SỰ TRỞ VỀ THẦM LẶNG

Mùa đông năm ấy đến sớm hơn thường lệ. Những cơn gió bấc tràn qua cánh đồng làng An Phú, mang theo mùi rơm mới và hơi lạnh của những ngày cuối năm. Trên con đường đất dẫn vào làng, bà Lý vẫn ngồi bên hiên nhà, đôi mắt đã mờ nhưng ngày nào cũng hướng ra đầu ngõ. Bà có ba người con trai. Cả ba đều lên đường tham gia kháng chiến khi tuổi đời còn rất trẻ. Người con cả là Hưng, nhập ngũ năm vừa tròn hai mươi tuổi. Người thứ hai là Minh, vốn học rất giỏi nhưng gác lại ước mơ làm thầy giáo để khoác ba lô ra trận. Cậu út tên Sơn, ngày đi còn chưa hết vẻ ngây ngô của tuổi mười tám. Ngày tiễn con, bà chỉ kịp dặn: – Các con đi giữ nước, mẹ không cản. Chỉ mong các con sống cho xứng đáng, nếu trở về thì trở về trong bình yên. Ba người con ôm lấy mẹ. Họ không ai biết cuộc chia tay ấy sẽ kéo dài bao lâu. Những năm chiến tranh ác liệt, tin tức từ chiến trường gửi về rất ít. Mỗi lá thư đều trở thành niềm hy vọng lớn lao của cả gia đình. Hưng viết: "Mẹ đừng lo cho con. Đơn vị con vẫn khỏe. Ở đây đồng đội thương nhau như anh em ruột thịt." Minh kể về những lớp học nhỏ dựng tạm trong rừng để dạy chữ cho chiến sĩ mới nhập ngũ. Sơn thì vụng về hơn: "Con nhớ mẹ và nhớ bát canh cua đồng mẹ nấu." Bà Lý cất từng lá thư vào chiếc hộp gỗ nhỏ. Mỗi khi nhớ con, bà lại lấy ra đọc đi đọc lại. Chiến tranh kéo dài. Nhiều gia đình trong làng nhận giấy báo tử. Có người mãi mãi không trở về. Bà Lý vẫn chờ. Mùa xuân năm đất nước hoàn toàn giải phóng, cả làng rộn ràng trong niềm vui chiến thắng. Cờ đỏ tung bay trước ngõ. Người dân kéo nhau ra đầu làng đón những người lính trở về. Chiều hôm ấy, Hưng xuất hiện. Anh gầy đi nhiều, nước da sạm nắng, trên vai là chiếc ba lô đã bạc màu. Nhìn thấy mẹ đứng ở sân, anh nghẹn ngào gọi: – Mẹ! Bà Lý chống gậy bước ra. Bàn tay run run chạm lên khuôn mặt con trai. – Hưng... đúng là con rồi... Hai mẹ con ôm chầm lấy nhau giữa tiếng khóc và tiếng cười của bà con lối xóm. Nhưng khi niềm vui lắng xuống, bà khẽ hỏi: – Còn Minh với Sơn đâu con? Hưng cúi đầu. – Minh đang điều trị ở bệnh viện quân y. Em bị thương trong một trận đánh cuối năm trước. Bà thở phào: – Thế còn Sơn? Hưng im lặng rất lâu. – Sơn... mất liên lạc từ chiến dịch năm ngoái, mẹ ạ. Bà Lý siết chặt vạt áo. Người mẹ hiểu rằng, trong chiến tranh, "mất liên lạc" đôi khi là cách nói để làm vơi đi nỗi đau. Ít tháng sau, Minh trở về. Chiếc nạng gỗ gõ lộc cộc trên con đường làng. Một phần chân trái của anh đã nằm lại nơi chiến trường. Bà Lý ôm lấy con trai, nước mắt giàn giụa. – Mẹ chỉ cần con về thôi. Minh cười: – Con còn may mắn hơn nhiều đồng đội khác. Đêm ấy, bên mâm cơm giản dị, Hưng và Minh kể chuyện chiến trường. Họ kể về những cuộc hành quân xuyên rừng, những đêm nằm dưới mưa bom, những người đồng đội đã lấy thân mình che chở cho nhau. Nhưng cả hai đều tránh nhắc đến Sơn. Chiếc ghế của cậu út vẫn để trống. Năm tháng trôi qua. Hưng trở thành cán bộ hợp tác xã. Minh mở lớp học nhỏ trong làng, tiếp tục giấc mơ dạy học dang dở. Riêng bà Lý vẫn giữ thói quen nhìn ra đầu ngõ mỗi buổi chiều. Bà không tin Sơn đã mất. Một người mẹ luôn có linh cảm kỳ lạ về con mình. Một ngày cuối thu, khi những chiếc lá vàng rơi đầy sân, có tiếng gõ cửa khe khẽ. Minh bước ra. Trước mặt