Tấm áo trấn thủ và ký ức Điện Biên

Trong những ngày tháng Năm lịch sử, khi không khí kỷ niệm Ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ rộn ràng khắp từng con phố, căn nhà nhỏ của bác Nguyễn Văn Hùng tại Hà Nội như chìm vào một khoảng lặng thiêng liêng. Bác Hùng – người chiến sĩ năm xưa thuộc Đại đoàn 312 – nay đã ở cái tuổi "thất thập cổ lai hy", trên 90 tuổi, mái tóc trắng phơ như mây trời và đôi mắt đã hằn sâu vết chân chim thời gian.

Mỗi dịp này, bác lại chậm rãi tiến về phía chiếc tủ gỗ mun đã nhuốm màu quá khứ. Cánh tủ mở ra kêu "két" một tiếng nhẹ. Bác cẩn trọng, bằng cả sự nâng niu và thành kính, lấy ra một kỷ vật được bọc lót kỹ càng: chiếc áo trấn thủ đã sờn vải, phai màu theo năm tháng.

Chiếc áo nhỏ nhắn nhưng cầm chắc tay. Lớp vải thô xám ngả màu chàm cũ kỹ, đường chỉ chần chéo hình trám bị sờn rách ở vài góc, vai áo hằn rõ những vết mài nhẵn do quai ba lô và dây đạn đè lên. Thậm chí, ở gấu áo vẫn còn vương lại những vệt màu nâu sẫm – vết ố của bùn đất lòng hào Điện Biên Phủ hơn bảy mươi năm về trước.

Bác Hùng đưa bàn tay run run vuốt nhẹ lên từng lớp bông gạo bên trong áo, ánh mắt đăm chiêu nhìn ra khoảng sân nắng. Trong tiếng ve râm ran đầu mùa, ký ức về một thời tuổi trẻ gian khổ nhưng hào hùng cuồn cuộn trở về như mới vừa diễn ra ngày hôm qua.

Ngược dòng thời gian về mùa đông năm 1953, chàng thanh niên Nguyễn Văn Hùng khi đó vừa tròn 21 tuổi. Giữa lúc cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt nhất, nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, bác gạt lại sau lưng bến nước, con đầm, tạm biệt làng quê Hà Tây (nay thuộc Hà Nội) để nhập ngũ.

Đơn vị của bác được biên chế vào Đại đoàn 312 – Đại đoàn Chiến thắng. Vừa thành lập xong quân số, toàn đơn vị đã nhận lệnh hành quân gấp lên hướng Tây Bắc để tham gia Tập đoàn điểm Điện Biên Phủ, nơi thực dân Pháp tự xưng là "pháo đài không thể công phá".

Cuộc hành quân ngàn dặm từ vùng đồng bằng lên miền núi cao là một thử thách khốc liệt đối với những người lính trẻ. Đoàn quân gánh gồng, cõng đạn, kéo pháo đi bộ xuyên qua hàng trăm dặm đường rừng ngút ngàn. Những con đèo dốc đứng mây mù phủ kín như đèo Lũng Lô, đèo Pha Đín trở thành nỗi ám ảnh. Đường đi hẹp đến mức một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu hun hút.

Đôi chân tuổi đôi mươi của bác Hùng phồng rộp, rớm máu, quấn chặt bằng những miếng giẻ rách. Hai bên vai hằn sâu những vết nốt đỏ rực, bầm tím vì quai ba lô nặng vài ba chục ký và những hòm đạn nặng trĩu.

Thế nhưng, thử thách khủng khiếp nhất đối với người lính miền xuôi không chỉ là đèo cao, đường dốc hay bom đạn rình rập, mà chính là cái lạnh cắt da cắt thịt của rừng núi Tây Bắc giữa đêm đông. Khi đêm xuống, nhiệt độ hạ thấp đột ngột. Sương muối phủ trắng xóa gạt không hết trên lá rừng, từng cơn gió rét buốt xói thẳng vào tận xương tủy. Giữa lằn ranh mỏng mảnh của thiếu thốn và sự khắc nghiệt của thời tiết, chiếc áo trấn thủ mang theo từ quê nhà đã trở thành tấm lá chắn cứu sống người lính trẻ.

Chiếc áo trấn thủ bác Hùng mang theo suốt chiến dịch không phải là quân trang được phát từ kho quân nhu, mà là món quà đặc biệt do chính tay người mẹ già ở quê nhà may tặng.

