Tạ Thu Thâu: Thủ lĩnh phong trào Đệ tứ và dấu ấn chính trị Nam Bộ

Tạ Thu Thâu (1906 – 1945) là một trong những nhà hoạt động chính trị, nhà báo nổi tiếng nhất của Việt Nam trong nửa đầu thế kỷ XX. Ông được biết đến là thủ lĩnh kiệt xuất và là linh hồn của phong trào Đệ tứ Cộng sản (Trotskyism) tại Việt Nam, người đã chọn con đường đấu tranh công khai, quyết liệt vì quyền lợi của giai cấp công nhân và độc lập dân tộc.

Sinh ra tại Tân Bình, Sa Đéc (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp) trong một gia đình lao động nghèo, Tạ Thu Thâu từ nhỏ đã thể hiện trí tuệ thiên bẩm cùng tinh thần yêu nước sâu sắc. Năm 1927, ông sang Pháp du học và nhanh chóng dấn thân vào các hoạt động chính trị của Việt kiều tại Paris. Với tư tưởng cách mạng triệt để, ông trở thành một trong những gương mặt tiên phong tiếp thu và lan tỏa chủ nghĩa Mác-xít Đệ tứ. Năm 1930, ông bị chính quyền Pháp trục xuất về nước do tham gia cuộc biểu tình trước Hạ viện Pháp đòi xóa án tử hình cho các chiến sĩ Việt Nam Quốc dân Đảng trong Khởi nghĩa Yên Bái.

Trở về Sài Gòn, Tạ Thu Thâu cùng các đồng chí của mình đã tạo nên một hiện tượng chính trị đặc biệt khi sáng lập tờ báo La Lutte (Tranh đấu). Đây là diễn đàn hợp tác độc đáo giữa những người Cộng sản Đệ tam và Đệ tứ để cùng đấu tranh công khai chống thực dân. Với ngòi bút sắc bén và phong cách diễn thuyết lôi cuốn, ông đã thức tỉnh và quy tụ đông đảo tầng lớp công nhân, trí thức và lao động nghèo. Uy tín lớn trong nhân dân đã giúp ông nhiều lần trúng cử vào Hội đồng Thành phố Sài Gòn — một vị trí ông dùng để đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ và quyền lợi cho người lao động.

Do các hoạt động chống thực dân kiên quyết và tư tưởng đấu tranh giai cấp triệt để, Tạ Thu Thâu liên tục bị chính quyền thực dân Pháp bắt bớ, tra tấn và giam cầm qua nhiều nhà tù. Tuy nhiên, ngục tù thực dân không thể làm suy chuyển chí khí kiên cường của ông.

Tháng 9 năm 1945, sau khi ra Bắc khảo sát tình hình và kết nối phong trào, trên đường trở về Nam Bộ, Tạ Thu Thâu bị lực lượng Việt Minh bắt giữ tại Quảng Ngãi và bị hành quyết. Sự ra đi của ông ở tuổi 39 là một sự kiện bi kịch và để lại nhiều suy ngẫm, tranh luận trong lịch sử phong trào cách mạng Việt Nam giai đoạn Cách mạng tháng Tám.

Dù con đường chính trị gặp nhiều sóng gió và kết thúc đau thương, Tạ Thu Thâu vẫn được ghi nhận trong lịch sử như một trí thức tài năng, một nhà báo dũng cảm và một nhà hoạt động chính trị kiên trung, trọn đời xả thân vì lý tưởng và sự nghiệp giải phóng dân tộc.