Sư đoàn 312 tham gia Chiến dịch 139
Sư đoàn 312 tham gia Chiến dịch 139
Sư đoàn 312 tiền thân là Đại đoàn 312 - "Đại đoàn chiến thắng", thành lập ngày 27/12/1950 tại Kim lăng, Phú Thọ. Trong suốt quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành đã lập nhiều chiến công trong kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, xây đắp nên truyền thống "Đoàn kết - Anh dũng - Chiến thắng".Sư đoàn 312 là một trong những đơn vị chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, sự ra đời của Sư đoàn đã đánh dấu bước trưởng thành, lớn mạnh của Quân đội ta. Cùng với toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta lập nên những chiến công vẻ vang, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ giành độc lập, tự do, thống nhất đất nước. Sư đoàn 312 còn góp phần to lớn trong liên minh chiến đấu Việt Nam - Lào. Tháng 4/1969, với tinh thần “giúp bạn là tự giúp mình”, Sư đoàn 312 được giao nhiệm vụ tổ chức một bộ phận lực lượng tương đương một trung đoàn hỗn hợp gồm bộ binh, công binh, pháo binh, đặc công, phòng không sang chiến trường Lào làm nhiệm vụ quốc tế, phối hợp với các lực lượng vũ trang yêu nước Lào và bộ đội tình nguyện Việt Nam liên tục tham gia 5 chiến dịch như Chiến dịch Cánh Đồng Chum - Xiêng khoảng, Chiến dịch Mường Sủi, Chiến dịch Sảm Thông, Chiến dịch Long Chẹng, Chiến dịch Keo Bon. Tháng 8/1969, Mỹ đẩy mạnh cuộc chiến tranh đặc biệt tăng cường ở Lào dùng lực lượng đặc biệt phỉ Vàng Pao làm xung kích kết hợp với lực lượng ngụy quân Lào dưới sự hỗ trợ của không quân Mỹ, chúng mở cuộc hành quân “Cù Kiệt” lấn chiếm Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng để làm bàn đạp tiến sâu vào vùng giải phóng của Lào. Trước tình hình đó Bộ Tư lệnh tối cao các lực lượng vũ trang Lào phối hợp với quân tình nguyện Việt Nam tại Lào mở chiến dịch phản công tiêu diệt địch, thu hồi Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng, chiến dịch được mang tên “Chiến dịch 139” (hay còn gọi là Chiến dịch Cánh Đồng Chum - Xiêng khoảng). Ngày 13/9/1969, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trực tiếp giao nhiệm vụ cho Sư đoàn 312 và các đơn vị quân tình nguyện Việt Nam thực hiện nhiệm vụ liên minh chiến đấu với lực lượng vũ trang Lào trong “Chiến dịch 139”. Lực lượng tham gia chiến dịch gồm Sư đoàn 312 (Trung đoàn 141, 165, 209), Sư đoàn 316 (Trung đoàn 148, 174), Trung đoàn 866 tình nguyện độc lập và Trung đoàn 335 độc lập thuộc Quân khu Tây Bắc, một số đơn vị binh chủng xe tăng, đặc công, vận tải và hàng nghìn dân công phục vụ các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa tham gia chiến dịch. Cánh Đồng Chum thuộc tỉnh Xiêng Khoảng (Bắc Lào), rộng chừng 20 km2, độ cao trung bình là 1000m, xung quanh là rừng núi, nổi lên là các điểm cao trung binh hơn 1500 m, có Đường số 7A, 7B và Đường số 4 chạy qua, tại đây địch tổ chức phòng ngự từ xa, hình thành nhiều tầng, nhiều tuyến nhằm ngăn chặn ta đột phá. 
Bộ Tư lệnh Sư đoàn 312 thảo luận phương án chiến đấu trong Chiến dịch 139 (Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng). Ảnh BTQĐ1 Theo kế hoạch tác chiến chiến dịch, ta mở hai hướng đột kích chủ yếu dựa vào 2 trục đường số 7A và số 7B từ tây Nghệ An sang Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng chia làm 2 giai đoạn: Giai đoạn 1- Sử dụng lực lượng Sư đoàn 312 luồn sâu, đánh chiếm một số địa bàn quan trọng ở Xiêng Khoảng, tạo bàn đạp để phát triển tiến công tiếp; Giai đoạn 2- Tiến công địch trên các hướng, buộc chúng phải co cụm về Cánh Đồng Chum thực hiện trận quyết chiến bằng tác chiến hiệp đồng binh chủng. Sư đoàn 312 được giao nhiệm vụ: Trung đoàn 165 là lực lượng tác chiến chủ yếu, có nhiệm vụ đánh địch phía Nam chiến dịch. Trung đoàn 209 làm nhiệm vụ vận chuyển vật chất, kỹ thuật vào cánh Nam chiến dịch, phục vụ. Trung đoàn 141 làm nhiệm vụ dự bị của chiến dịch, sẵn sàng chiến đấu trên cánh Bắc.