Trước ngày con trai ra đi, người mẹ nghèo đã cấy lúa, chắt chiu từng hạt gạo đem bán để mua vài thước vải thô và ít bông gạo xốp. Mẹ thức trắng bao đêm dưới ánh đèn dầu tù mờ, cẩn thận đo cắt từng mảnh vải, chèn từng lớp bông gạo xốp nhẹ vào bên trong, rồi tỉ mỉ dùng kim khâu chần chéo thành những ô hình trám đều đặn. Kỹ thuật chần chéo ấy giúp giữ cho lớp bông bên trong không bị xô lệch hay vón cục dù có giặt giặt phơi nhiều lần hay trải qua mưa nắng chiến trường.

Bác Hùng bồi hồi nhớ lại từng chi tiết trong lòng hào ngầm:

"Ở phân khu Bắc Điện Biên Phủ, chúng tôi phải đào hào ngầm sống và chiến đấu sâu dưới lòng đất. Lòng hào ẩm ướt, đũng quần, tay áo lúc nào cũng bết chặt bùn đất dính dớp. Đêm đến, bên trên mặt đất sương muối phủ trắng xóa, không khí lạnh như băng. Bom pháo địch dội liên hồi bên tai làm chấn động rung chuyển cả lòng đất, đất bụi rơi lả tả xuống đầu."

"Những lúc nghỉ ngơi giữa hai trận đánh, người run lên vì rét, tôi kéo sát chiếc áo trấn thủ của mẹ vào ngực. Kỳ diệu thay, lớp bông gạo như tích tụ cả cái nắng của quê hương, hơi ấm từ áo lan tỏa khắp lồng ngực. Trong chiếc áo ấy không chỉ có bông, có vải, mà có cả mồ hôi, nước mắt và tình yêu thương vô bờ bến của mẹ. Mỗi lần chạm vào áo, tôi lại như thấy mẹ đang ngồi bên bếp lửa nhìn mình. Hơi ấm ấy không chỉ giữ nhiệt cho cơ thể chống chịu cái rét giá buốt, mà còn là nguồn động viên tinh thần to lớn, tiếp thêm nghị lực để tôi và đồng đội siết chặt tay súng, kiên cường bám trụ trận địa, quyết không lùi một bước."

Chiếc áo ấy đã cùng bác Hùng đi qua hàng trăm trận đánh khốc liệt, từ trận mở màn đập tan cứ điểm Him Lam, đồi Độc Lập cho đến những cuộc bám đuổi giành giật từng gian giao thông hào ở khu trung tâm. Chiếc áo đã hứng chịu biết bao bụi đạn, khói súng, bùn đất đỏ quạnh của lòng chảo Điện Biên và cả những giọt mồ hôi, máu tươi của người chiến sĩ.

Tất cả những gian khổ, hy sinh và máu lệ ấy đã đơm hoa kết trái vào chiều ngày 7/5/1954.

Vào lúc 17 giờ 30 phút, từ dưới các đường giao thông hào tiến lên, bác Hùng cùng đồng đội Đại đoàn 312 vỡ òa khi thấy lá cờ "Quyết chiến - Quyết thắng" đỏ rực tung bay trên mái hầm chỉ huy của tướng De Castries. Tiếng reo hò chiến thắng dậy sóng khắp lòng chảo Điện Biên. Những người lính gầy guộc, mặt mày lem luốc bụi súng và bùn đất ôm chồm lấy nhau, nước mắt lã chã rơi trên má. Bác Hùng đưa tay vuốt lên chiếc áo trấn thủ trên ngực mình, thầm thì trong đầu: "Mẹ ơi! Chúng con thắng rồi!"

Hơn 70 năm đã trôi qua kể từ ngày chiến thắng chấn động địa cầu ấy. Chiếc áo trấn thủ ngày nào giờ đây đã trở thành một kỷ vật vô giá, một chứng nhân lịch sử trong gia đình bác Hùng. Bác không cất kín nó trong tủ mà thường mang ra kể lại câu chuyện về tấm áo cho con cháu, cho những đoàn thanh niên, học sinh mỗi khi đến thăm nhà.

Nhìn chiếc áo trấn thủ sờn vai, bác Hùng gửi gắm lời nhắn nhủ đầy xúc động và tâm huyết tới thế hệ trẻ hôm nay:

"Các cháu ạ, hòa bình, độc lập, ấm no ngày hôm nay không phải tự nhiên mà có. Nó đã được đánh đổi bằng máu, bằng mồ hôi, bằng nước mắt và bằng cả tuổi xuân tươi đẹp nhất của biết bao thế hệ cha anh đã nằm lại nơi chiến trường Tây Bắc. Chiếc áo này là ký ức của riêng bác, nhưng là lịch sử của cả một thế hệ.

Bác mong các cháu thanh niên hôm nay luôn ghi nhớ cội nguồn, trân trọng giá trị của độc lập tự do. Hãy sống có lý tưởng, có hoài bão, học tập và cống hiến hết mình để xây dựng Tổ quốc ta ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn – xứng đáng với những gì mà lớp người đi trước đã hy sinh."