Tạ Thị Kiều – Nữ du kích xứ Dừa và những trận đánh không tốn một viên đạn

Thời kỳ lịch sử: 1958–1975 – phong trào Đồng khởi, chiến tranh cách mạng ở Bến Tre và cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Phần 1: Cô gái Mỏ Cày bước vào những năm tháng chiến tranh

Tạ Thị Kiều sinh năm 1938, quê ở xã An Thạnh, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre.

Bà lớn lên trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Cha và anh trai đều tham gia hoạt động, gia đình cũng là một cơ sở nuôi giấu cán bộ bí mật. Chính môi trường ấy đã khiến cô gái trẻ sớm tiếp xúc với phong trào cách mạng.

Mỏ Cày khi ấy là một vùng đất có phong trào cách mạng mạnh.

Những con sông, con rạch chằng chịt.

Những vườn dừa.

Những xóm làng nằm xen giữa đồng ruộng.

Đó vừa là quê hương của người dân xứ Dừa, vừa trở thành địa bàn hoạt động của lực lượng cách mạng.

Tạ Thị Kiều lớn lên giữa hoàn cảnh ấy.

Bà sớm tham gia hoạt động cách mạng ở địa phương.

Theo hồ sơ về thành tích của bà, từ năm 1958, Tạ Thị Kiều đã tham gia hoạt động cách mạng; đến tháng 11/1963 bà nhập ngũ.

Nhưng trước khi trở thành một nữ cán bộ quân sự, bà đã trải qua một quá trình vận động quần chúng rất bền bỉ.

Bởi ở chiến trường Mỏ Cày, không phải lúc nào cách mạng cũng bắt đầu bằng tiếng súng.

Có những lúc bắt đầu bằng một cuộc nói chuyện với người dân.

Một cuộc vận động gia đình binh sĩ.

Một lời thuyết phục người lính quay về với nhân dân.

Một cuộc đấu tranh chính trị trực diện.

Tạ Thị Kiều đã đi từ những công việc như thế.

Và rồi bà trở thành một trong những gương mặt nổi bật của lực lượng phụ nữ vũ trang Bến Tre.

Chú thích ảnh: Chân dung Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Tạ Thị Kiều (Mười Lý).
Nguồn ảnh: Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, Bảo tàng Hồ Chí Minh và TTXVN.

Phần 2: Bảy tháng gây dựng phong trào giữa lòng địch

Tháng 1/1960, Tạ Thị Kiều được phân công về Thành Thới, nơi địch đang củng cố khu trù mật nhằm kiểm soát và kìm kẹp nhân dân.

Nhiệm vụ của bà không phải ngay lập tức là đánh một trận lớn.

Nhiệm vụ trước hết là xây dựng phong trào và tổ chức cơ sở.

Đây là công việc đòi hỏi sự kiên trì.

Bởi trong vùng địch kiểm soát, bất cứ người nào có biểu hiện liên hệ với cách mạng đều có thể bị theo dõi.

Tạ Thị Kiều bắt đầu vận động nhân dân.

Bà tìm cách xây dựng lực lượng nòng cốt.

Tiếp xúc với các gia đình binh sĩ.

Làm công tác binh vận.

Tìm cách phân hóa lực lượng đối phương.

Theo hồ sơ thành tích được lưu giữ, trong gần 7 tháng, bà đã phát triển được 3 tổ nòng cốt, vận động 13 gia đình binh sĩ, tuyên truyền được 4 binh lính ngụy về với nhân dân và tổ chức thêm 2 người giúp cơ sở cách mạng hoạt động.

Nhưng đó mới chỉ là một phần công việc.

Tạ Thị Kiều còn trực tiếp tổ chức các cuộc đấu tranh chính trị.

Tổng cộng, bà đã tổ chức và tham gia 107 cuộc đấu tranh chính trị trực diện với địch.

Con số 107 có thể khiến người đọc nghĩ ngay đến những trận đánh.

Nhưng phần lớn trong số đó lại bắt đầu bằng những người dân đứng lên.

Đấu tranh chính trị là một hình thức chiến đấu khác.

Không phải lúc nào người phụ nữ Bến Tre cũng cầm súng.

Có lúc vũ khí của họ là tiếng nói.

Là sự đoàn kết.

Là sức ép của hàng trăm người dân.