Bộ Chỉ huy Chiến dịch 139 họp bàn chiến dịch giải phóng Cánh Đồng Chum. Ảnh Tư liệu Tháng 10/1969, các đơn vị đã đến khu vực tập kết, chuẩn bị bước vào chiến đấu, ở khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng. Địch dựng lên các tuyến phòng thủ liên hoàn vòng ngoài tạo ra lớp “vỏ cứng” buộc ta phải đánh từ ngoài vào. Trước tình hình đó Chỉ huy Sư đoàn quyết định, Trung đoàn 141 không làm lực lượng dự bị mà chuyển sang làm nhiệm vụ chiến đấu trên cánh Bắc. Ngày 21/10/1969, ở cánh Bắc Tiểu đoàn 3 - Trung đoàn 141 nổ súng đánh địch ở đồi Mã Tử. Sau hai đợt tiến công không chiếm được vị trí, Sư đoàn đã tổ chức rút kinh nghiệm chiến đấu cho cán bộ, chiến sĩ. Ở cánh Nam lực lượng luồn sâu của Trung đoàn 165 do các đồng chí Nguyễn Chuông, Đỗ Trường Quân chỉ huy đồng loạt nổ súng tiến công diệt gọn Đại đội AC1, đánh thiệt hại nặng 2 tiểu đoàn BV24, BV26 của địch. Trong khi đó, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 141 phối hợp với Trung đoàn 866 (Quân khu Tây Bắc) đánh chiếm Phu Phựng là dãy điểm cao ở phía Bắc Cánh Đồng Chum do Tiểu đoàn 12BI của địch chiếm giữ, đêm ngày 15/11/1969, Tiểu đoàn 2 dưới sự chỉ huy của Tiểu đoàn trưởng Lê Anh Thọ bí mật tập kích 3 điểm cao Phu Phựng bằng cách đánh hiểm, kết hợp thọc sâu chia cắt với đón lõng diệt địch, tiến công mãnh liệt làm cho địch đối phó lúng túng, Tiểu đoàn 2 diệt nhiều tên địch, đánh thiệt hại nặng Tiểu đoàn 12BI của địch. Đêm 8/11/1969, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 165 chiến đấu tiêu diệt Tiểu đoàn BV24 của địch ở thị xã Xiêng Khoảng. Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 165, Tiểu đoàn 9 - Trung đoàn 209 liên tiếp tiến công địch trên các điểm cao 1176, Măng Mô, Then Phun, Nậm Bông đánh thiệt hại nặng các tiểu đoàn BS209, BS208, BS210 của địch, đến ngày 21/01/1970 tuyến phòng thủ của địch ở Then Phu - Nậm Pông bị phá vỡ. Cuối tháng 01/1970, Bộ Tư lệnh Chiến dịch quyết định tiến công các khu vực Bản Ban, Noọng Pẹt (cánh Bắc); cụm điểm cao Đông Nam Cánh Đồng Chum (cánh Nam) và thị xã Xiêng Khoảng. Trên cánh Bắc, ngày 14/01, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 141 được tăng cường Đại đội 6 tiêu diệt Tiểu đoàn BV24 trên điểm cao Phu Phựng, Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 165 tập kích điểm cao 1435. Các lực lượng của Sư đoàn ở cánh Bắc tiếp tục tiến công giải phóng hoàn toàn vùng Bản Ban, Noọng Pẹt dồn địch co cụm về Cánh Đồng Chum. Ở cánh Nam, các lực lượng của Sư đoàn gồm Trung đoàn 209, một bộ phận của Trung đoàn 165 và các đơn vị hỏa lực đập tan cụm tuyến phòng thủ Then Phun, Nậm Pông của địch nhanh chóng phát triển vào thị xã Xiêng Khoảng. Tháng 02/1970, quân địch buộc phải co cụm ở Cánh Đồng Chum và thị xã Xiêng Khoảng, Cuộc hành quân “Cù Kiệt” của địch đứng trước nguy cơ bị thất bại hoàn toàn. Ngày 12/02, Trung đoàn 165 đồng loạt nổ súng tiến công cứ điểm địch, bị đánh bất ngờ địch chống cự lúng túng sau 30 phút chiến đấu ta đã làm chủ được 5 điểm cao, diệt ngọ tiểu đoàn số 2 của địch, đánh thiệt hại nặng Tiểu đoàn 205, bao vây cô lập Cánh Đồng Chum.
Cán bộ, chiến sỹ Sư đoàn 312 sát cánh cùng quân và dân Lào chiến đấu giải phóng Cánh Đồng Chum Trước tình hình đó, Bộ Chỉ huy Chiến dịch lệnh cho một bộ phận của Sư đoàn 316 và một bộ phận xe tăng của Trung đoàn 202 từ Bản Sơn đột kích thẳng vào vùng Bản Len. Tiểu đoàn đặc công Quân khu Tây Bắc do đồng chí Giám chỉ huy (có một phần đặc công của Trung đoàn 165) phối hợp luồn sâu vào đánh sân bay Bản Áng. Ngày 22/2/1970, quân ta làm Chủ cánh Đồng Chum, địch ở Xiêng Khoảng bị cô lập, lúc này ta không đủ lực lượng tiến công địch trên toàn cụm (gồm 18 cứ điểm) ở Xiêng Khoảng. Ngày 24/2/1970, Trung đoàn phó Nguyễn Kiệm trực tiếp chỉ huy 2 đại đội đánh vào 2 cứ điểm 1378 và mỏm số 7 (đồi dài) của địch sau 30 phút chiến đấu ác liệt ta đã làm chủ trận địa, 2 tiểu đoàn địch hoảng sợ tháo chạy, ngày 25/2/1970 quân ta giải phóng thị xã Xiêng Khoảng. Giữa tháng 3/1970, quân địch đang trên đường tháo chạy để vượt sông Nậm Ngừng và Mường Pìn thị bị quan ta phục kích diệt nhiều tên địch. Chiến Dịch 139 (Cánh Đồng Chum - Xiêng khoảng) kết thúc thắng lợi ngày 25/4/1970. Sau 180 ngày đêm (25/10/1969 - 25/4/1970) liên tục chiến đấu vượt qua khó khăn thử thách, sư đoàn 312 đã cùng các đơn vị bạn đạp tan cuộc hành quân "Cù Kiệt" của địch, làm chủ Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng. Sư đoàn phát huy tinh thần chủ động, anh dũng chiến đấu, khắc phục khó khăn, phát huy nhiều cách đánh, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Cuối tháng 8/1970, Sư đoàn được lệnh hành quân về nước để củng cố lực lượng, bổ sung trang bị, tiếp tục huấn luyện sẵn sàng nhận nhiệm vụ mới. Trải qua 11 tháng làm nhiệm vụ quốc tế tại Lào, Sư đoàn 312 liên tục chiến đấu và công tác, đánh hơn 200 trận, diệt hơn 2100 tên, diệt 4 tiểu đoàn địch, đánh thiệt hại 6 tiểu đoàn khác, bắn cháy 34 máy bay, vận chuyển 400 tấn hàng phục vụ chiến dịch và dự trữ, vận chuyển và cứu chữa 1352 thương binh. Với những thành tích đạt được trong chiến đấu, Sư đoàn có 64 đơn vị và 161 cá nhân được tặng thưởng huân chương các loại. Thắng lợi và bước trưởng thành của Sư đoàn trong gần 1 năm làm nhiệm vụ quốc tế ở Lào góp phần tô thắm thêm tình đoàn kết, hết mình chiến đấu giữa hai Đảng, Nhà nước, hai Quân đội và nhân dân hai nước Việt Nam - Lào. Thay mặt Đảng và Quân đội nhân dân Lào đồng chí Phun-xi-pa-xớt, Ủy viên Trung ương mặt trận yêu nước Lào đã tặng Sư đoàn bức trướng “Đơn vị lập công xuất sắc” ở Cánh Đồng Chum và Huân chương Ít-xa-la cao quý./. Tài liệu tham khảo: Lịch sử Sư đoàn 312 (1950 - 2020) - NXB QĐNDTrần Ngọc Hân (Bảo tàng Binh đoàn quyết thắng)
Bộ Tư lệnh Sư đoàn 312 thảo luận phương án chiến đấu trong Chiến dịch 139 (Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng). Ảnh BTQĐ1 Theo kế hoạch tác chiến chiến dịch, ta mở hai hướng đột kích chủ yếu dựa vào 2 trục đường số 7A và số 7B từ tây Nghệ An sang Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng chia làm 2 giai đoạn: Giai đoạn 1- Sử dụng lực lượng Sư đoàn 312 luồn sâu, đánh chiếm một số địa bàn quan trọng ở Xiêng Khoảng, tạo bàn đạp để phát triển tiến công tiếp; Giai đoạn 2- Tiến công địch trên các hướng, buộc chúng phải co cụm về Cánh Đồng Chum thực hiện trận quyết chiến bằng tác chiến hiệp đồng binh chủng. Sư đoàn 312 được giao nhiệm vụ: Trung đoàn 165 là lực lượng tác chiến chủ yếu, có nhiệm vụ đánh địch phía Nam chiến dịch. Trung đoàn 209 làm nhiệm vụ vận chuyển vật chất, kỹ thuật vào cánh Nam chiến dịch, phục vụ. Trung đoàn 141 làm nhiệm vụ dự bị của chiến dịch, sẵn sàng chiến đấu trên cánh Bắc.
