Takano Isao – Người làm chứng dũng cảm của sự thật nơi biên cương 1979

Cách đây hơn bốn thập kỷ, vào ngày 17/2/1979, cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Việt Nam bùng nổ. Giữa khói lửa chiến tranh, không chỉ có những người lính cầm súng mà còn có những nhà báo quốc tế dấn thân vào vùng nguy hiểm để ghi lại sự thật. Một trong những cái tên được nhắc đến với sự kính trọng đặc biệt là nhà báo Nhật Bản Takano Isao, phóng viên báo Akahata.

Những tấm ảnh về các người lính Việt Nam còn rất trẻ, những con phố đổ nát ở Lạng Sơn, cùng trang cuối cuốn sổ tay với dòng ghi chú ngắn ngủi: “Lạng Sơn, ngày 7, Takano…” – đó là những dấu vết cuối cùng còn lại của chuyến công tác định mệnh mà ông để lại cho lịch sử báo chí và cho lương tri nhân loại.

Người phóng viên không đứng ngoài điểm nóng

Ông Nông Văn Đuổng, quân nhân được giao nhiệm vụ dẫn đường và bảo vệ đoàn nhà báo nước ngoài vào trung tâm thị xã Lạng Sơn (khi đó vẫn gọi là thị xã), vẫn còn nhớ rất rõ hình ảnh nhà báo Takano. Dù thời gian tiếp xúc không nhiều, nhưng ông ấn tượng sâu sắc bởi Takano nói tiếng Việt thành thạo và luôn xông xáo tiến vào những nơi nguy hiểm nhất.

Ông Đuổng kể lại: trong lúc giao tranh dữ dội, xe bị bắn dữ dội khiến ông phải tìm chỗ ẩn nấp. Riêng Takano vẫn bình tĩnh giơ máy ảnh lên, ghi lại khoảnh khắc ngay trong tầm hỏa lực. Chính lúc đó, viên đạn oan nghiệt đã cướp đi mạng sống của người phóng viên Nhật Bản – ngay khi ông đang làm công việc của mình: chứng kiến và ghi lại sự thật.

Lời kể từ người sống sót

Giáo sư Goro Nakamura, nguyên phóng viên chiến trường, người đi cùng Takano trong chuyến đi ấy, đã kể lại khoảnh khắc sinh tử. Sau khi có tuyên bố rút quân, các nhà báo tin rằng khu vực Lạng Sơn đã tạm an toàn. Nhưng trên con đường núi, những người lính Việt Nam bất ngờ cảnh báo nguy hiểm và yêu cầu rời đi ngay.

Chiếc xe chở Takano vượt lên phía trước để đi đầu. Chỉ trong tích tắc, cả hai xe bị xả đạn dữ dội. Takano trúng đạn ngay tại chỗ. Những người lính Việt Nam đã kịp thời kéo giáo sư Nakamura ra khỏi xe, đưa ông nấp sau một gốc cây lớn bên đường. Họ nằm im cho tới khi tiếng súng dừng lại, bởi quân địch tưởng rằng không còn ai sống sót.

Trách nhiệm của người cầm bút

Ngày 5/3/1979, khi dư luận thế giới dõi theo những động thái sau tuyên bố rút quân, Takano là một trong những nhà báo nước ngoài có mặt sớm nhất tại Lạng Sơn để kiểm chứng thực tế. Bài viết cuối cùng của ông, hoàn thành trước khi hy sinh, đã được đồng nghiệp gửi nhờ phóng viên báo Quân đội Nhân dân chuyển về Hà Nội rồi tiếp tục gửi sang Nhật Bản.

Nhà báo Dương Xuân Nam, khi đó là phóng viên thường trú tại Lạng Sơn, cho rằng hành động của Takano xuất phát từ lương tâm và trách nhiệm của một người làm báo chân chính. Sau này, nhà thơ Huy Cận đã viết bài thơ “Tay cầm máy ảnh còn ghi nắng chiều” để tưởng nhớ ông. Không chỉ là “nắng chiều”, đó là ánh sáng của sự thật lịch sử mà Takano đã ghi lại bằng chính sinh mạng của mình.

Một sự hy sinh không bị lãng quên

Tinh thần quả cảm của Takano Isao còn được khắc ghi trong âm nhạc. Ca khúc “Takano – Nhân chứng quả cảm” do nhạc sĩ Phó Đức Phương sáng tác năm 1979 đã dành những lời trang trọng cho người phóng viên Nhật Bản:

“Chân lý rồi sẽ toàn thắng,

Tình anh còn mãi nồng thắm.

Đẹp thay tuổi xuân Takano…”

Takano Isao đã ra đi, nhưng những bức ảnh, dòng chữ ông để lại và sự hy sinh của ông vẫn sống cùng lịch sử. Ông không chỉ là một nhà báo, mà còn là một nhân chứng quả cảm, người đã chọn đứng về phía sự thật để thế giới hiểu đúng về cuộc chiến đấu chính nghĩa bảo vệ Tổ quốc của nhân dân Việt Nam.