Là khả năng khiến đối phương không thể tùy tiện đàn áp như trước.

Tạ Thị Kiều hiểu rằng muốn đánh được địch, trước hết phải có dân.

Và muốn có dân, phải được dân tin.

Đó chính là nền tảng giúp bà sau này tổ chức lực lượng du kích hoạt động ngay giữa vùng địch kiểm soát.

Chú thích ảnh: Phụ nữ Bến Tre trong phong trào Đồng khởi và đấu tranh chính trị chống chính quyền Sài Gòn.
Nguồn ảnh: Tư liệu TTXVN, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ và tư liệu lịch sử Bến Tre.

Phần 3: Khi những người phụ nữ xứ Dừa cầm súng

Đấu tranh chính trị không phải con đường duy nhất.

Tạ Thị Kiều tổ chức một tiểu đội du kích để hỗ trợ phong trào.

Những người phụ nữ ấy hoạt động giữa một vùng quê mà quân đội và chính quyền đối phương luôn tìm cách kiểm soát.

Họ rải truyền đơn.

Treo cờ.

Treo khẩu hiệu.

Phá rào ấp chiến lược.

Phá đường.

Đốt chòi canh.

Gài mìn.

Và khi cần thiết, tổ chức đánh địch.

Đây là một đặc điểm rất đáng chú ý của phong trào phụ nữ Bến Tre.

Họ không chỉ đứng phía sau hỗ trợ.

Họ trực tiếp tham gia đấu tranh.

Từ đấu tranh chính trị chuyển sang hoạt động vũ trang khi tình hình đòi hỏi.

Và chính từ những người phụ nữ như Tạ Thị Kiều, hình ảnh “Đội quân tóc dài” trở thành một biểu tượng đặc biệt của phong trào cách mạng Bến Tre.

Đội quân ấy không phải chỉ có một cách chiến đấu.

Có người đi biểu tình.

Có người vận động binh sĩ.

Có người đưa tin.

Có người nuôi giấu cán bộ.

Có người trực tiếp cầm súng.

Tạ Thị Kiều thuộc lớp phụ nữ vừa làm công tác vận động quần chúng, vừa tổ chức lực lượng vũ trang.

Đó là lý do thành tích của bà không thể chỉ tính bằng số trận đánh.

Điều quan trọng hơn là khả năng kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh quân sự.

Bà hiểu địa hình.

Hiểu dân.

Hiểu đối phương.

Và biết khi nào cần dùng súng.

Đặc biệt, trong một số trận đánh, sự mưu trí quan trọng hơn hỏa lực.

Có những đồn địch không cần phải đánh bằng một cuộc tấn công trực diện.

Chỉ cần khiến đối phương mắc sai lầm.

Chỉ cần làm cho chúng rời vị trí.

Và đúng lúc ấy, lực lượng cách mạng xuất hiện.

Một trong những trận như vậy là bốt Kinh Quang/Kinh Ngang.

Chú thích ảnh: Nữ du kích Bến Tre trong thời kỳ Đồng khởi và kháng chiến chống Mỹ.
Nguồn ảnh: TTXVN, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ và tư liệu lịch sử.

Phần 4: Chiếm bốt không tốn một viên đạn

Một trong những câu chuyện tiêu biểu nhất về sự mưu trí của Tạ Thị Kiều là trận đánh bốt Kinh Quang/Kinh Ngang.

Theo hồ sơ thành tích, bà đã vạch kế hoạch và trực tiếp thực hiện.

Thay vì đưa lực lượng đánh thẳng vào bốt, bà tìm cách dụ lực lượng địch ra bờ kênh.

Khi đối phương rời vị trí, lực lượng cách mạng có cơ hội xông vào chiếm đồn.

Không tốn một viên đạn.

Đây là kiểu đánh thể hiện rất rõ cách Tạ Thị Kiều tổ chức chiến đấu.

Không lấy sức mạnh đối đầu sức mạnh.

Không lấy số đông đối đầu số đông.

Mà dựa vào:

mưu trí – nắm địch – xây dựng cơ sở – chọn đúng thời điểm.

Trong một cuộc chiến mà lực lượng cách mạng ở nhiều nơi còn thiếu vũ khí và trang bị, cách đánh ấy có ý nghĩa rất lớn.