Bộ Chỉ huy Chiến dịch 139 họp bàn chiến dịch giải phóng Cánh Đồng Chum. Ảnh Tư liệu Tháng 10/1969, các đơn vị đã đến khu vực tập kết, chuẩn bị bước vào chiến đấu, ở khu vực Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng. Địch dựng lên các tuyến phòng thủ liên hoàn vòng ngoài tạo ra lớp “vỏ cứng” buộc ta phải đánh từ ngoài vào. Trước tình hình đó Chỉ huy Sư đoàn quyết định, Trung đoàn 141 không làm lực lượng dự bị mà chuyển sang làm nhiệm vụ chiến đấu trên cánh Bắc. Ngày 21/10/1969, ở cánh Bắc Tiểu đoàn 3 - Trung đoàn 141 nổ súng đánh địch ở đồi Mã Tử. Sau hai đợt tiến công không chiếm được vị trí, Sư đoàn đã tổ chức rút kinh nghiệm chiến đấu cho cán bộ, chiến sĩ. Ở cánh Nam lực lượng luồn sâu của Trung đoàn 165 do các đồng chí Nguyễn Chuông, Đỗ Trường Quân chỉ huy đồng loạt nổ súng tiến công diệt gọn Đại đội AC1, đánh thiệt hại nặng 2 tiểu đoàn BV24, BV26 của địch. Trong khi đó, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 141 phối hợp với Trung đoàn 866 (Quân khu Tây Bắc) đánh chiếm Phu Phựng là dãy điểm cao ở phía Bắc Cánh Đồng Chum do Tiểu đoàn 12BI của địch chiếm giữ, đêm ngày 15/11/1969, Tiểu đoàn 2 dưới sự chỉ huy của Tiểu đoàn trưởng Lê Anh Thọ bí mật tập kích 3 điểm cao Phu Phựng bằng cách đánh hiểm, kết hợp thọc sâu chia cắt với đón lõng diệt địch, tiến công mãnh liệt làm cho địch đối phó lúng túng, Tiểu đoàn 2 diệt nhiều tên địch, đánh thiệt hại nặng Tiểu đoàn 12BI của địch. Đêm 8/11/1969, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 165 chiến đấu tiêu diệt Tiểu đoàn BV24 của địch ở thị xã Xiêng Khoảng. Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 165, Tiểu đoàn 9 - Trung đoàn 209 liên tiếp tiến công địch trên các điểm cao 1176, Măng Mô, Then Phun, Nậm Bông đánh thiệt hại nặng các tiểu đoàn BS209, BS208, BS210 của địch, đến ngày 21/01/1970 tuyến phòng thủ của địch ở Then Phu - Nậm Pông bị phá vỡ. Cuối tháng 01/1970, Bộ Tư lệnh Chiến dịch quyết định tiến công các khu vực Bản Ban, Noọng Pẹt (cánh Bắc); cụm điểm cao Đông Nam Cánh Đồng Chum (cánh Nam) và thị xã Xiêng Khoảng. Trên cánh Bắc, ngày 14/01, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 141 được tăng cường Đại đội 6 tiêu diệt Tiểu đoàn BV24 trên điểm cao Phu Phựng, Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 165 tập kích điểm cao 1435. Các lực lượng của Sư đoàn ở cánh Bắc tiếp tục tiến công giải phóng hoàn toàn vùng Bản Ban, Noọng Pẹt dồn địch co cụm về Cánh Đồng Chum. Ở cánh Nam, các lực lượng của Sư đoàn gồm Trung đoàn 209, một bộ phận của Trung đoàn 165 và các đơn vị hỏa lực đập tan cụm tuyến phòng thủ Then Phun, Nậm Pông của địch nhanh chóng phát triển vào thị xã Xiêng Khoảng. Tháng 02/1970, quân địch buộc phải co cụm ở Cánh Đồng Chum và thị xã Xiêng Khoảng, Cuộc hành quân “Cù Kiệt” của địch đứng trước nguy cơ bị thất bại hoàn toàn. Ngày 12/02, Trung đoàn 165 đồng loạt nổ súng tiến công cứ điểm địch, bị đánh bất ngờ địch chống cự lúng túng sau 30 phút chiến đấu ta đã làm chủ được 5 điểm cao, diệt ngọ tiểu đoàn số 2 của địch, đánh thiệt hại nặng Tiểu đoàn 205, bao vây cô lập Cánh Đồng Chum.
Cán bộ, chiến sỹ Sư đoàn 312 sát cánh cùng quân và dân Lào chiến đấu giải phóng Cánh Đồng Chum Trước tình hình đó, Bộ Chỉ huy Chiến dịch lệnh cho một bộ phận của Sư đoàn 316 và một bộ phận xe tăng của Trung đoàn 202 từ Bản Sơn đột kích thẳng vào vùng Bản Len. Tiểu đoàn đặc công Quân khu Tây Bắc do đồng chí Giám chỉ huy (có một phần đặc công của Trung đoàn 165) phối hợp luồn sâu vào đánh sân bay Bản Áng. Ngày 22/2/1970, quân ta làm Chủ cánh Đồng Chum, địch ở Xiêng Khoảng bị cô lập, lúc này ta không đủ lực lượng tiến công địch trên toàn cụm (gồm 18 cứ điểm) ở Xiêng Khoảng. Ngày 24/2/1970, Trung đoàn phó Nguyễn Kiệm trực tiếp chỉ huy 2 đại đội đánh vào 2 cứ điểm 1378 và mỏm số 7 (đồi dài) của địch sau 30 phút chiến đấu ác liệt ta đã làm chủ trận địa, 2 tiểu đoàn địch hoảng sợ tháo chạy, ngày 25/2/1970 quân ta giải phóng thị xã Xiêng Khoảng. Giữa tháng 3/1970, quân địch đang trên đường tháo chạy để vượt sông Nậm Ngừng và Mường Pìn thị bị quan ta phục kích diệt nhiều tên địch. Chiến Dịch 139 (Cánh Đồng Chum - Xiêng khoảng) kết thúc thắng lợi ngày 25/4/1970. Sau 180 ngày đêm (25/10/1969 - 25/4/1970) liên tục chiến đấu vượt qua khó khăn thử thách, sư đoàn 312 đã cùng các đơn vị bạn đạp tan cuộc hành quân "Cù Kiệt" của địch, làm chủ Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng. Sư đoàn phát huy tinh thần chủ động, anh dũng chiến đấu, khắc phục khó khăn, phát huy nhiều cách đánh, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Cuối tháng 8/1970, Sư đoàn được lệnh hành quân về nước để củng cố lực lượng, bổ sung trang bị, tiếp tục huấn luyện sẵn sàng nhận nhiệm vụ mới. Trải qua 11 tháng làm nhiệm vụ quốc tế tại Lào, Sư đoàn 312 liên tục chiến đấu và công tác, đánh hơn 200 trận, diệt hơn 2100 tên, diệt 4 tiểu đoàn địch, đánh thiệt hại 6 tiểu đoàn khác, bắn cháy 34 máy bay, vận chuyển 400 tấn hàng phục vụ chiến dịch và dự trữ, vận chuyển và cứu chữa 1352 thương binh. Với những thành tích đạt được trong chiến đấu, Sư đoàn có 64 đơn vị và 161 cá nhân được tặng thưởng huân chương các loại. Thắng lợi và bước trưởng thành của Sư đoàn trong gần 1 năm làm nhiệm vụ quốc tế ở Lào góp phần tô thắm thêm tình đoàn kết, hết mình chiến đấu giữa hai Đảng, Nhà nước, hai Quân đội và nhân dân hai nước Việt Nam - Lào. Thay mặt Đảng và Quân đội nhân dân Lào đồng chí Phun-xi-pa-xớt, Ủy viên Trung ương mặt trận yêu nước Lào đã tặng Sư đoàn bức trướng “Đơn vị lập công xuất sắc” ở Cánh Đồng Chum và Huân chương Ít-xa-la cao quý./. Tài liệu tham khảo: Lịch sử Sư đoàn 312 (1950 - 2020) - NXB QĐNDTrần Ngọc Hân (Bảo tàng Binh đoàn quyết thắng)
