Sự hy sinh trở thành huyền thoại

Lãnh tụ Nguyễn Đức Cảnh – một vị tiền bối cách mạng, một trong 7 đồng chí thành lập chi bộ Đảng đầu tiên. đã tham gia cách mạng từ năm 19 tuổi, đến năm 23 tuổi thì bị thực dân Pháp bắt giam tại Hỏa Lò.

Một năm sau, chúng đưa ông về đề lao Hải Phòng và đưa lên máy chém. Cái chết bình thản, hiên ngang đầy khí phách của người thanh niên cách mạng 24 tuổi đã làm dấy lên cuộc đấu tranh phản đối tuyệt thực tại đề lao Hải Phòng, làm xúc động biết bao người dân chứng kiến giây phút ông hy sinh. Và cái chết ấy đã làm ngay chính kẻ thù là bọn thực dân Pháp phải khâm phục, run sợ.

15 trang nhật ký còn lại

Cái ngày 31-7-1932, khi đồng chí Nguyễn Đức Cảnh và đồng chí Hồ Ngọc Lân bị thực dân Pháp chém đầu tại đề lao Hải Phòng đã trở thành một sự kiện lịch sử. Và cái ngày ấy cũng đã trở thành huyền thoại đối với đồng chí Đặng Việt Châu mà mỗi lần nghĩ đến ông đều rơi nước mắt. Đồng chí Đặng Việt Châu – Nguyên phó Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hoà XHCNVN là một trong những người bạn tù của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã ghi lại khung cảnh đề lao Hải Phòng trước khi đồng chí Nguyễn Đức Cảnh và đồng chí Hồ Ngọc Lân bị đưa lên máy chém trong 15 trang nhật ký còn được lưu lại.

Theo những gì đồng chí Đặng Việt Châu ghi lại thì, hôm đó, tại đề lao Hải Phòng, những tù nhân thấy có nhiều điều khác lạ: bọn cai ngục dồn hết cả phạm nhân xuống không cho tập thể dục nữa, chúng tăng cường lính gác, điện ở khắp nhà tù được bật sáng và đặc biệt chúng còn cho phạm nhân được ăn cơm trắng với cá ngon - điều mà không bao giờ những người tù nghĩ đến.

Có chuyện gì xảy ra chăng? Những người bạn tù truyền tai nhau và được biết ngày hôm ấy khác với những ngày bình thường khác vì ở nơi lao tù này bọn thực dân Pháp đưa về phòng biệt giam hai người chiến sĩ cốt cán của cách mạng Việt Nam để đưa đi chém đầu vào sáng ngày hôm sau.

Ngày 31-7-1932 có lẽ cũng là một ngày đáng nhớ của bọn thực dân Pháp khi chứng kiến hai chiến sĩ cộng sản trước pháp trường, đến giờ lên máy chém mà vẫn hô vang: “Đả đảo đế quốc Pháp, đả đảo đề hình. Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm”. Một sự bình thản đến lạ thường.

Đồng chí Đặng Việt Châu ghi lại rằng, đêm trước hôm bị chém, đồng chí Cảnh rất bình thản, còn đồng chí Lân thì vẫn hát. Đến gần sáng, đồng chí Lân có hỏi đồng chí Cảnh rằng: “Cảnh có ngủ được không, Cảnh không hát à”, đồng chí Cảnh nói rằng: “Cảnh không ngủ được, Cảnh không hát, Cảnh thích yên lặng”.

Hai người nói chuyện với nhau được vài câu, thì đến 4 giờ sáng, có tiếng mở cửa, bọn chúng đến đưa hai đồng chí ra pháp trường. Trước lúc đi đồng chí Lân vẫn hát, còn đồng chí Cảnh bình thản chào anh em bạn tù: “Anh em ở lại nhé, tôi lên đầu đài đây”. Sự ra đi của hai đồng chí đã làm dấy lên một cuộc đấu tranh tuyệt thực của những phạm nhân ở đề lao Hải Phòng, để phản đối bọn thực dân Pháp chém đầu hai đồng chí.

Hành quyết xong bọn chúng ném đầu hai ông xuống sông Tam Bạc. Lúc đó có một người lính tên là Long, nhiệm vụ ông này chuyên làm sau mỗi lần chém đầu một người tù, ông này liền cắt tai để đem trình quan Pháp nên vì thế được gọi là Long xách tai.

Từng chứng kiến rất nhiều cái chết, nhưng trước khí phách kiên cường của người cách mạng, đội Long đã phải run sợ và kể lại với những tù nhân rằng hắn chưa bao giờ từng gặp con người nào khí phách như vậy. Một cái chết hiên ngang, không rửa tội, không bịt mắt, miệng vẫn hô đả đảo đế quốc Pháp. Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm...