TÀI NĂNG PHẪU THUẬT KIỆT XUẤT VÀ TRÁI TIM DÀNH TRỌN CHO SỰ NGHIỆP ĐÀO TẠO

Là học sinh, rồi sinh viên có trí tuệ thông minh xuất chúng, chỉ mới 27 - 28 tuổi, Bác sĩ Tôn Thất Tùng đã có công trình được tặng huy chương bạc của Liên hiệp Pháp và huy chương bạc của Đại học Y Paris. Ông trở thành chủ nhiệm Khoa Ngoại Trường Y Hà Nội khi mới 28 tuổi. Trước Cách mạng Tháng Tám 1945, ông đã công bố 62 công trình trên các tạp chí y học Pháp ở Paris và ở toàn xứ Viễn Đông, trở thành nhà y khoa được công bố nhiều công trình nhất lúc đó.

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, ông cùng giáo sư Hồ Đắc Di, giáo sư Hoàng Tích Trí, giáo sư Đặng Văn Ngữ và một số thầy thuốc khác đã đổ nhiều công sức xây dựng Trường đại học Y tại làng Ải, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang. Lúc đó, ông là Thứ trưởng Bộ Y tế, Cố vấn phẫu thuật của Bộ Tổng Tư lệnh QĐND Việt Nam, ông luôn có mặt tại các chiến trường và đã trực tiếp tham gia mổ xẻ cho hàng trăm thương binh nặng từ chiến trường Điện Biên Phủ, sớm phục hồi sức khỏe.

Sau ngày giải phóng thủ đô (10-10-1954), do chuyên môn bận quá nhiều, ông xin từ chức Thứ trưởng Bộ Y tế để chuyên tâm làm Giám đốc Bệnh viện Phủ Doãn (về sau đổi tên Bệnh viện Hữu nghị Việt - Đức), để tập trung nghiên cứu phương pháp mới trong phẫu thuật gan - cắt gan. Sau khi được tạm nghĩ Thứ trưởng Bộ Y tế, ông tập trung thời gian vào các đề tài chuyên môn và năm 1955 ông là người đầu tiên ở Việt Nam đã đạt thành quả với ca mổ tim đầu tiên tại đất nước ta thành công, trong điều kiện thủ đô Hà Nội giải phóng chỉ mới một năm, còn bao nhiêu thiếu thốn.

Trở về Hà Nội giải phóng năm 1954, giáo sư, bác sĩ Tôn Thất Tùng nhận được thông tin: Vào năm 1952, giáo sư Lortat-Jacob ở Pháp thành công trong việc cắt gan “có quy phạm” bằng cách: Trước khi cắt gan, tìm và buộc tất cả các mạch máu ở ngoài gan. Nhà phẫu thuật Việt Nam bỗng cảm thấy mình lại hăm hở như xưa, lại muốn lao vào làm tiếp những công việc y khoa bậc cao cấp, về mổ cắt gan, bị bỏ dở đó khi từ năm ông 27 tuổi.

Điều đó đã làm ông say mê, do đó ngày 7-01-1961, tại Bệnh viện hữu nghị Việt - Đức, ông chủ tay mổ cắt thuỳ gan phải của một người bị bệnh ung thư tên là Hải. Ca mổ kéo dài từ 9 giờ 30 phút đến 9 giờ 36 phút - tức chỉ có 6 phút, một kỷ lục không ngờ ở cả Việt Nam và thế giới lúc đó. Phương pháp Tôn Thất Tùng khác với phương pháp Lortat-Jacob ở chỗ, bác sĩ Tôn Thất Tùng tìm ngay trong gan (qua tổ chức gan bị bóp vỡ) các mạch máu và ống mật, còn vị giáo sư Pháp thì mới chỉ tìm ở ngoài gan (tại đoạn người ta gọi là cuống gan trong y học).