Một viên đạn không phải bắn ra đồng nghĩa với việc không phải hy sinh một người.

Một trận đánh không gây tiếng súng đồng nghĩa với việc cơ sở vẫn có thể được bảo toàn.

Và quan trọng hơn:

người dân không phải chịu thêm một cuộc đụng độ lớn ngay trên quê hương mình.

Nhưng không phải trận nào cũng thuận lợi như vậy.

Tạ Thị Kiều còn trực tiếp tham gia nhiều trận chiến đấu khác.

Tổng kết thành tích sau này ghi nhận bà đã chiến đấu 33 trận, diệt 7 tên địch, làm bị thương 11 tên, bắt sống 13 tên và thu 24 súng.

Những con số ấy cho thấy bà không chỉ là người tổ chức phong trào.

Bà thực sự là một người chỉ huy và chiến đấu.

Và trong một trận đánh tháng 10/1961, phẩm chất ấy được thể hiện rất rõ.

5

Chú thích ảnh: Không gian chiến trường Mỏ Cày và các địa điểm gắn với phong trào Đồng khởi Bến Tre.
Nguồn ảnh: Tư liệu lịch sử Bến Tre và Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ.

Phần 5: Ở lại phía sau để đồng đội rút lui

Tháng 10/1961, Tạ Thị Kiều chỉ huy đội du kích phục kích một đoàn xe địch trên tuyến Mỏ Cày – Thom.

Khi xe địch lọt vào trận địa, lực lượng du kích nổ súng và bắn cháy một xe.

Nhưng sau đó tình hình thay đổi.

Lực lượng đối phương đông hơn.

Chúng tổ chức đánh trả quyết liệt.

Trong tình thế bất lợi, Tạ Thị Kiều đã ở lại cơ động chiến đấu, chặn địch để đồng đội đưa thương binh rút an toàn.

Đây là một chi tiết đáng nhớ hơn cả những con số thành tích.

Bởi một người chỉ huy không chỉ được đánh giá qua việc chiếm được bao nhiêu mục tiêu.

Mà còn qua cách họ bảo vệ người của mình.

Trong chiến tranh, lúc tiến lên thường dễ hơn lúc rút lui.

Khi trận địa đã bị lộ, đối phương đông hơn, việc đưa thương binh ra khỏi vòng vây là một nhiệm vụ rất nguy hiểm.

Tạ Thị Kiều đã ở lại.

Không phải để tìm một chiến công cá nhân.

Mà để đồng đội có thời gian rút.

Một người ở lại.

Những người khác được đưa ra.

Đó là tinh thần mà những người lính thường gọi bằng hai chữ:

đồng đội.

Từ những trận đánh như vậy, Tạ Thị Kiều ngày càng được tin tưởng.

Bà không chỉ là người vận động quần chúng.

Không chỉ là một nữ du kích.

Bà trở thành một cán bộ chỉ huy.

Và những thành tích ấy cuối cùng đưa tên tuổi Mười Lý ra khỏi phạm vi Mỏ Cày.

Năm 1965, bà được lựa chọn là một trong những người tiêu biểu của lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam.

Một chuyến đi đặc biệt đang chờ bà.

Ra miền Bắc gặp Bác Hồ.

Chú thích ảnh: Tạ Thị Kiều trong đoàn các Anh hùng, Chiến sĩ thi đua lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam năm 1965.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh, TTXVN và Thư viện Trung tâm – Đại học Quốc gia TP.HCM.

Phần 6: Ngày 5/5/1965 – Mười Lý được tuyên dương Anh hùng

Từ ngày 2 đến 6/5/1965, Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua các lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam lần thứ nhất được tổ chức.

Gần 150 chiến sĩ thi đua tiêu biểu từ nhiều chiến trường về dự.

Tại Đại hội, 23 Anh hùng quân giải phóng được tuyên dương.

Trong số đó có hai phụ nữ:

Tạ Thị Kiều và Nguyễn Thị Út.

Ngày 5/5/1965, Tạ Thị Kiều được tuyên dương Anh hùng và được trao Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba.

Một cô gái Mỏ Cày.

Một nữ du kích xuất thân từ vùng quê xứ Dừa.

Giờ đây trở thành một trong những Anh hùng đầu tiên của lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam.

Nhưng danh hiệu ấy không chỉ dành cho riêng bà.

