Sức mạnh lớn lao của dân tộc

Trong dặm dài lịch sử, sức mạnh lớn lao của dân tộc không chỉ đến từ khí tài quân sự, mà còn từ tinh thần anh dũng, lãng mạn cách mạng. Đôi khi, một câu nói, một bài thơ, một lời hát cũng chứa sức mạnh cổ vũ tinh thần rất lớn. Làm văn nghệ cũng coi như một binh chủng là vậy.

Trào sôi nhịp sống giữa chiến hào

Có thời đại âm nhạc, thơ ca... không xuất hiện trong các phòng nghệ thuật trang trọng, tĩnh lặng mà trào sôi nhịp sống ngay giữa chiến hào. Trong phim tài liệu Việt Nam trên đường thắng lợi (thực hiện năm 1954, phát hành năm 1955) của cố đạo diễn người Liên Xô Roman Karmen, có đoạn một chàng trai say sưa kéo đàn violin phục vụ chiến sĩ trong giờ giải lao tại chiến trường Điện Biên Phủ. Ấy là nhạc sĩ Doãn Nho, khi đó mới 21 tuổi, công tác tại Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị.

Nhớ về ký ức cùng chiến sĩ ra trận, nhạc sĩ Doãn Nho kể: trong Đại đoàn 308 bấy giờ, lính của chúng ta từ cán bộ đến chiến sĩ chủ yếu là những nông dân Đồng bằng sông Hồng. "Cho nên khi đạo diễn ghi hình về Chiến dịch Điện Biên Phủ, tôi chọn bài “Cò lả”. Con cò cò bay lả lả bay la/ Bay từ là từ cửa phủ bay ra là ra cánh đồng/ Tình tính tang là tang tính tình/ Anh chàng rằng: anh chàng ơi/ Rằng có nhớ nhớ hay không? Các chiến sĩ ngồi nghe như thả tâm hồn của mình theo tiếng đàn. Để thấy rằng vai trò của văn hóa, văn nghệ thời chiến rất quan trọng. Không thể kể hết được đóng góp của văn nghệ sĩ trong và ngoài quân đội vào cuộc kháng chiến”.

Thượng tá, NSƯT Nguyễn Thế Phiệt, Trưởng Đoàn Nghệ thuật Chèo, Tổng cục Hậu cần trong kháng chiến chống Mỹ nhớ lại, ngoài tiết mục ca hát, động viên chiến sĩ, có những vở chèo ngắn hấp dẫn, đặc biệt chiến sĩ Trường Sơn rất thích. Như Anh lái xe và cô chống lầy, Bà sư và cô thủ kho, Sang sông, Đường về trận địa, Chuyến đò sông Mã… là những tiết mục ngắn, khôi hài, làm cho bộ đội phấn khởi.

“Các giai điệu dí dỏm, vui tươi cứ thế vang lên rất nhiều lần tại các binh trạm của đường Trường Sơn vào những năm tháng kháng chiến chống Mỹ. Thời kỳ đó, phong trào Tiếng hát át tiếng bom trở thành một điểm sáng trong hoạt động văn hóa, văn nghệ”, Thượng tá, NSƯT Nguyễn Thế Phiệt kể.