệnh Quân đoàn giao nhiệm vụ cho các đơn vị. Sư đoàn 312 đảm nhiệm hướng thứ yếu: tiến công căn cứ Phú Lợi; cắt đường 13; bao vây, tiến tới tiêu diệt sư đoàn 5 ngụy, cùng với lực lượng vũ trang và nhân dân địa phương thực hành tiến công và nổi dậy, tiêu diệt toàn bộ quân địch trên hướng Phú Lợi - Bình Dương, giải phóng tỉnh Bình Dương. Trên cơ sở nhiệm vụ được giao, Sư đoàn 312 quyết định chọn Trung đoàn 165 là đơn vị tiến công căn cứ Phú Lợi. Phú Lợi vốn là căn cứ quân sự của Sư đoàn bộ binh số 1 Mỹ, được giao lại cho Sư đoàn 5 ngụy vào tháng 4/1970, đây là căn cứ vững chắc nhất của địch nằm án ngữ trên 2 trục giao thông quan trọng: Quốc lộ 13 và đường số 8. Với diện tích khoảng một cây số vuông, địch chia Phú Lợi chia làm 7 khu vực, xung quanh có chướng ngại vật nhiều tầng, nhiều lớp với các bãi mìn, hào chống tăng, chống bộ binh và hàng chục lớp rào dây thép gai. Giữa các khu vực đều có hàng rào và tường chắn. Lực lượng địch thường trực tại Phú Lợi khoảng 500 tên, ngoài ra còn có các lực lượng liên quan khác. Sau khi trinh sát, nắm chắc tình hình địch, Trung đoàn 165 quyết định sử dụng binh chủng hợp thành vượt đường 16, thọc sâu bao vây căn cứ Phú Lợi, cắt đường co cụm của Sư đoàn 5 ngụy. Tiểu đoàn 6 đảm nhiệm hướng tiến công chủ yếu từ phía Bắc, Tiểu đoàn 4 đảm nhiệm hướng thứ yếu 1 từ phía Nam, Đại đội 6, Tiểu đoàn 5 tiến công hướng thứ yếu 2 từ phía Tây Bắc.
Diễn biến trận tiến công căn cứ Phú Lợi của Sư đoàn 312 trên sa bàn. Ảnh Hương Nhài. 17 giờ ngày 29/4, Trung đoàn 165 cơ động vào vị trí chiếm lĩnh trận địa xuất phát tiến công theo 3 trục: Trục 1 đi theo đường 15; trục 2 theo đông đường 15 khoảng 1000m; trục 3 theo đông đường 15 khoảng 2500m. 5 giờ sáng ngày 30/4, Trung đoàn 165 và các lực lượng phối thuộc đã triển khai xong trận địa, pháo binh, cao xạ và xe tăng đã sẵn sàng chi viện cho các hướng. 5 giờ 5 phút sáng ngày 30/4, Trung đoàn 165 bắt đầu nổ súng tiến công tiêu diệt căn cứ Phú Lợi. Trên hướng chủ yếu, sau khi được lực lượng pháo binh chi viện đắc lực, Tiểu đoàn 6 đã khắc phục được 6 lớp rào bên ngoài hào chống tăng, tiếp tục phá rào, mở thông các hàng rào còn lại phía trong. Địch dùng cối 81, trọng liên bắn chặn quyết liệt, đồng thời cho 2 xe tăng ra phản kích ở hướng Nam. Trước tình hình đó, Trung đoàn 165 nhận định: Nếu để chậm địch có thể rút nên quyết tâm củng cố lại đội hình, đề nghị pháo binh tiếp tục chi viện, đưa xe tăng vào chiến đấu. Hỏa lực xe tăng, pháo binh ta khiến quân địch phải rút vào boong ke, hầm ngầm. Lợi dụng thời cơ đó các hướng tiếp tục mở thông cửa mở. 8 giờ sáng, Tiểu đoàn 6 đã mở cửa xong, xe tăng xuất kích từ khu vực tạm dừng vào vị trí triển khai của bộ binh để sẵn sàng thực hành xung phong.
Cụm pháo binh Sư đoàn 312 tiến công căn cứ Phú Lợi trong chiến dịch Hồ Chí Minh. Ảnh Hương Nhài. Ở hướng thứ yếu, Tiểu đoàn 4, sau khi đưa lực lượng áp sát mục tiêu đã nhanh chóng tổ chức chiếm cổng ra vào thay cho cửa mở. Địch ở trong căn cứ bị hỏa lực ta áp chế mạnh nên đã không tổ chức phản kích được. 9 giờ 30 phút, Trung đoàn trưởng hạ lệnh xung phong đánh chiếm mục tiêu. Hướng chủ yếu phát triển đánh chiếm Bộ tư lệnh tiểu khu; Đại đội 6, Tiểu đoàn 5 đánh vào khu gia binh và khu vực đại đội cảnh sát. Vào lúc 10 giờ 10 phút, Trung đoàn 165 làm chủ căn cứ, tiêu diệt 44 tên, bắt sống 510, thu 5 khẩu pháo; 2 khẩu cối và nhiều trang bị khác, cắm lá cờ chiến thắng lên sở chỉ huy địch ở Phú Lợi. Sau đó, sư đoàn sử dụng Tiểu đoàn bộ binh 6 chốt giữ căn cứ và giải quyết hậu quả sau chiến đấu, các lực lượng còn lại tiếp tục phát triển, tiến đánh Sư đoàn 5 ngụy ở Lai Khê, Bến Cát, Bình Dương. Với lối đánh dũng cảm, táo bạo, bí mật, bất ngờ, chắc thắng, Trung đoàn 165 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đánh chiếm căn cứ Phú Lợi - một trong những tuyến phòng thủ đặc biệt quan trọng, được Mỹ đổ rất nhiều tiền của để xây dựng nên. Tạo bàn đạp vững chắc để các lực lượng của Sư đoàn 312 thực hành bao vây, chia cắt, cô lập, tiến tới tiêu diệt và làm tan rã hoàn toàn Sư đoàn 5 ngụy không cho chúng co cụm về Sài Gòn. Phối hợp chặt chẽ với các lực lượng vũ trang địa phương tiến công và nổi dậy giải phóng hoàn toàn tỉnh Bình Dương, chặt đứt một mắt xích quan trọng trong tuyến tử thủ phía Bắc Sài Gòn của địch, tạo điều kiện cho Sư đoàn 320B đánh chiếm và làm chủ Bộ Tổng tham mưu ngụy, góp phần quan trọng vào chiến thắng chung của Quân đoàn trong chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975./.Hương Nhài - Bảo tàng Binh đoàn Quyết thắng
