Sự Hình thành và Các Phong trào Đấu tranh của Tổ chức Cách mạng tại Trà Vinh (1930 – 1935)

Trong những thập niên đầu của thế kỷ 20, cũng như toàn bộ Nam Kỳ, tỉnh Trà Vinh phải chịu đựng ách thống trị hà khắc của thực dân Pháp và sự bóc lột của giai cấp địa chủ phong kiến. Bối cảnh kinh tế - xã hội ngột ngạt này đã tạo tiền đề khách quan cho sự hình thành và phát triển của các tư tưởng yêu nước và cách mạng. Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930 đã trở thành một bước ngoặt lịch sử, tạo ra chất xúc tác mạnh mẽ, thúc đẩy việc hình thành các tổ chức cách mạng có hệ thống và lãnh đạo các phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân tại Trà Vinh. Báo cáo này sẽ phân tích chi tiết quá trình hình thành các tổ chức Đảng và các phong trào đấu tranh tiêu biểu tại Trà Vinh trong giai đoạn 1930 – 1935, một thời kỳ đặt nền móng quan trọng cho cuộc đấu tranh cách mạng tại địa phương.

1. Giai đoạn Khởi nguồn: Sự ra đời của các Tổ chức Đảng tại Trà Vinh (1930-1931)

Sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam là một sự kiện có tầm vóc lịch sử, không chỉ thống nhất các tổ chức cộng sản trong nước mà còn cung cấp một đường lối chính trị rõ ràng, trở thành kim chỉ nam cho việc xây dựng và phát triển các cơ sở cách mạng trên khắp cả nước. Tại Trà Vinh, ảnh hưởng từ sự kiện này đã nhanh chóng được cụ thể hóa bằng việc thành lập các chi bộ Đảng đầu tiên, đánh dấu một bước chuyển biến về chất trong phong trào yêu nước tại địa phương.

1.1. Tác động từ sự kiện thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Ngày 03 tháng 02 năm 1930, tại Cửu Long (Hồng Kông), Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đã thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam dưới sự chủ trì của Nguyễn Ái Quốc. Sự kiện này đã đặt ra một đường lối chiến lược nhất quán thông qua các văn kiện nền tảng:

• Chánh cương vắn tắt và Sách lược vắn tắt: Các văn kiện này xác định rõ mục tiêu của cách mạng Việt Nam là tiến hành một cuộc cách mạng tư sản dân quyền và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản. Nhiệm vụ cốt lõi là đánh đổ đế quốc Pháp và bọn phong kiến tay sai.

• Lực lượng cách mạng: Đảng xác định lực lượng nòng cốt của cách mạng là giai cấp công nhân và nông dân, đồng thời chủ trương liên minh với các tầng lớp khác như tiểu tư sản, trí thức, trung nông.

• Hình thức mặt trận đầu tiên: Hội nghị đã thông qua việc thành lập Hội Phản đế Đồng minh, một hình thức tổ chức mặt trận nhằm tập hợp rộng rãi mọi tầng lớp nhân dân yêu nước, không phân biệt thành phần, dưới sự lãnh đạo của Đảng để cùng đấu tranh chống thực dân Pháp.

Những định hướng chiến lược này đã cung cấp cơ sở lý luận và phương hướng hành động cho việc xây dựng lực lượng cách mạng tại các địa phương, trong đó có Trà Vinh.

1.2. Quá trình thành lập các Chi bộ Đảng đầu tiên tại Trà Vinh

Ngay sau khi Đảng ra đời, Xứ ủy Nam Kỳ đã cử nhiều cán bộ về các địa phương để gây dựng cơ sở. Tại Trà Vinh, quá trình này diễn ra nhanh chóng dưới sự dẫn dắt của các đảng viên tiên phong.

Vai trò của các nhân vật chủ chốt trong giai đoạn này là hết sức quan trọng. Ung Văn Khiêm được Xứ ủy cử về Trà Vinh, trực tiếp làm việc với các hội viên Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Cùng lúc đó, Nguyễn Phát Đạt và các đồng chí trong An Nam Cộng sản Đảng cũng tích cực hoạt động và thành lập chi bộ tại xã An Trường (huyện Càng Long).

