Tác nghiệp ở U Minh (1)

Nhà báo Lê Nam Thắng, nguyên phóng viên Thông tấn xã Giải phóng chia sẻ, ông thuộc thế hệ thứ tư về bổ sung cho bộ phận thông tấn - báo chí tỉnh Rạch Giá, sau khi rời khóa đào tạo phóng viên thông tấn báo chí khu Tây Nam bộ năm 1972. Cho đến nay, ông còn lưu giữ được một số bản tin viết trên khổ giấy A4 gấp đôi, có ghi cả ngày viết, ngày phát về Tổng xã và cả ký hiệu đài Minh Ngữ Rạch Giá POP3, đã úa màu thời gian. Đó thực chất là những mảnh giấy viết tay nơi góc rừng, hay bên công sự chiến hào một trận đánh nào đó, nhằm sắp xếp lại sự kiện cho có đầu có đuôi với phương châm càng nhanh càng tốt để kịp chuyến về Tổng xã Thông tấn xã giải phóng (TTXGP). Mà TTXGP là gì, gồm những ai, thì lúc ấy ông gần như chưa biết. Bởi, trước khi đi học khóa đào tạo phóng viên thông tấn báo chí khu Tây Nam bộ năm 1972, ông vốn là một người viết tin, kiêm in ấn, kiêm luôn việc phát hành tờ tin cấp huyện.Công việc cứ theo thời gian mà quen dần, nhà báo Lê Nam Thắng được phân công đi và viết thêm một số địa bàn khác. Ngoài vùng giải phóng còn có vùng ven đô, vùng địch tạm chiếm chủ vếu là địa bàn các huyện Gò Quao, Châu Thành, Giồng Riềng, An Bi, Vĩnh Thuận. Nhờ vậy, ngoài tin tức, ông còn có những loạt bài ghi chép, ký sự, phóng sự, điển hình như: Trận tuyền U Minh, Chữ về với trẻ Xẻo Gia hay Quyết giữ hạt lúa quê mình... phản ảnh kịp thời thực tế cuộc sống và chiến đấu của quân và dân, tố cáo tội ác của giặc. Tin, bài được phát trên Đài Phát thanh Giải phóng, đăng Báo Giải phóng, Báo Chiến thắng Rạch Giá có tính động viên, cổ vũ kịp thời, được người nghe đón nhận nồng nhiệt.

Nhà báo Lê Nam Thắng kể, cuộc chiến bằng ngòi bút đối với ông mới thật sự bắt đầu, khi ông được phân công lên địa bàn huyện Giồng Riềng, một trong những chiến trường trọng điểm vào thời khắc Hiệp định hòa bình vừa được ký kết cuối năm 1973 tại Paris. Để bảo vệ cho đầu não ngụy quyền Sài Gòn vùng 4 chiến thuật tại Cần Thơ, vùng tam giác nhỏ bé nằm giáp ranh ba tỉnh Rạch Giá (Kiên Giang), Chương Thiện (Hậu Giang), Phong Dinh (Cần Thơ), địch tập trung về đây đến 45 tiểu đoàn, đủ các thứ quân binh chủng. Có đơn vị bộ đội ta một tháng đánh hơn ba mươi trận, thắng lợi thì nhiều nhưng hy sinh, thương tật cũng không ít.

Riêng tổ phóng viên chiến trường, ngoài nhà báo Lê Nam Thắng còn có phóng viên ảnh Lê Ngọc, điện báo viên chính Nguyễn Thanh Hà, điện báo viên Võ Vạn Trăm. Tổ phóng viên ròng rã nhiều ngày tháng hầu như không có chỗ ở ổn định, toàn bộ đồ dùng sinh hoạt, phương tiện làm việc đều trên đôi vai. Nhiệm vụ chính là viết tin, chụp ảnh nhưng cũng phải đánh giặc để tồn tại được, nhưng tin, bài vẫn đều đặn phát về Việt Nam Thông tấn xã (VNTTX), có ảnh triển lãm, gửi đăng báo...

