Sự kiện 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị

Sự kiện 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972 là một trong những trang sử bi tráng nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Trong ký ức của nhiều nhân chứng, đó là những ngày tháng khốc liệt đến tột cùng, khi bom đạn trút xuống gần như không ngớt, đất đá bị cày xới từng giờ. Các cựu chiến binh kể lại rằng mỗi mét vuông trong khu vực Thành cổ Quảng Trị đều thấm đẫm máu và mồ hôi của đồng đội.

Họ sống và chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn lương thực, nước uống, phải trú ẩn dưới hầm hào chật hẹp, nhiều khi vừa chiến đấu vừa đào công sự để tồn tại. Không ít người đã chứng kiến đồng đội ngã xuống ngay bên cạnh mình, nhưng vẫn phải nén đau thương để tiếp tục giữ vững trận địa. Những người dân thị xã khi ấy cũng là nhân chứng sống động, họ chứng kiến quê hương bị tàn phá nặng nề, nhà cửa đổ nát, song vẫn âm thầm hỗ trợ bộ đội bằng tất cả những gì có thể. Sau này, khi nhắc lại 81 ngày đêm mùa hè đỏ lửa năm 1972, các nhân chứng đều chung một cảm xúc: đó là sự khốc liệt không thể nào quên, nhưng cũng là biểu tượng sáng ngời của lòng dũng cảm, ý chí kiên cường và sự hy sinh vì độc lập dân tộc.

Những cựu binh nhiều lần trở lại thành cổ Quảng Trị. Ông Lê Kim Nghiễn ba lần, ông Phạm Văn Hùng 13 lần trở lại thành cổ và lần nào cũng rưng rưng khi nhớ lại những đồng đội đã nằm xuống.Giữa tháng 9, ông Lê Kim Nghiễn, 75 tuổi, ở Phú Thọ, dẫn đầu đoàn 10 người thân thăm thành cổ Quảng Trị. Lần thứ ba trở lại, bước qua cổng chính thành cổ, ông đứng lặng, trầm ngâm nhìn lên đài tưởng niệm như một nấm mộ chung của hàng nghìn liệt sĩ. "Tôi nhớ đồng đội từng kề vai sát cánh và ngã xuống nơi này", ông nói.

Trở lại tìm cha con người lái đò

Giống ông Nghiễn, cựu binh Phạm Văn Hùng, 80 tuổi, nguyên chiến sĩ Tiểu đoàn 74, Cục Tình báo (Bộ Tổng tham mưu) đã 13 lần đến thành cổ. Ông tâm niệm còn sức khỏe còn trở lại vào dịp tháng 7, tháng tri ân các anh hùng liệt sĩ.

Nhập ngũ năm 1966, ông Hùng tham gia nhiều chiến trường từ miền núi đến đồng bằng ở Quảng Trị. Trước cuộc chiến 81 ngày đêm, ông ở thành cổ trinh sát. Như bao đồng đội, ông bám trụ, hoạt động trong thành và thị xã Quảng Trị.

Đơn vị ông Hùng biên chế 120 người, trong đó có một tiểu đội mật mã thông tin liên lạc, còn lại chia thành bốn phân đội trinh sát, mỗi người hoạt động độc lập. Sau hơn một tháng chiến đấu, ngày 2/8/1972, ông bị thương nặng, được chuyển xuống căn hầm ở Dinh tỉnh trưởng, nơi chỉ huy của quân giải phóng miền Nam.

Tại dinh có một hầm thông ra sông Thạch Hãn, ông Hùng nằm chờ để qua sông về hậu cứ điều trị. Trong lúc được chuyển ra sông, ông lại trúng bom Mỹ. Thương tích khắp cơ thể, ông được đưa lên thuyền chở qua sông.

"Nằm trên thuyền, tôi chỉ hé được một mắt thấy người đàn ông cởi trần, thân hình vạm vỡ, bộ răng đen. Trên thuyền còn có một cô gái. Hai người đưa tôi qua sông kịp chuyển đến nơi điều trị", ông kể, nói hình ảnh này ăn sâu vào trí nhớ.

Dịp 27/7 hay 2/9, nhất là sau khi bộ phim "Mưa đỏ" được công chiếu, trong dòng người đến thăm thành cổ Quảng Trị có rất nhiều người như ông Nghiễn, ông Hùng. Họ trở lại để ôn lại một thời khói lửa, tri ân đồng đội và những người dân đã cưu mang, đồng thời nhắc nhở con cháu không quên sự hy sinh của cha anh.