Sử dụng báo chí để tuyên truyền, vận động cách mạng; đấu tranh chống những luận điệu phản cách mạng

Nhận thức rõ tầm quan trọng của báo chí trong công tác tuyên truyền, vận động quần chúng, ngay khi được bầu vào Ban Chấp hành lâm thời Đông Dương Cộng sản Đảng Hải Phòng, Nguyễn Đức Cảnh chỉ đạo đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động công nhân. Do đó, Tỉnh bộ Hải Phòng cho ra đời báo Sao Đỏ, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh trực tiếp phụ trách. Ông còn chỉ đạo Đoàn Thanh niên ra tờ báo Tia lửa để tuyên truyền, giáo dục lý tưởng cộng sản trong thanh niên, hướng thanh niên vào con đường đấu tranh cách mạng. Khi phụ trách báo Lao Động và tạp chí Công hội đỏ, Nguyễn Đức Cảnh viết nhiều bài tố cáo tội ác của chủ nghĩa đế quốc, kêu gọi quần chúng vùng lên đấu tranh. Báo Lao động số 4 (ra ngày 1-11-1929) - mang dấu ấn của nhà báo Nguyễn Đức Cảnh - đã phân tích sâu sắc tình thế hiện thời: “hiện bây giờ đế quốc chủ nghĩa đang ra sức bóc lột vô sản giai cấp, đày đọa dân cày nghèo, chúng nó đang sửa sang súng ống, tăng thêm quân đội, sắp sửa bắt hàng nghìn hàng vạn anh em đi chết cho nó ở chốn chiến trường để làm giàu cho một tụi tư bản…”(2). Từ việc trình bày cho công nhân thấy rõ tình thế khẩn cấp của thời kỳ này là thời kỳ vô sản giai cấp và đế quốc chủ nghĩa đã sống chết tranh đấu với nhau rồi, qua bài báo, ông chỉ rõ cho quần chúng nhân dân nhận thức chỉ có “Đảng Cộng sản mới hết sức hi sinh đi trước để dẫn đạo cho vô sản giai cấp và dân cày nghèo và mọi người lao khổ làm cách mệnh đánh đổ đế quốc chủ nghĩa ở Đông Dương mà thôi”(3). Tiếng nói của báo chí, sự tuyên truyền, vận động của những chiến sĩ “vô sản hóa” góp phần thổi bùng ngọn lửa đấu tranh của các tầng lớp nhân dân lao động các tỉnh Hà Nội, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng, Quảng Yên, Hòn Gai, Cẩm Phả, Thái Bình, Nam Định...

Tháng 01-1930, Nguyễn Đức Cảnh cùng Ban Tuyên truyền của Đảng xuất bản cuốn “Sự nghiệp cách mạng của V.I. Lê-nin”. Cuốn sách in bằng thạch, khổ 12cmx16cm; bìa trong cuốn sách in hình V.I. Lê-nin do Nguyễn Đức Cảnh vẽ. Đây cũng là cuốn sách đầu tiên viết về V.I. Lê-nin được ấn hành tại Việt Nam. Mục đích khi xuất bản cuốn sách là nhằm tuyên truyền cho quần chúng nhân dân hiểu rõ về vai trò của Chủ nghĩa Mác - Lê-nin đối với cách mạng vô sản: “Chủ nghĩa cách mạng trên thế giới bây giờ rất nhiều, duy chỉ có Chủ nghĩa Mác - Lê-nin là chủ nghĩa chân chính hơn cả, là chủ nghĩa thật có thể mưu sự sung sướng cho thợ thuyền, dân cày và tất cả các người bị bóc lột đè nén; chỉ có Chủ nghĩa Mác - Lê-nin mới làm cho xã hội khỏi phải chia ra từng giai cấp, giai cấp nọ áp bức giai cấp kia; chỉ có Chủ nghĩa Mác - Lê-nin mới làm cho loài người khỏi sự khổ sở do sự áp bức người với người mà ra; chỉ có Chủ nghĩa Mác - Lê-nin mới làm cho cách mạng vô sản thành công được”(4).

