TẠ QUANG BỬU: NGƯỜI THẦY TRÍ THỨC VÀ KIẾN TRÚC SƯ CỦA NỀN KHOA HỌC VIỆT NAM

Tên bài viết:

TẠ QUANG BỬU: NGƯỜI THẦY TRÍ THỨC VÀ KIẾN TRÚC SƯ

CỦA NỀN KHOA HỌC VIỆT NAM

Nội dung:

Trong dòng chảy lịch sử đầy tự hào của tầng lớp trí thức cách mạng, Giáo sư Tạ Quang Bửu hiện lên như một tượng đài về trí tuệ uyên bác và lòng yêu nước tận hiến. Ông sinh ngày 23 tháng 8 năm 1910 tại làng Hoành Sơn, xã Nam Hoành (nay là xã Khánh Sơn), huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An và mất ngày 21 tháng 8 năm 1986 tại Hà Nội, hưởng thọ 76 tuổi. Là một nhà khoa học tài năng xuất chúng từng học tập tại các đại học lừng lẫy ở Pháp và Anh, ông đã từ bỏ mọi cơ hội thăng tiến ở nước ngoài để trở về phụng sự Tổ quốc. Với những đóng góp vĩ đại, ông đã vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Huân chương Hồ Chí Minh – những phần thưởng cao quý nhất dành cho một trí thức cách mạng.

Cuộc đời "hoa lửa" của Giáo sư Tạ Quang Bửu gắn liền với những thời khắc quyết định của nền độc lập dân tộc. Kỷ niệm đáng nhớ nhất chính là giai đoạn ông giữ chức vụ Thứ trưởng, rồi Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp đầy gian khổ. Một trí thức chuyên về toán học và vật lý nhưng khi Tổ quốc cần, ông đã đem những kiến thức khoa học hiện đại ấy để áp dụng vào việc xây dựng quân đội, nghiên cứu vũ khí và đào tạo cán bộ kỹ thuật quân sự cho nước nhà. Đặc biệt, tại Hội nghị Genève năm 1954, với tư cách là đại diện của Quân đội nhân dân Việt Nam, ông đã thể hiện bản lĩnh của một nhà ngoại giao trí thức kiên

cường trên bàn đàm phán, góp phần buộc kẻ thù phải ký kết hiệp định đình chiến. Gian khổ đặc trưng của ông là những ngày tháng bám trụ tại chiến khu Việt Bắc, trong điều kiện thiếu thốn mọi bề về thiết bị, ông vẫn miệt mài nghiên cứu và viết những cuốn sách khoa học mang tính nền móng dưới ánh đèn dầu trong hang đá.

Lý tưởng của Tạ Quang Bửu rất rõ ràng và nhất quán: "Khoa học phải phục vụ kháng chiến và kiến quốc". Sự hy sinh của ông không chỉ là việc rời bỏ đời sống tiện nghi để dấn thân vào gian khó, mà còn là sự tận hiến trí tuệ cho một dân tộc đang còn nghèo nàn và lạc hậu. Ông luôn đau đáu với việc làm sao để Việt Nam có một nền giáo dục đại học và khoa học kỹ thuật vững mạnh. Chính lòng yêu nước và tầm nhìn xa trông rộng ấy đã biến ông thành người đặt nền móng cho nền gio dục đại học nước nhà trong vai trò Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp suốt nhiều năm dài sau hòa bình.

Sau năm 1975, khi đất nước thống nhất, Giáo sư Tạ Quang Bửu tiếp tục dành trọn tâm huyết cho việc phát triển khoa học. Dù giữ những chức vụ cao, ông vẫn sống một cuộc đời vô cùng giản dị, khiêm nhường bên những cuốn sách và trang giấy nháp đầy các công thức toán học. Những người xung quanh, từ các nhà khoa học tên tuổi đến những học trò trẻ, đều dành cho ông sự kính trọng tuyệt đối không chỉ vì trí tuệ mà còn vì đạo đức trong sáng của một "Kẻ sĩ Bắc Hà". Ông thường nhắn nhủ thế hệ trẻ: "Học tập không bao giờ là đủ, và khoa học chỉ có giá trị khi nó làm cho đất nước mạnh giàu và nhân dân bớt khổ".

Cảm nhận của mọi người về ông là một nhân cách lớn, người đã dùng tri thức làm vũ khí và dùng giáo dục làm đòn bẩy để thay đổi vận mệnh dân tộc. Di sản ông để lại không chỉ là những công trình khoa học, những ngôi trường đại học mang tên ông, mà còn là niềm tin sắt đá vào sức mạnh của trí tuệ Việt Nam. Những kỷ vật của ông, từ bộ quần áo sờn màu đến những tập bản thảo khoa học, hiện được giữ gìn như những minh chứng cho một thời hoa lửa của một người trí thức luôn sống và hành động vì chân lý độc lập, tự do.