Quá trình phát triển tổ chức Đảng tại Trà Vinh đến mùa hè năm 1930 có thể được tóm lược qua các bước sau:

• Thành lập các chi bộ Đảng đầu tiên tại các địa phương, bao gồm: Chi bộ Tân An - Huyện Hội (ghép 02 xã), Chi bộ Mỹ Cẩm, Chi bộ Bình Phú, Chi bộ Phương Thạnh (Càng Long), Chi bộ Cầu Xây (Châu Thành), và Chi bộ Mỹ Hòa (Cầu Ngang).

• Đến mùa hè năm 1930, toàn tỉnh đã có 09 chi bộ Đảng được thành lập, trong đó có chi bộ Mỹ Long.

Đến năm 1931, một bước tiến lớn về mặt tổ chức đã diễn ra với sự thành lập Tỉnh ủy lâm thời Trà Vinh. Cơ cấu tổ chức của Tỉnh ủy đầu tiên cho thấy sự phân công nhiệm vụ rõ ràng:

• Huỳnh Công Trạng (còn gọi là Viễn): Bí thư Tỉnh ủy

• Đồng chí Nanh: Phó Bí thư

• Nguyễn Văn Lẹ: Ủy viên Thường vụ, phụ trách Càng Long

• Dương Quang Đông: Ủy viên Thường vụ, phụ trách Cầu Ngang

• Dương Háo Học: Tỉnh ủy viên

Từ nền tảng tổ chức được xây dựng một cách bài bản và có hệ thống này, các phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân Trà Vinh, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, đã bắt đầu bùng nổ mạnh mẽ.

2. Các Phong trào Đấu tranh tiêu biểu giai đoạn 1930 – 1931

Sự ra đời của Tỉnh ủy và các chi bộ Đảng đã tạo ra một mối liên kết chặt chẽ giữa tổ chức cách mạng và quần chúng, biến những bất mãn âm ỉ trong nhân dân thành các hành động đấu tranh có mục tiêu và tổ chức. Giai đoạn 1930-1931 chứng kiến sự bùng phát của nhiều phong trào do Đảng trực tiếp lãnh đạo, là những thử nghiệm đầu tiên về phương thức tập hợp và huy động lực lượng tại Trà Vinh.

2.1. Phương thức và Hình thức Đấu tranh

Các tổ chức Đảng tại Trà Vinh đã vận dụng linh hoạt nhiều hình thức tuyên truyền và đấu tranh để khơi dậy tinh thần yêu nước và giác ngộ quần chúng. Các phương thức chủ yếu bao gồm:

• Tuyên truyền cổ động: Tổ chức các cuộc mít tinh, diễn thuyết, rải truyền đơn để phổ biến đường lối của Đảng và lên án chính sách của thực dân.

• Sử dụng các phương tiện trực quan: Phổ biến sách báo cách mạng, treo cờ Đảng và căng các khẩu hiệu đấu tranh tại những nơi công cộng như chợ, sở, trường học để tạo ảnh hưởng sâu rộng.

• Tổ chức quần chúng: Thành lập các hội, đoàn thể như hội ái hữu, hội cứu tế, hội nông để làm nòng cốt cho các phong trào, đồng thời bảo vệ quyền lợi thiết thực cho người dân.

2.2. Phân tích các Cuộc đấu tranh trọng điểm

Trong hai năm 1930-1931, ba cuộc đấu tranh dưới đây là những sự kiện tiêu biểu nhất, phản ánh rõ nét vai trò lãnh đạo của Đảng và khí thế cách mạng của quần chúng.

• Cuộc mít tinh và tuần hành tháng 4/1930:

o Mục tiêu: Hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng nhân ngày Quốc tế Lao động 1/5, cuộc mít tinh và tuần hành của đồng bào An Trường (Càng Long) là một trong những hành động chính trị có tổ chức đầu tiên.

o Diễn biến: Quần chúng đã tuần hành với các khẩu hiệu thể hiện rõ mục tiêu chính trị và kinh tế: "Tinh thần ngày 1/5 muôn năm", "Đả đảo đế quốc Pháp và quan lại tay sai", và "Giảm thuế cho dân nghèo". Các khẩu hiệu này phản ánh trực tiếp đường lối chống đế quốc và phong kiến tay sai, đồng thời gắn liền với các yêu sách dân sinh, qua đó thể hiện sự kết nối giữa mục tiêu chiến lược của Đảng với quyền lợi của quần chúng.