Đầu năm 1930, một sự kiện quan trọng khẳng định bút lực dồi dào của Nguyễn Đức Cảnh. Với giọng văn chính luận, hóm hỉnh và sắc bén, lập luận lô-gic và đanh thép, ông đã “bút chiến” quyết liệt với Kơ-rô-tê-me - viên Đốc ký Hải Phòng tuyên truyền xuyên tạc, vu khống chủ nghĩa cộng sản. Kơ-rô-tê-me cho rằng, chủ nghĩa này không thích hợp với văn hóa phương Đông và nêu rất nhiều luận điểm mập mờ, lòe bịp. Lúc này khi làm Bí thư Đảng bộ Hải Phòng, Nguyễn Đức Cảnh cho in ngay tác phẩm với tiêu đề là “Trả lời Kơ-rô-tê-me” nhằm lột trần bộ mặt nham hiểm và thủ đoạn lừa bịp của Kơ-rô-tê-me, đồng thời, qua đó giúp công nhân, nhân dân lao động Hải Phòng, Khu mỏ Hồng Quảng hiểu rõ hơn bản chất của thực dân đế quốc, củng cố niềm tin vào sự nghiệp cách mạng. Bài trả lời của ông được đón đọc và dư luận bàn tán sôi nổi, trở thành một sinh hoạt chính trị tự nhiên. Ngòi bút Nguyễn Đức Cảnh luôn luôn thường trực tinh thần chiến đấu không khoan nhượng chống kẻ thù.

Từ tháng 10-1930, Nguyễn Đức Cảnh được Trung ương điều động vào tăng cường cho Xứ ủy Trung Kỳ, tham gia lãnh đạo phong trào Xô-viết. Với cương vị Thường vụ Xứ ủy Trung Kỳ, phụ trách công tác tuyên huấn, Nguyễn Đức Cảnh vượt qua mọi sự kiểm soát báo chí gắt gao của kẻ thù, viết nhiều tài liệu phục vụ trực tiếp phong trào cách mạng. Ngoài việc tổ chức huấn luyện, đào tạo cán bộ cho cơ sở, Nguyễn Đức Cảnh còn chỉ đạo thành lập nhiều tờ báo ở Nghệ Tĩnh và trực tiếp phụ trách báo Người lao khổ, báo Tiến lên của Xứ ủy. Để tránh sự lùng sục của kẻ thù, Nguyễn Đức Cảnh phải sống trong buồng kín, phải chọc mái rạ lấy ánh sáng viết bài, ban đêm không được thắp đèn, chỉ đốt sáp ngồi làm việc. Những bài báo sắc sảo, giàu tính chiến đấu và nhiệt huyết cách mạng của Nguyễn Đức Cảnh có tác dụng mạnh mẽ trong quần chúng công nông. Là người phụ trách công tác tuyên truyền, báo chí của Đảng ở miền Trung, dưới sự chỉ đạo của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, hệ thống báo Đảng ở miền Trung được hình thành từ tỉnh đến huyện. Theo thống kê của Bảo tàng Xô-viết, từ tháng 10-1930 đến tháng 4-1931, khi Nguyễn Đức Cảnh hoạt động ở đây, số đầu báo lên đến 28 tờ. Nổi bật là những tờ: Người lao khổ, Lao khổ, Chuông vô sản, Công nông binh, Chỉ đạo, Vô sản, Đấu tranh, Bôn-sơ-vích,... Huyện ủy Hưng Nguyên có báo Sản nghiệp, Nam Đàn có báo Giác ngộ, Thanh Chương có báo Tia sáng, Lao động, Nghi Lộc có báo Tiếng gọi, Đức Thọ có báo Cổ động, Cẩm Xuyên có báo Bước tới... Nguyễn Đức Cảnh vừa lãnh đạo phong trào, vừa viết báo tuyên truyền, vừa hướng dẫn viết bài, kỹ thuật ấn loát.

Những ngày cuối cùng trong nhà lao Hỏa Lò (Hà Nội), mặc dù bị tra tấn hết sức dã man, sức lực giảm sút nhưng tinh thần yêu nước, lòng trung thành với lý tưởng cách mạng, với Đảng, với dân của nhà báo Nguyễn Đức Cảnh không hề suy giảm. Ngòi bút ông vẫn tràn đầy tinh thần trách nhiệm. Song sắt ngục tù đã tiếp thêm sức mạnh, ngọn lửa đam mê, nhiệt huyết báo chí để ông dồn toàn bộ tâm lực viết lên tác phẩm vô giá Công nhân vận động, để lại cho Đảng, cho phong trào công nhân: “Trong những ngày ở xà lim án chém ở Hỏa Lò, Nguyễn Đức Cảnh đã tập trung viết cuốn Công nhân vận động nhằm báo cáo với Đảng tình hình công nhân và những kinh nghiệm vận động, chỉ đạo đấu tranh”(5). Trước khi biết bị đưa đi hành quyết, Nguyễn Đức Cảnh trao tác phẩm này cho đồng chí Lương Khánh Thiện chuyển ra ngoài cho tổ chức. Những phẩm chất cao quý của nhà cách mạng, nhà báo lớn đã đưa ông đi suốt hành trình vì dân, vì nước, tôn thờ lý tưởng cao cả của Đảng Cộng sản quang vinh.