TẤM ÁO LẤM LEM BÙN THAN VÀNG DANH

NGUYỄN VĂN CỪ VÀ TẤM ÁO LẤM LEM BÙN THAN VÀNG DANH

Mùa thu năm 1929, thực hiện chủ trương “vô sản hóa”, đồng chí Nguyễn Văn Cừ – khi đó mới 17 tuổi – đã cải trang thành một thanh niên nghèo khổ đi xin việc tại mỏ than Vàng Danh (Quảng Ninh). Từ bỏ dáng vẻ của một học sinh trường Bưởi (Hà Nội), anh khoác lên mình tấm áo vải thô, ngày ngày lấm lem bùn than, cật lực lao động giữa môi trường hầm lò khắc nghiệt, cùng ăn, cùng ở, cùng làm với những người công nhân mỏ.

Những ngày tháng sống giữa lòng vùng than đã giúp Nguyễn Văn Cừ trực tiếp chứng kiến cuộc sống cơ cực của người lao động dưới chế độ thực dân. Đồng lương ít ỏi không đủ trang trải cuộc sống, thời giờ lao động kéo dài, điều kiện làm việc nặng nhọc và nguy hiểm. Sau mỗi ca làm, những người phu mỏ trở về lán trại với gương mặt phủ đầy bụi than, thân thể mệt mỏi nhưng ngày hôm sau vẫn phải tiếp tục xuống lò. Chính từ thực tế ấy, Nguyễn Văn Cừ càng nhận thức rõ hơn sức mạnh của giai cấp công nhân và sự cần thiết phải tổ chức, đoàn kết họ trong cuộc đấu tranh đòi quyền sống, quyền lợi và tự do.

Không chỉ hòa mình vào lao động, anh còn tìm cách gần gũi, lắng nghe tâm tư của từng người. Trong những giờ nghỉ hiếm hoi, bên bếp lửa đơn sơ hoặc tại những lán trại công nhân, anh kiên nhẫn trò chuyện, giải thích cho anh em hiểu về nguyên nhân của cảnh áp bức, bóc lột và sức mạnh của sự đoàn kết. Những câu chuyện giản dị, dễ hiểu dần khơi dậy trong họ ý thức về quyền lợi của chính mình, đồng thời vun đắp niềm tin vào con đường đấu tranh cách mạng.

Điều đáng quý ở người thanh niên 17 tuổi ấy là tinh thần chịu đựng gian khổ và khả năng hòa mình vào quần chúng. Anh không đứng ngoài để nói về người công nhân, mà trực tiếp trở thành một người công nhân, chia sẻ từng nhọc nhằn, từng bữa ăn đạm bạc và từng giờ lao động nặng nhọc với họ. Chính quá trình ấy giúp những người thợ mỏ thêm tin tưởng, từ đó từng bước hình thành những hạt nhân cách mạng trong đội ngũ công nhân.

Từ những cuộc trò chuyện nhỏ trong giờ nghỉ, những buổi gặp gỡ kín đáo và sự vận động bền bỉ, tinh thần đoàn kết trong công nhân vùng mỏ ngày càng được củng cố. Những hạt nhân tiên tiến được tập hợp, giác ngộ và từng bước tham gia vào các tổ chức cách mạng, góp phần xây dựng cơ sở Công hội Đỏ ở vùng mỏ. Đây là một phần quan trọng trong quá trình đưa tư tưởng cách mạng đến với giai cấp công nhân, chuẩn bị lực lượng cho phong trào đấu tranh đang phát triển mạnh mẽ.

Những tháng ngày “vô sản hóa” ấy cũng là một trường học thực tiễn đặc biệt đối với Nguyễn Văn Cừ. Từ cuộc sống của người thợ mỏ, anh học được cách tổ chức quần chúng, cách giữ gìn bí mật, cách kiên trì vận động từng người và quan trọng hơn cả là bài học về sức mạnh của nhân dân. Chính thực tiễn phong trào đã tôi luyện bản lĩnh của một người cán bộ trẻ, để sau này Nguyễn Văn Cừ có thể đảm nhận những trọng trách lớn hơn trong phong trào cách mạng.

Khi những ngọn đèn trong hầm lò tắt dần sau mỗi ca làm việc, bóng tối vẫn bao phủ những đường hầm sâu hun hút. Nhưng trong lòng những người công nhân đã bắt đầu nhen lên một thứ ánh sáng khác – ánh sáng của ý thức đoàn kết và niềm tin vào tương lai. Những tháng ngày âm thầm ấy tuy không ồn ào, nhưng đã góp phần tạo nên những cơ sở cách mạng quan trọng, để khi phong trào công nhân và phong trào yêu nước bước vào cao trào những năm 1930, vùng mỏ trở thành một trong những địa bàn có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ.

Câu chuyện về Nguyễn Văn Cừ trong những ngày “vô sản hóa” vì thế không chỉ nói về sự chịu đựng gian khổ của một người thanh niên cách mạng. Đó còn là câu chuyện về cách một cán bộ trẻ tìm đến với quần chúng, sống trong quần chúng, học hỏi từ quần chúng và cùng quần chúng tạo dựng phong trào. Từ những hầm lò tối tăm của vùng than, một thế hệ chiến sĩ cách mạng đã góp phần thắp lên ngọn lửa đấu tranh, chuẩn bị cho những bước phát triển lớn của cách mạng Việt Nam trong những năm