Tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp” Trong những năm hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Nguyễn Ái Quốc luôn đau đáu trước cảnh nhân dân Việt Nam và các dân tộc thuộc địa bị áp bức, bóc lột dưới ách thực dân. Người hiểu rằng muốn nhân dân thế giới thấy rõ bộ mặt tàn bạo của chủ nghĩa thực dân thì cần phải nói lên sự thật bằng những chứng cứ rõ ràng và lời văn đanh thép. Năm 1925, tại Paris, Nguyễn Ái Quốc đã viết tác phẩm nổi tiếng “Bản án chế độ thực dân Pháp”. Đây là một trong những tác phẩm chính luận quan trọng đầu tiên tố cáo mạnh mẽ tội ác của thực dân Pháp đối với nhân dân các nước thuộc địa, đặc biệt là nhân dân Việt Nam. 
4 Trong tác phẩm, Nguyễn Ái Quốc đã vạch trần những chính sách bóc lột tàn nhẫn của thực dân Pháp như cướp đất đai, đàn áp phong trào yêu nước, bắt phu, sưu cao thuế nặng và đầu độc nhân dân bằng rượu cồn, thuốc phiện. Người dùng nhiều dẫn chứng chân thực để cho thế giới thấy rõ nỗi đau của nhân dân thuộc địa. Không chỉ tố cáo tội ác thực dân, tác phẩm còn thể hiện lòng yêu nước sâu sắc và tinh thần đấu tranh mạnh mẽ của Nguyễn Ái Quốc. Người đứng về phía những người nghèo khổ, bênh vực quyền sống và quyền tự do của các dân tộc bị áp bức. “Bản án chế độ thực dân Pháp” nhanh chóng gây tiếng vang lớn trong dư luận quốc tế. Tác phẩm giúp nhiều người tiến bộ trên thế giới hiểu rõ hơn về tình cảnh của nhân dân Việt Nam và lên án chủ nghĩa thực dân. Đối với cách mạng Việt Nam, tác phẩm có ý nghĩa rất quan trọng. Nó góp phần thức tỉnh tinh thần yêu nước của nhân dân, khơi dậy ý chí đấu tranh giành độc lập dân tộc. Tác phẩm ấy cũng cho thấy tài năng văn chương, tư duy sắc bén và lòng yêu nước vĩ đại của Hồ Chí Minh. Đến hôm nay, “Bản án chế độ thực dân Pháp” vẫn là một tác phẩm có giá trị lịch sử sâu sắc, nhắc nhở các thế hệ mai sau về khát vọng tự do và công lý của dân tộc Việt Nam.