“Nhớ lại trận bộ đội địa phương huyện Giồng Riềng tập kích tiêu diệt phân chi khu quân sự và công sự tề ở xã Hòa Hưng. Trưa hôm đó, chúng tôi phát tin ngay trong vòng vây bọc thép M113, may mà thoát chết. Trận D20 (Trung đoàn Cửu Long), tập kích tiêu diệt yếu khu quân sự Ba Hồ, tại xã Vĩnh Hòa Hưng, Bắc huyện Gò Quao, chúng tôi phát tin chỉ cách trận địa chưa đầy 300m, ngay bên bờ sông Cái Bé”, nhà báo Lê Nam Thắng nhớ lại.

Nhà báo Lê Nam Thắng kể: “Tôi còn nhớ trên trời dày đặc máy bay, đại bác bắn liên hồi đinh tai nhức óc, Thanh Hà ngồi phía sau tôi trong một công sự dã chiến nửa khô nửa nước, bên ngoài miệng hầm, Võ Vạn Trăm ôm súng cảnh giới. Cứ hễ viết được vài chục chữ, tôi chuyền tay cho Thanh Hà đang lên sóng và chuyển phát đi”.

Ấy thế mà bài tường thuật "Tiêu diệt yếu khu quân sự Ba Hồ, cứ điểm cuối cùng nằm trong vùng tam giác giáp ranh ba tỉnh Rạch Giá - Chương Thiện - Phong Dinh" có độ dài 1.200 từ được phát đi trọn vẹn. Điều bất ngờ nữa ngay buổi phát thanh chiều hôm đó, Đài Phát thanh Giải phóng phát nguyên văn bài tường thuật. Nhân dân trong vùng vô cùng phấn khởi, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn pháo binh Lâm Văn Chương, người trực tiếp chỉ huy trận tập kích hôm đó, đích thân mời chúng tôi ăn bữa cơm tối không có đèn với món thịt gà kho sả. Thật đau lòng, anh hy sinh chưa đầy một tuần sau đó, trong trận đánh tập kích chi khu quân sự Ngọc Chúc.

Nhà báo Lê Nam Thắng chia sẻ, thế hệ thứ tư của ông có cái may mắn không phải hứng chịu nỗi đau bị giặc xóa sổ thêm một lần nữa nhưng sự hy sinh mất mát trong quá trình tác nghiệp là không thể tránh khỏi, bởi sự khốc liệt của chiến tranh. Làm sao có thể quên được người anh cả, nhà báo tài hoa Trung Vũ hy sinh nằm lại Hòn Đất; nhà báo Hoàng Hảo, Việt Hưng nằm lại ven bờ sông Cái Lớn; nhà báo họa sỹ Nguyễn Văn Cộng (Bảy Truyền) hy sinh trong tư thế trên lưng còn gùi đầy một ba lô bản tin thông tấn; nhà báo Trường Xuân, Lê Văn Hoàng hy sinh trong tư thế vừa cầm bút vừa cầm súng nằm lại ven rừng U Minh Thượng. Còn không ít những người mất một phần thân thể, bị tù đày ra Côn Đảo, Phú Quốc, bị phơi nhiễm chất độc da cam mà di chứng còn đeo bám đến bây giờ…

"Đất nước đã 50 năm hòa bình, đồng nghĩa với chiến tranh ngày càng lùi xa vào quá khứ. Nhưng sự hy sinh mất mát, sự gian khổ gần như vượt qua sức chịu đựng của con người mà thế hệ nhà báo đàn anh đàn chị đi trước phải hứng chịu để góp phần làm nên một thời TTXGP, thì chắc chắn rằng, chúng ta, những người còn sống không bao giờ có thể quên", nhà báo Lê Nam Thắng xúc động chia sẻ.