• Cuộc đình công của giới lao động ngành xe kéo tháng 6/1930:

o Nguyên nhân và Mục tiêu: Cuộc đình công kéo dài 5 ngày của giới lao động ngành xe kéo tại tỉnh lỵ Trà Vinh bùng nổ để phản đối ách bóc lột của tên chủ người Pháp Landron.

o Ý nghĩa: Đây là một cuộc đấu tranh kinh tế điển hình của giới lao động thành thị, thể hiện sự đoàn kết và khả năng tổ chức của giai cấp công nhân, dù là non trẻ, dưới sự định hướng của Đảng. Cuộc đình công đã gây xáo trộn lớn trong đời sống đô thị và buộc giới chủ phải dè chừng.

• Cuộc biểu tình tại Càng Long ngày 31/7/1930:

o Diễn biến: Đây là cuộc biểu tình có quy mô lớn và tính chất quyết liệt nhất. Bắt đầu từ cuộc mít tinh tại 3 xã thuộc quận Càng Long, đoàn biểu tình với cờ búa liềm giương cao đã tiến về quận lỵ, hô vang các khẩu hiệu: "Đả đảo thực dân Pháp", "Đả đảo quan lang, địa chủ", "Hoan nghênh Đảng Cộng sản", và "Ủng hộ Liên bang Xô Viết". Loạt khẩu hiệu này đã thể hiện một cách toàn diện cương lĩnh của Đảng: vừa chống đế quốc, chống phong kiến, vừa khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng và thể hiện tinh thần quốc tế vô sản.

o Kết quả và Tổn thất: Chính quyền thực dân đã thẳng tay đàn áp. Lính Pháp nổ súng vào đoàn biểu tình, gây ra nhiều thương vong. Sau cuộc biểu tình, chúng tiến hành khủng bố trắng, bắt bớ hàng loạt đảng viên và quần chúng yêu nước. Các đồng chí cốt cán như Dương Háo Học và Nguyễn Văn Lẹ đã bị bắt và đày đi Côn Đảo. Hầu hết các cơ sở Đảng tại Càng Long bị phá vỡ.

Mặc dù bị đàn áp khốc liệt và chịu nhiều tổn thất, các phong trào đấu tranh trong giai đoạn 1930-1931 đã khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng, để lại những bài học kinh nghiệm sâu sắc về tổ chức, huy động quần chúng và đối phó với kẻ thù, tạo tiền đề quan trọng cho các giai đoạn đấu tranh tiếp theo.

3. Giai đoạn Thoái trào và Tái Tổ chức Lực lượng (1932-1935)

Sau cao trào cách mạng 1930-1931, phong trào tại Trà Vinh cũng như trên toàn Nam Kỳ bước vào một giai đoạn thoái trào đầy khó khăn do sự khủng bố tàn bạo của thực dân Pháp. Tuy nhiên, chính trong thời kỳ thử thách này, sức sống kiên cường và ý chí cách mạng của các đảng viên đã được thể hiện rõ nét qua nỗ lực không ngừng nghỉ để khôi phục và củng cố lại tổ chức.

3.1. Sự Khủng bố của Kẻ thù và Tổn thất của Phong trào

Chính quyền thực dân Pháp đã tiến hành các cuộc vây ráp, bắt bớ trên quy mô lớn nhằm tiêu diệt các cơ sở cách mạng. Những tổn thất mà phong trào tại Trà Vinh phải gánh chịu là vô cùng nặng nề:

• Hầu hết các cơ sở Đảng đều bị phá vỡ.

• Mối liên lạc giữa các đảng viên và giữa cấp trên với cấp dưới bị cắt đứt.

• Nhiều cán bộ, đảng viên bị bắt giam, tra tấn hoặc sát hại, gây ra tình trạng mất phương hướng trong quần chúng.

