TẠ QUANG BỬU - TƯ DUY HỆ THỐNG VÀ CUỘC CHIẾN ĐIỆN TỬ - KỲ 5
Kỳ 5 mang tên "Tư duy hệ thống và cuộc chiến điện tử" đưa chúng ta trở lại thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước đầy cam go. Đây là giai đoạn khoa học quân sự phát triển vượt bậc với sự tham gia của công nghệ điện tử, radar và các loại vũ khí thông minh. Giáo sư Tạ Quang Bửu, lúc bấy giờ là một trong những nhà lãnh đạo khoa học hàng đầu, đã thực hiện một công việc mang tính đột phá: Thiết kế hệ thống phòng thủ tri thức chống lại chiến tranh kỹ thuật cao của đế quốc Mỹ. Đối với sinh viên MTU, kỳ
1. Giải bài toán "Nhiễu điện tử" trên bản vẽ radar Trong chiến tranh phá hoại miền Bắc, không quân Mỹ dùng các thiết bị gây nhiễu cực mạnh để làm tê liệt hệ thống radar của ta. Giáo sư Tạ Quang Bửu đã tham gia vào nhóm các nhà khoa học hàng đầu để tìm giải pháp "chống nhiễu".
Ông nhìn nhận tín hiệu nhiễu như một áp lực tải trọng giả cần phải lọc bỏ. Ông ứng dụng lý thuyết lọc tín hiệu và xác suất để giúp các chiến sĩ radar phân biệt được đâu là mục tiêu thật, đâu là mồi bẫy. Trong xây dựng MTU, chúng ta học cách lọc bỏ tạp chất trong vật liệu; Giáo sư Tạ Quang Bửu đã "lọc sạch" bầu trời cho tên lửa ta khai hỏa. Những công thức toán học về xử lý tín hiệu của ông đã trở thành "kết cấu thép" bảo vệ bầu trời Hà Nội trong những ngày đêm rực lửa B52.
2. Rà phá thủy lôi từ tính – Xử lý lún sụt mạch máu giao thông thủy Khi Mỹ phong tỏa cảng Hải Phòng và các cửa sông bằng thủy lôi từ tính, mạch máu hậu cần của ta bị đe dọa nghiêm trọng. Giáo sư Tạ Quang Bửu trực tiếp chỉ đạo nghiên cứu các phương pháp rà phá.
Ông phân tích cơ chế kích nổ của thủy lôi như phân tích một cấu kiện nhạy cảm với rung động. Ông hướng dẫn các kỹ sư dùng các thiết bị phát từ trường mạnh để kích nổ từ xa hoặc vô hiệu hóa bộ phận cảm biến của mìn. Cách ông tiếp cận bài toán rà phá thủy lôi rất "xây dựng": Phải hiểu rõ cấu tạo của vật liệu và cơ chế tác động của ngoại lực để đưa ra phương án xử lý hiện trường an toàn nhất. Nhờ sự chỉ đạo của ông, các cảng biển đã được nối thông, đảm bảo dòng chảy vật tư hậu cần không bao giờ ngừng lại.
3. Tư duy điều khiển học trong chiến tranh nhân dân Giáo sư Tạ Quang Bửu là người đầu tiên đưa lý thuyết Điều khiển học (Cybernetics) vào ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam. Ông nhìn nhận toàn bộ cuộc kháng chiến như một hệ thống tự điều chỉnh với các vòng phản hồi phức tạp.
Ông dạy các cán bộ chỉ huy cách quản trị thông tin, cách dự báo các đòn tấn công của địch bằng mô hình toán học. Với sinh viên MTU, đây là bài học về quản lý hệ thống đô thị và công trình lớn. Một dự án không chỉ có gạch đá, mà có sự lưu chuyển của thông tin và năng lượng. Tư duy hệ thống của Giáo sư đã giúp quân đội ta tối ưu hóa các nguồn lực hạn hẹp để tạo ra hiệu quả chiến đấu cao nhất, đánh bại bộ máy quân sự khổng lồ của đối phương.
4. Kiến tạo đội ngũ "Chiến sĩ khoa học" đặc chủng Trong lửa đạn, Giáo sư vẫn không quên nhiệm vụ đào tạo. Ông thúc đẩy việc thành lập các viện nghiên cứu quân sự chuyên sâu về điện tử, tự động hóa và hóa học. Ông muốn tạo ra những "vật liệu người" có khả năng kháng cự và phản công bằng trí tuệ.
Ông trực tiếp viết tài liệu hướng dẫn về các công nghệ mới cho bộ đội. Ông nói: "Kẻ thù dùng máy tính để lập trình chiến tranh, chúng ta phải dùng trí tuệ để giải trình tự độc lập". Sự dấn thân của ông đã biến phòng thí nghiệm thành chiến trường, biến những phương trình toán học thành những mũi tên lửa bắn rơi "pháo đài bay". Ông chứng minh rằng: Sức mạnh của một dân tộc được đo bằng mật độ chất xám trong mỗi hành động bảo vệ Tổ quốc.
