TẠ QUANG BỬU – NGƯỜI TRÍ THỨC MANG TOÁN HỌC VÀO CHIẾN TRƯỜNG

Trong những năm tháng chiến tranh, người ta thường nghĩ đến những người lính cầm súng ngoài mặt trận. Nhưng để một cuộc chiến có thể vận hành, phía sau còn cần những con người làm công việc mà ít khi xuất hiện trong những bức ảnh chiến trường: những nhà khoa học, kỹ sư và trí thức dùng kiến thức của mình để giải quyết những bài toán mà thực tế đặt ra.

Tạ Quang Bửu là một người như vậy.

Giáo sư Tạ Quang Bửu (1910 - 1986) - Nhà khoa học kiệt xuất, người mang tư duy toán học vào sự nghiệp giữ nước.

Ông sinh năm 1910 tại Nam Đàn, Nghệ An, trong một gia đình có truyền thống học hành. Từ khi còn trẻ, Tạ Quang Bửu đã nổi tiếng là người có khả năng đặc biệt về toán học và khoa học tự nhiên. Ông từng học tập tại Pháp và tiếp xúc với nền khoa học hiện đại của châu Âu.

Nhưng thay vì lựa chọn một cuộc sống ổn định ở nước ngoài, ông trở về Việt Nam và tham gia vào công việc xây dựng đất nước.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Tạ Quang Bửu tham gia chính quyền cách mạng và giữ nhiều vị trí quan trọng. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bắt đầu, ông trở thành Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, trực tiếp tham gia vào nhiều công việc liên quan đến tổ chức và xây dựng lực lượng quân sự.

Điều đặc biệt ở ông là cách tiếp cận vấn đề.

Tạ Quang Bửu là một nhà khoa học.

Ông có tư duy của một người làm toán: phân tích, tính toán, kiểm tra và tìm phương án tối ưu.

Nhưng ông lại phải làm việc trong một cuộc chiến mà điều kiện vật chất vô cùng thiếu thốn.

Một trong những lĩnh vực ông quan tâm là khoa học và kỹ thuật quân sự.

Ông hiểu rằng chiến tranh hiện đại không chỉ phụ thuộc vào lòng dũng cảm của người lính.

Nó còn phụ thuộc vào khả năng tổ chức, kỹ thuật, hậu cần, thông tin và tính toán.

Vì vậy, ông thúc đẩy việc ứng dụng khoa học vào công tác quân sự và đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật cho đất nước.

Nhưng câu chuyện đáng nhớ nhất về Tạ Quang Bửu lại xuất hiện trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Trong chiến dịch này, vấn đề hậu cần và kỹ thuật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Quân đội Việt Nam phải vận chuyển một khối lượng rất lớn lương thực, đạn dược và trang thiết bị qua địa hình rừng núi hiểm trở.

Không có những tuyến đường hiện đại.

Không có hệ thống vận tải như ngày nay.

Mọi thứ đều phụ thuộc rất lớn vào con người và khả năng tổ chức.

Tạ Quang Bửu tham gia vào công tác chỉ đạo và nghiên cứu những vấn đề liên quan đến kỹ thuật quân sự, góp phần đưa tư duy khoa học vào quá trình tổ chức chiến tranh.

Ông không đứng trên chiến hào.

Nhưng những tính toán, kế hoạch và quyết định của những người làm công tác khoa học – kỹ thuật có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chiến đấu của cả một lực lượng.

Đó chính là một mặt trận không tiếng súng.

Một mặt trận mà vũ khí quan trọng nhất không phải là khẩu súng, mà là kiến thức.

Sau chiến tranh chống Pháp, Tạ Quang Bửu tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong lĩnh vực giáo dục và khoa học. Ông từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, góp phần xây dựng hệ thống giáo dục đại học và đào tạo nhân lực khoa học – kỹ thuật cho Việt Nam.

Ông đặc biệt quan tâm đến việc đào tạo con người.

Bởi theo tư duy của một nhà khoa học, muốn một đất nước phát triển thì không thể chỉ dựa vào tài nguyên hay sức mạnh quân sự.

Phải có con người có tri thức.

Đó cũng là lý do Tạ Quang Bửu dành nhiều tâm huyết cho giáo dục và khoa học.

Có một điều rất thú vị khi nhìn lại cuộc đời ông.

Tạ Quang Bửu từng sống trong thời kỳ mà Việt Nam phải đối mặt với chiến tranh và nghèo đói. Nhưng ông lại nhìn xa hơn hoàn cảnh trước mắt.

Ông nghĩ đến việc đào tạo những nhà khoa học.

Nghĩ đến kỹ thuật.

Nghĩ đến giáo dục.

Nghĩ đến việc một đất nước sau chiến tranh sẽ cần những con người có trình độ để xây dựng lại từ đầu.

Và đó là lý do câu chuyện về Tạ Quang Bửu vẫn đáng kể với thế hệ trẻ hôm nay.

Bởi ông cho chúng ta thấy rằng tri thức cũng là một dạng sức mạnh.

Trong chiến tranh, kiến thức có thể giúp giải quyết những bài toán về kỹ thuật và hậu cần.

Trong thời bình, kiến thức có thể giúp xây dựng nền kinh tế, phát triển công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước.

Một người lính có thể bảo vệ đất nước bằng khẩu súng.

Một nhà ngoại giao có thể bảo vệ lợi ích quốc gia bằng đàm phán.

Còn một nhà khoa học có thể đóng góp bằng những công thức, nghiên cứu và thế hệ học trò mà mình đào tạo.

Tạ Quang Bửu đã đi qua cả ba lĩnh vực: khoa học, quân sự và giáo dục.

Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất về ông vẫn là niềm tin rằng một quốc gia muốn mạnh thì phải có con người mạnh về tri thức.

Và nếu những người lính năm xưa đã chiến đấu để bảo vệ đất nước, thì thế hệ trẻ hôm nay có thể tiếp nối họ bằng một cách khác:

học tập, nghiên cứu và biến tri thức thành sức mạnh để đưa đất nước tiến lên.

Bởi có những trận chiến được thắng bằng súng đạn.

Nhưng cũng có những cuộc cạnh tranh mà người chiến thắng là người có nhiều tri thức hơn.

Và Tạ Quang Bửu chính là một trong những người Việt Nam đã nhìn thấy điều đó từ rất sớm.