3.2. Quá trình Khôi phục và Củng cố Tổ chức

Trước tình hình khó khăn, Xứ ủy Nam Kỳ đã nỗ lực tìm cách kết nối lại với các cơ sở và khôi phục phong trào. Từ tháng 4 đến tháng 5 năm 1933, Xứ ủy bắt đầu cử cán bộ về các tỉnh để nắm tình hình. Đến cuối năm 1933, đồng chí Trần Văn Giàu được cử về Trà Vinh để trực tiếp tham gia chỉ đạo công tác này.

Công cuộc tái thiết tổ chức đã nhận được sự hưởng ứng và tham gia tích cực của các đảng viên kiên trung tại địa phương. Những cá nhân cốt cán đã đóng vai trò quan trọng trong việc gây dựng lại cơ sở bao gồm: Nguyễn Kim Tiến, Nguyễn Văn Thuận, Phan Văn, Huỳnh Văn Vi, Lê Văn Muôi, Nguyễn Thanh Thi.

Định hướng hoạt động trong giai đoạn này là tập trung vào việc xây dựng lại cơ sở trong quần chúng, đặc biệt là trong đồng bào người Kinh và Khmer tại các địa bàn trọng yếu như Cầu Ngang, Càng Long, và Tiểu Cần.

Đến năm 1934, những nỗ lực không mệt mỏi đã mang lại kết quả quan trọng. Một sự kiện mang tính bước ngoặt là sự thành lập Liên Tỉnh ủy Vĩnh - Trà - Bến (bao gồm Vĩnh Long, Trà Vinh, Bến Tre). Đây là một động thái chiến lược nhằm tạo ra một địa bàn hoạt động rộng lớn và vững chắc hơn, khắc phục tình trạng các cơ sở bị cô lập và dễ bị đàn áp như giai đoạn trước. Ngay sau đó, Tỉnh ủy Trà Vinh được khôi phục, với trụ sở chính đặt tại chùa Giác Linh (chùa Đại) và chùa Phước Thanh (quận Cầu Ngang).

Quá trình tái tổ chức và củng cố lực lượng trong giai đoạn 1932-1935 đã tạo ra nền tảng vững chắc, giúp phong trào cách mạng Trà Vinh vượt qua thời kỳ khó khăn nhất và chuẩn bị cho một giai đoạn phát triển mới.

4. Tổng kết và Đánh giá

Giai đoạn 1930–1935 là một chặng đường đầy biến động nhưng có ý nghĩa lịch sử sâu sắc đối với phong trào cách mạng tại Trà Vinh. Từ những bước đi đầu tiên trong việc xây dựng tổ chức, phong trào đã nhanh chóng phát triển thành các cuộc đấu tranh quần chúng sôi nổi, sau đó phải trải qua một thời kỳ thoái trào do sự đàn áp của kẻ thù, và cuối cùng đã kiên cường phục hồi.

Giai đoạn khởi đầu này có tầm quan trọng đặc biệt, được thể hiện qua ba điểm chính sau:

1. Xây dựng thành công nền tảng tổ chức của Đảng: Chỉ trong một thời gian ngắn, từ chỗ chưa có tổ chức, Đảng đã xây dựng được một hệ thống từ chi bộ đến Tỉnh ủy tại Trà Vinh, tạo ra hạt nhân lãnh đạo chính trị vững chắc cho phong trào.

2. Tích lũy kinh nghiệm đấu tranh thực tiễn: Việc trực tiếp tổ chức và lãnh đạo các cuộc đấu tranh quần chúng, từ mít tinh, đình công đến biểu tình chính trị, đã mang lại những bài học kinh nghiệm vô giá về phương thức tuyên truyền, huy động lực lượng và đối phó với sự đàn áp.

3. Minh chứng cho sức sống mãnh liệt của phong trào: Dù phải đối mặt với sự khủng bố tàn bạo và chịu nhiều tổn thất nặng nề, các tổ chức Đảng và phong trào cách mạng tại Trà Vinh vẫn chứng tỏ được khả năng phục hồi phi thường, khẳng định ý chí và niềm tin của các đảng viên và quần chúng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.