Tấm ảnh của thời khắc không thể nào quên trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Văn bản được ký kết trong hoàn cảnh đất nước đang đứng trước hiểm họa nghiêm trọng: nạn thù trong giặc ngoài và những khó khăn về kinh tế khi mới giành được chính quyền. Ở miền Bắc, mượn cớ giải giáp quân đội phát xít Nhật, gần hai vạn quân Tưởng đói khát kéo theo lũ tay sai là Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách mạng Đồng minh Hội ra sức quấy rối và đưa ra những yêu sách chống đối chính quyền cách mạng. Ở miền Nam, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược lần thứ hai đang diễn ra quyết liệt. Các thế lực thù địch đều sẵn sàng hợp tác để lật đổ Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà non trẻ .Để đối phó với tình thế ấy, từ cuối tháng giêng năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bắt đầu có những cuộc gặp gỡ với Jean Sainteny, đại diện của Chính phủ Pháp tại Hà Nội. Các cuộc gặp rất bí mật và chỉ diễn ra sau 20 giờ tại ngôi nhà hiện nay mang số 38 Lý Thái Tổ, Hà Nội - một phố vắng người, gần nơi ở của Jean Sainteny và nơi làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Việc bảo vệ an toàn và bí mật các buổi họp do phía Việt Nam đảm nhiệm.Giúp việc Bác Hồ trong các cuộc họp chỉ có giáo sư Hoàng Minh Giám; Giúp việc cho Jean Sainteny là Pignon.Giáo sư Hoàng Minh Giám là một trí thức yêu nước có uy tín về đức độ và tài năng. Đặc biệt ông rất giỏi tiếng Pháp. Từ năm 1933, ông là hiệu trưởng trường tư thục Thăng Long, nơi nổi tiếng có chương trình giảng dạy tiến bộ và có đội ngũ giáo viên trí thức yêu nước như Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Lân, Phan Anh, Lê Thị Xuyến v.v… Sau này giáo sư Hoàng Minh Giám đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chính phủ, Quốc hội tin cậy giao nhiều trọng trách như Thứ trưởng Bộ Nội vụ của Chính phủ Liên hiệp kháng chiến (1946), Bộ trưởng Bộ Ngoại giao (1947-1954), Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền (1954) sau đổi thành Bộ Văn hoá (1955-1976, nay là Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch), Chủ nhiệm Ủy ban đối ngoại của Quốc hội khóa VI, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam các khóa I, II, III v.v… Còn Jean Sainteny lúc đó là chỉ huy một đơn vị tình báo của Pháp đóng tại Côn Minh (Trung Quốc). Ông được cử sang Việt Nam hoạt động từ năm 1946-1947, sau này ông cũng là thành viên của phái đoàn Pháp tại Hội nghị Giơ-ne-vơ về Đông Dương năm 1954 và là Tổng lãnh sự Pháp đầu tiên tại Hà nội sau năm 1954.Vào cuối tháng 2-1946, Pháp và Tưởng đã ký một bản thoả thuận: Pháp đồng ý cho Tưởng rút quân về nước để Pháp vào thay thế tại Việt Nam. Đây là sự thỏa thuận “trên lưng” nhân dân ta và bộc lộ rõ dã tâm quay lại xâm chiếm Việt Nam của thực dân Pháp.Nhằm đẩy nhanh gần 20 vạn quân Tưởng cùng bọn tay sai ra khỏi nước ta và tránh một cuộc chiến tranh tức thời với thực dân Pháp trong khi ta chưa có điều kiện chuẩn bị, ngày 5-3-1946, Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp ở làng Canh (Hà Đông) và ra quyết định tạm thời hoà hoãn với thực dân Pháp.Thực hiện chủ trương ấy, vào hồi 16 giờ 30 phút ngày 6-3-1946, Hiệp định Sơ bộ đã được ký kết giữa một bên là đại diện Chính phủ Việt Nam gồm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Vũ Hồng Khanh và một bên là đại diện Chính phủ Pháp là Sainteny. Chứng kiến buổi lễ ký có đại diện lãnh sự Mỹ, Anh, Trung Quốc và đại diện Đảng Xã hội Pháp (SFIO).Thứ trưởng Bộ Nội vụ Hoàng Minh Giám đọc văn bản Hiệp định Sơ bộ trước khi phía Việt Nam và Pháp ký chính thức Hiệp định Sơ bộ, ngày 6-3-1946.Nội dung chính của bản Hiệp định Sơ bộ như sau:- Chính phủ Pháp công nhận nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà là một quốc gia tự do nằm trong khối liên hiệp Pháp.- Nước Việt Nam có Chính phủ, Nghị viện, Quân đội và Tài chính riêng.- Sự thống nhất đất nước sẽ do trưng cầu dân ý quyết định.- Chính phủ Việt Nam đồng ý cho 15 000 quân Pháp được vào thay thế quân Tưởng rút về nước. Số quân Pháp phải đóng ở những nơi quy định và phải rút khỏi Việt Nam trong 5 năm, mỗi năm rút 1/5 số quân. Quân đội hai bên ngừng bắn và ở nguyên vị trí đóng quân. Cuộc đàm phán chính thức sẽ tiến hành ở Hà Nội, Sài Gòn hoặc Paris với nội dung là về quan hệ ngoại giao của Việt Nam với nước ngoài, về quy chế của Đông Dương, những quyền lợi kinh tế và văn hoá của nước Pháp tại Việt Nam.Giáo sư Hoàng Minh Giám nhớ lại: Sau lễ ký, Sainteny nâng cốc chúc mừng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người bình tĩnh trả lời: “Cảm ơn ông. Nhưng thật ra, tôi chưa vừa lòng. Ông biết đấy, tôi muốn nhiều hơn, tôi muốn nước tôi độc lập, và chắc chắn nước tôi sẽ độc lập”.Đại diện Chính phủ Việt Nam và Pháp cùng các nước Anh, Mỹ, Trung Hoa chụp ảnh kỷ niệm trước cửa tòa nhà số 38 Lý Thái Tổ (Hà Nội) sau khi ký Hiệp định Sơ bộ,ngày 6-3-1946.Việc ký Hiệp định Sơ bộ là một chủ trương đúng đắn và sáng tạo của Đảng ta, vì đã góp phần phá tan âm mưu cấu kết với nhau của bọn đế quốc hòng bán đứng Việt Nam cho Pháp và góp phần đuổi nhanh 20 nghìn quân Tưởng về nước, giành thêm thời gian hoà bình để xây dựng và củng cố lưc lượng, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài. Niềm tin mãnh liệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào thắng lợi cuối cùng đã trở thành sự thật sau 9 năm kháng chiến lâu dài và gian khổ của dân tộc ta.Trong số những di sản văn hoá mà Bảo tàng Lịch sử quốc gia hiện đang cẩn trọng lưu giữ có hai tấm ảnh lịch sử có giá trị. Một tấm ảnh chụp ở thời điểm khi giáo sư Hoàng Minh Giám đang đọc văn bản Hiệp định Sơ bộ bằng tiếng Pháp trước khi cả hai bên đặt bút ký và một tấm ảnh đại diện hai bên cùng đại diện các nước Anh, Mỹ, Trung Hoa cùng chụp chung trước cửa tòa nhà số 38 Lý Thái Tổ, Hà Nội. Những tấm ảnh ấy thật sự quý giá bởi đã ghi lại được thời điểm quan trọng của lịch sử cách mạng Việt Nam. Chính khi đất nước đang ở trong tình thế ngàn cân treo sợi tóc, trí tuệ Hồ Chí Minh lại toả sáng và Người đã lãnh đạo con thuyền cách mạng vững vàng vượt qua mọi thác ghềnh gian nan. Gần 70 năm đã trôi qua nhưng những bài học lớn về sự lợi dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ địch và sự nhân nhượng có nguyên tắc của Đảng ta luôn còn nguyên giá trị trong lịch sử cách mạng Việt Nam.