TẠ QUANG BỬU - NỀN MÓNG TRI THỨC VÀ BẢN LĨNH SORBONNE - KỲ 1

1. Địa chất tâm hồn từ vùng đất học Nam Đàn Tạ Quang Bửu sinh ngày 23/5/1910 tại làng Hoành Sơn, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Trong hệ quy chiếu của người làm xây dựng, quê hương Nghệ An với những dải núi Hồng, sông Lam chính là vùng "địa chất" khởi thủy hun đúc nên bản tính kiên cường và trí tuệ mẫn tiệp. Cha ông là một nhà nho yêu nước, người đã đặt những viên gạch móng đầu tiên cho nhân cách của con trai mình bằng sự giáo dục nghiêm cẩn và tinh thần tự tôn dân tộc.

Ngay từ nhỏ, Tạ Quang Bửu đã bộc lộ khả năng học tập phi thường. Ông không chỉ am hiểu Hán học mà còn tiếp thu rất nhanh các môn khoa học tự nhiên. Đối với sinh viên MTU, chúng ta hiểu rằng việc "khảo sát hiện trạng" năng lực bản thân là bước đầu để định hình tương lai. Tạ Quang Bửu đã sớm nhận ra rằng toán học và khoa học kỹ thuật chính là "ngôn ngữ chung" để đưa dân tộc thoát khỏi sự lạc hậu. Sự hiếu học của người con xứ Nghệ đã tạo nên một lớp móng cọc vững chắc, sẵn sàng chịu tải cho những hành trình xuyên đại dương sau này.

2. Bản lĩnh trí tuệ giữa các "Thánh đường" châu Âu Năm 1929, với kết quả học tập xuất sắc tại trường Quốc học Huế, Tạ Quang Bửu nhận được học bổng sang Pháp du học. Điểm đến của ông là những "siêu công trường" trí tuệ của nhân loại: Đại học Paris (Sorbonne), Bordeaux và sau đó là sang Anh học tại Oxford.

Tại Sorbonne, ông không chỉ theo học một chuyên ngành cố định. Với ông, tri thức là một hệ kết cấu liên hợp (composite structure). Ông miệt mài nghiên cứu Toán học cao cấp, Vật lý lý thuyết nhưng cũng dành thời gian cho văn học Pháp, triết học phương Tây và học thông thạo nhiều ngoại ngữ (Anh, Pháp, Đức, Hán). Trong xây dựng, việc kết hợp nhiều loại vật liệu (thép, bê tông, kính) giúp công trình bền và đẹp hơn; Tạ Quang Bửu đã áp dụng đúng nguyên lý đó để "thi công" tâm hồn mình. Các giáo sư Pháp thời bấy giờ đã vô cùng kinh ngạc trước một sinh viên An Nam có thể giải quyết những phương trình toán học phức tạp nhất với độ chuẩn xác tuyệt đối. Ông không chỉ học để lấy bằng cấp, ông học để làm chủ những "công nghệ tư duy" tiên tiến nhất của thế giới bấy giờ.

3. Thiết kế tư duy: Toán học là bộ khung chịu lực Đối với Giáo sư Tạ Quang Bửu, toán học không phải là những công thức chết mà là một phương pháp luận thi công cuộc đời. Ông nhìn nhận mọi vấn đề xã hội và chính trị qua lăng kính của sự logic và hệ thống.

Tại châu Âu, ông đã tiếp xúc với những trào lưu tư tưởng tiến bộ. Ông tham gia Hội những người Việt Nam yêu nước, gặp gỡ những trí thức cùng chí hướng. Cách ông tiếp nhận chủ nghĩa Mác-Lênin rất đặc biệt: Ông phân tích quy luật vận động của lịch sử như phân tích sức bền của vật liệu. Ông hiểu rằng: Một chế độ thực dân dù trông đồ sộ nhưng nếu "nền móng" chính nghĩa không có, sớm muộn nó cũng sẽ bị lực đẩy của thời đại làm cho sụp đổ. Bản lĩnh của người trí thức Sorbonne chính là lớp cốt thép mác cao giữ cho ông không bị tha hóa trước sự xa hoa của phương Tây, luôn giữ vững tâm thế của một kiến trúc sư đang chuẩn bị bản vẽ để về kiến thiết quê hương.

4. Sự thích ứng và "Hệ số tin cậy" của một thiên tài Một trong những khả năng phi thường của Tạ Quang Bửu là khả năng tự học và thích ứng. Trong thời gian ngắn ở Anh, ông đã làm chủ tiếng Anh và văn hóa học thuật Oxford. Với sinh viên MTU, đây là bài học về khả năng chịu tải động. Một người kỹ sư giỏi phải biết thích nghi với mọi điều kiện hiện trường khác nhau.

Ông không bao giờ cho phép trí tuệ mình rơi vào trạng thái "tĩnh". Ông luôn cập nhật những thành tựu mới nhất của khoa học thế giới, từ vật lý nguyên tử đến điều khiển học. Sự uyên bác của ông tạo nên một "hệ số tin cậy" tuyệt đối trong mắt bạn bè quốc tế và đồng chí sau này. Ông dạy chúng ta rằng: Tri thức là vô hạn, và công việc xây dựng bản thân là một dự án không bao giờ kết thúc. Mỗi ngày trôi qua phải là một viên gạch mới, một lớp vữa mới được đắp bồi cho tòa tháp tri thức cá nhân.