Đằng sau Tạ Thị Kiều là những người dân Mỏ Cày đã che chở cán bộ.

Những gia đình đã cung cấp lương thực.

Những người phụ nữ tham gia đấu tranh chính trị.

Những chiến sĩ du kích cùng bà chiến đấu.

Và những người đã hy sinh mà không bao giờ được gọi tên trong những bảng thành tích.

Bởi một người anh hùng trên chiến trường thường không chiến đấu một mình.

Anh hùng được làm nên từ cả một cộng đồng.

Và ngay sau khi được tuyên dương, Tạ Thị Kiều được chọn ra miền Bắc.

Ở đó, bà sẽ gặp một người mà những người chiến đấu ở miền Nam luôn hướng về.

Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Chú thích ảnh: Tư liệu về Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua các lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam lần thứ nhất năm 1965 và Tạ Thị Kiều trong thời kỳ được tuyên dương.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh và TTXVN.

Phần 7: Tạ Thị Kiều gặp Bác Hồ

Ngày 11/11/1965, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp Đoàn đại biểu Anh hùng, Chiến sĩ thi đua các lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam ra thăm miền Bắc.

Trong đoàn có Tạ Thị Kiều và Huỳnh Văn Đảnh.

Một bức ảnh lịch sử đã ghi lại khoảnh khắc Bác Hồ trò chuyện thân mật với hai người.

Đối với Tạ Thị Kiều, cuộc gặp ấy trở thành một ký ức mà bà mang theo suốt cuộc đời.

Nhiều năm sau, khi kể lại với Bảo tàng Hồ Chí Minh, bà vẫn nhớ những lời Bác hỏi và cách Người trò chuyện.

Nhưng điều đáng chú ý là sau cuộc gặp, bà không coi đó như một phần thưởng cho riêng mình.

Bà tiếp tục trở lại với công việc.

Tiếp tục chiến đấu.

Tiếp tục phục vụ cách mạng.

Trong ký ức được Bảo tàng Hồ Chí Minh ghi lại, bà từng nói rằng những lần gặp Bác trở thành động lực để bà tiếp tục phấn đấu và hoàn thành nhiệm vụ.

Bức ảnh ngày 11/11/1965 vì thế không chỉ là một bức ảnh về một cuộc gặp.

Nó còn là hình ảnh của một thế hệ từ chiến trường miền Nam ra miền Bắc.

Những người đã đi qua chiến tranh.

Những người mang theo trên người những ký ức về đồng đội.

Và những người sẽ trở lại chiến trường.

Tạ Thị Kiều cũng trở lại.

Bà tiếp tục công tác trong quân đội.

Sau này, bà mang quân hàm Đại tá, từng giữ cương vị Phó Giám đốc Bảo tàng Quân khu 7, tiếp tục công tác giáo dục truyền thống cho các thế hệ sau.

Cuộc chiến rồi sẽ kết thúc.

Nhưng với Tạ Thị Kiều, một nhiệm vụ khác bắt đầu:

kể lại những gì thế hệ mình đã trải qua để thế hệ sau hiểu giá trị của hòa bình.

Chú thích ảnh: Chủ tịch Hồ Chí Minh hỏi chuyện thân mật các Anh hùng Tạ Thị Kiều và Huỳnh Văn Đảnh ngày 11/11/1965.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh, ảnh tư liệu năm 1965; bản số hóa được lưu tại Thư viện Trung tâm – Đại học Quốc gia TP.HCM.

Phần 8: Từ người nữ du kích đến người kể lại ký ức chiến tranh

Sau năm 1975, Tạ Thị Kiều tiếp tục phục vụ trong quân đội.

Bà mang quân hàm Đại tá và từng đảm nhiệm cương vị Phó Giám đốc Bảo tàng Quân khu 7.

Điều đó rất có ý nghĩa.

Bởi người từng trực tiếp chiến đấu nay trở thành người góp phần lưu giữ ký ức về chiến tranh.

Bảo tàng không chỉ là nơi trưng bày hiện vật.

Đó còn là nơi những câu chuyện của một thế hệ được kể lại.

Những người trẻ bước vào bảo tàng có thể nhìn thấy những khẩu súng cũ.

Những lá thư.

Những bộ quân phục.

Những tấm ảnh.