anh là một người đàn ông gầy gò, mái tóc điểm bạc sớm. Người ấy hỏi bằng giọng khàn khàn: – Đây... có phải nhà bà Lý không? Minh ngẩn người. Đôi mắt ấy. Nụ cười ấy. Dù thời gian đã phủ đầy dấu vết, anh vẫn nhận ra. – Sơn! Người em trai thất lạc suốt bao năm đứng lặng trước cổng nhà. Bà Lý từ trong buồng bước ra. Bà đưa bàn tay run rẩy chạm vào khuôn mặt người con út. – Sơn... là con thật sao? Người đàn ông quỳ xuống. – Con xin lỗi mẹ... con về muộn quá. Tiếng khóc bật lên sau bao năm chờ đợi. Sơn kể rằng trong trận chiến năm ấy, anh bị thương nặng và lạc đơn vị. Sau nhiều tháng điều trị, anh tiếp tục làm nhiệm vụ ở vùng biên giới. Do hoàn cảnh khó khăn, việc liên lạc với gia đình gần như bị gián đoạn hoàn toàn. Khi đất nước hòa bình, anh ở lại tham gia khắc phục hậu quả chiến tranh tại nhiều địa phương xa xôi. Mãi đến khi hoàn thành nhiệm vụ, anh mới có dịp trở về quê nhà. – Con sợ mẹ không còn nhận ra con nữa. Bà Lý lau nước mắt. – Dù con già đi thế nào, mẹ vẫn nhận ra. Cả nhà ngồi quây quần bên mâm cơm tối. Ánh đèn dầu hắt lên những gương mặt đã in dấu thời gian. Họ không nói nhiều về chiến tranh. Những người đã đi qua bom đạn thường ít kể về mất mát của chính mình. Nhưng trong từng ánh mắt, từng khoảng lặng, có thể cảm nhận được những điều không thể diễn tả bằng lời. Những đứa con năm xưa lên đường với tuổi trẻ đầy nhiệt huyết. Có người trở về nguyên vẹn. Có người mang theo thương tật suốt đời. Có người trở về sau nhiều năm biệt tích. Và cũng có biết bao người nằm lại nơi chiến trường, chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước thanh bình. Sự trở về của những người lính không phải lúc nào cũng có cờ hoa, tiếng nhạc hay những cuộc đón tiếp long trọng. Nhiều người lặng lẽ bước qua cổng làng trong buổi chiều yên ả. Họ trở về với mái nhà đơn sơ, với mẹ già tóc bạc, với cánh đồng quê hương đã đổi khác. Họ học lại cách sống của thời bình. Có người cầm cuốc ra đồng. Có người đứng trên bục giảng. Có người tiếp tục phục vụ trong quân ngũ. Dẫu ở đâu, họ vẫn mang trong mình phẩm chất của những người đã từng đi qua chiến tranh. Một chiều cuối năm, bà Lý ngồi trước hiên nhà nhìn đàn cháu nhỏ nô đùa. Ba người con trai ngồi bên cạnh. Hưng sửa lại chiếc cuốc chuẩn bị cho vụ mùa mới. Minh cặm cụi chấm bài cho học trò. Sơn vá lại tấm lưới đánh cá. Khung cảnh bình dị ấy là điều mà bao năm trước họ từng mơ ước giữa chiến trường khói lửa. Bà Lý mỉm cười. – Mẹ chẳng mong gì hơn thế này. Hưng nắm lấy bàn tay gầy guộc của mẹ. – Nhờ có mẹ chờ đợi mà chúng con luôn có lý do để trở về. Ngoài sân, gió nhẹ lay động những tán cau. Tiếng trẻ con cười vang khắp xóm nhỏ. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về những năm tháng ấy vẫn còn trong lòng mỗi người. Đó là ký ức về lòng dũng cảm, về sự hy sinh và tình đồng đội. Đó cũng là câu chuyện về những người mẹ Việt Nam âm thầm chờ đợi, về những đứa con đã dành cả tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Sự trở về thầm lặng của họ không làm nên những bản hùng ca ồn ào. Nhưng chính những bước chân lặng lẽ ấy đã viết tiếp cuộc sống hòa bình hôm nay. Và trong mỗi mái nhà có người lính trở về, niềm hạnh phúc giản dị nhất luôn là được gọi hai tiếng thân thương: – Mẹ ơi, con đã về.