Nhưng để hiểu chiến tranh thực sự có ý nghĩa gì, họ cần nghe câu chuyện của những con người đã từng ở trong đó.

Tạ Thị Kiều là một trong những người như vậy.

Bà từng đi qua nhiều quốc gia, từng trở lại Hà Nội nhiều lần và tham gia những hoạt động giáo dục truyền thống.

Năm 2010, bà tham gia đoàn 1.000 Anh hùng trong hành trình “Thăng Long – Hồn thiêng sông núi” về Hà Nội dự Đại lễ 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội.

Người phụ nữ năm xưa từng đi trong những con đường làng Mỏ Cày giữa bom đạn nay đứng giữa thủ đô.

Tuổi đã cao.

Tóc đã bạc.

Nhưng những ký ức của thời chiến vẫn còn đó.

Và rồi đến năm 2012, sức khỏe bà suy giảm nghiêm trọng.

Sau nhiều tháng điều trị, Tạ Thị Kiều qua đời.

Chú thích ảnh: Đại tá Tạ Thị Kiều trong những năm cuối đời, trong đó có hình ảnh bà tham gia hành trình “Thăng Long – Hồn thiêng sông núi” năm 2010.
Nguồn ảnh: Tuổi Trẻ Online và tư liệu Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ.

Phần 9: Ngày Mười Lý trở về với đất Mỏ Cày

Năm 2012, Tạ Thị Kiều qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Bà hưởng thọ 74 tuổi.

Ngày tiễn đưa bà, những người từng chiến đấu cùng bà trở về.

Những người từng sống qua những năm tháng Đồng khởi nhớ về Mười Lý.

Một người phụ nữ bình dị.

Nhưng đã từng là một nữ du kích khiến đối phương phải dè chừng.

Báo chí thời điểm ấy ghi lại rằng sau lễ truy điệu tại Thành phố Hồ Chí Minh, bà được đưa về quê nhà Mỏ Cày, Bến Tre để an nghỉ.

Một vòng đời khép lại.

Từ cô gái An Thạnh bước vào chiến tranh.

Đến người nữ du kích.

Người cán bộ chỉ huy.

Người Anh hùng.

Người từng gặp Bác Hồ.

Người Đại tá sau hòa bình.

Và cuối cùng trở về với quê hương xứ Dừa.

Có lẽ đó là nơi phù hợp nhất để bà nằm lại.

Bởi Mỏ Cày chính là nơi tên tuổi Mười Lý được hình thành.

Nơi bà từng vận động nhân dân.

Nơi bà từng tổ chức lực lượng.

Nơi những cuộc đấu tranh chính trị diễn ra.

Nơi những trận đánh được tổ chức.

Và nơi những người dân từng gọi bà bằng cái tên thân mật:

chị Mười Lý.

Lời kết: Người nữ du kích của đất Đồng khởi

Tạ Thị Kiều không phải người nổi tiếng vì một trận đánh duy nhất.

Điều làm nên tên tuổi Mười Lý là cả một quá trình.

Từ năm 1958, bà bước vào hoạt động cách mạng.

Đến năm 1960, bà kiên trì gây dựng cơ sở ở Thành Thới.

Trong gần bảy tháng, bà vận động nhân dân, xây dựng lực lượng và tiến hành công tác binh vận.

Bà tổ chức và tham gia 107 cuộc đấu tranh chính trị trực diện với địch.

Bà chiến đấu 33 trận.

Theo hồ sơ thành tích, bà diệt 7 tên địch, làm bị thương 11 tên, bắt sống 13 tên và thu 24 súng.

Nhưng những con số ấy chưa nói hết câu chuyện.

Bởi một người nữ du kích không chỉ chiến đấu bằng khẩu súng.

Tạ Thị Kiều chiến đấu bằng sự kiên trì vận động nhân dân.

Bằng công tác binh vận.

Bằng sự hiểu biết địa hình và lòng dân.

Bằng sự mưu trí trong từng trận đánh.

Và bằng khả năng bảo vệ đồng đội.

Trận bốt Kinh Quang/Kinh Ngang là một ví dụ.

Không cần một cuộc đấu súng lớn.

Không cần phải trả giá bằng nhiều người.

Bà đã dụ đối phương rời vị trí để đồng đội chiếm đồn không tốn một viên đạn.

Đó là cách đánh của một người hiểu rằng:

mục tiêu cuối cùng không phải là bắn thật nhiều đạn, mà là giành thắng lợi và bảo toàn lực lượng.

Rồi có trận phục kích trên đường Mỏ Cày – Thom.

Khi tình thế bất lợi, bà ở lại chặn địch để đồng đội đưa thương binh rút.

Đó là hình ảnh của một người chỉ huy.

Không bỏ đồng đội.

Không chạy trước.

Không để người khác ở lại một mình.

Năm 1965, Tạ Thị Kiều được tuyên dương Anh hùng.

Bà ra miền Bắc.

Gặp Bác Hồ.

Bức ảnh ngày 11/11/1965 ghi lại khoảnh khắc Bác Hồ trò chuyện với bà và Anh hùng Huỳnh Văn Đảnh vẫn còn được lưu giữ.

Nhưng có một điều rất đẹp trong cuộc đời Tạ Thị Kiều:

Sau chiến tranh, bà không dùng quá khứ để sống cho riêng mình.

Bà tiếp tục làm việc.

Tiếp tục phục vụ trong quân đội.

Tiếp tục góp phần lưu giữ lịch sử tại Bảo tàng Quân khu 7.

Và tiếp tục kể về những điều mình đã trải qua.

Đến cuối đời, bà vẫn nhắc về Bác Hồ, về những năm tháng chiến đấu và về trách nhiệm với thế hệ trẻ.

Bà mất năm 2012.

74 tuổi.

Một cuộc đời đã đi qua gần như toàn bộ những thăng trầm của đất nước trong thế kỷ XX.

Nhưng nếu phải chọn một hình ảnh để nhớ về Tạ Thị Kiều, có lẽ không nhất thiết phải là những tấm huân chương trên ngực áo.

Hãy nhớ cô gái Mỏ Cày.

Người đã đứng giữa vùng địch kiểm soát.

Đi từng nhà vận động nhân dân.

Thuyết phục từng gia đình.

Tổ chức từng cơ sở.

Rồi cùng những người phụ nữ khác đứng lên.

Đó là hình ảnh đẹp nhất của một thế hệ.

Họ không phải những con người không biết sợ.

Họ cũng có gia đình.

Có cha mẹ.

Có những người thân yêu.

Có một cuộc sống riêng có thể rất bình thường.

Nhưng chiến tranh đã đặt họ trước một lựa chọn.

Và họ đã chọn đứng về phía đất nước.

Tạ Thị Kiều đã chọn như thế.

Từ cô gái An Thạnh, bà trở thành Mười Lý của đất Đồng khởi.

Và cái tên ấy vẫn còn được nhắc đến hôm nay.

Không chỉ vì bà từng là Anh hùng.

Mà bởi bà là một trong những người phụ nữ đã góp phần làm nên một trang rất đặc biệt của lịch sử Bến Tre:

những người phụ nữ không đứng ngoài cuộc chiến.

Họ đấu tranh.

Họ tổ chức.

Họ chiến đấu.

Họ bảo vệ đồng đội.

Và họ góp phần giữ cho ngọn lửa cách mạng không tắt.

Hôm nay, chúng ta sống giữa những con đường bình yên của Bến Tre.

Những vườn dừa vẫn xanh.

Những con sông vẫn chảy.

Những chuyến đò vẫn đưa người qua sông.

Cuộc sống diễn ra bình thường.

Nhưng chính sự bình thường ấy là điều thế hệ Tạ Thị Kiều từng phải đánh đổi rất nhiều để hướng tới.

Vì vậy, nhớ về Mười Lý không chỉ là nhớ một nữ Anh hùng.

Mà là nhớ đến những người phụ nữ đã góp phần giành lại quyền được sống trong hòa bình cho những thế hệ sau.

Và có lẽ đó là lời tri ân đẹp nhất:

Không để sự hy sinh của họ trở thành một cái tên trong sách lịch sử.

Mà phải hiểu họ đã sống như thế nào.

Đã chiến đấu ra sao.

Đã mất đi những gì.

Để chúng ta hôm nay biết trân trọng hơn hai chữ:

hòa bình.

Chú thích ảnh: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Đại tá Tạ Thị Kiều (Mười Lý) trong những năm cuối đời.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, Bảo tàng Hồ Chí Minh và TTXVN.