Tấm bản đồ chỉ đường cho Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu
Tấm bản đồ chỉ đường cho Thượng tướng Nguyễn Huy HiệuThượng tướng, Viện sỹ, Anh hùng LLVTND Nguyễn Huy Hiệu, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng từng kể rằng, trong cuộc đời “binh nghiệp” của mình, ông không bao giờ quên được hình ảnh má Sáu Ngẫu, người đã trao tấm bản đồ có vị trí đóng quân của địch cho Trung đoàn 27 để đơn vị đập tan tuyến phòng thủ phía Bắc Sài Gòn trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975. Tấm bản đồ nay trở thành hiện vật được lưu giữ và phát huy giá trị tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.
Má Sáu Ngẫu và tấm bản đồ Trong một dịp tham dự gặp mặt truyền thống của những người lính Trung đoàn 27 năm xưa, đoàn cán bộ Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam may mắn được nghe Thượng tướng, Viện sỹ, Anh hùng LLVTND Nguyễn Huy Hiệu, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 27 cùng đồng đội ôn lại kỷ niệm chiến trường, trong đó có câu chuyện về má Sáu Ngẫu (Lái Thiêu, Bình Dương) và tấm bản đồ mà bà đã trao cho đơn vị ông để đánh địch. Sẩm tối ngày 29/4/1975, đội hình hành quân của Trung đoàn 27 (thuộc Sư đoàn 320B, Quân đoàn 1) tạm dừng ở một vạt cao su bên lộ. Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu ra lệnh cho mọi người tản ra theo đội hình chiến đấu, cử trinh sát đi kiểm tra khu vực tạm dừng, rồi triệu tập đồng chí Trịnh Văn Thư, Chính uỷ Trung đoàn, và tổ trinh sát hội ý. Ngồi phệt xuống bãi cỏ nghỉ chờ mọi người đến, Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu cau mày suy nghĩ, tỏ vẻ lo lắng: “Ngày mai Trung đoàn sẽ tiến công cửa Lái Thiêu để tiến vào Sài Gòn, vậy mà giờ này đơn vị vẫn chưa nắm được tình hình địch ở Lái Thiêu và tuyến tử thủ Sài Gòn”. Theo lệnh của Sư đoàn, Trung đoàn 27 có nhiệm vụ là mũi tiến công, thọc sâu vào mở cửa Lái Thiêu. Dưới sự chỉ huy của Phó Sư đoàn trưởng Lê Quang Thuý, Trung đoàn theo đường Tân Uyên - Tân Ba vào đánh chiếm Lái Thiêu, bảo đảm thông đường đúng thời gian quy định. “Khó khăn lớn nhất đối với Trung đoàn lúc này là chưa nắm được địch và tình hình khu vực. Vậy mà chỉ có đêm nay nữa thôi, mọi việc phải quyết định rồi”, Chính ủy Trịnh Văn Thư nhớ lại. 
Từ trái sang phải: Em Phước, Chính ủy Trịnh Văn Thư, má Sáu Ngẫu, Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu và em Đức. Ảnh Tư liệu. Khi đến vị trí đã định, đơn vị triển khai sẵn sàng chiến đấu. Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu mở bản đồ, trải xuống đất rồi khoanh một vòng tròn đỏ, năm mái đầu chụm lại tìm cách đánh sao cho nhanh gọn và ít đổ máu. Để đảm bảo chắc thắng, chỉ còn một cách là phải quan hệ chặt chẽ với lực lượng tại chỗ của địa phương. Trung đoàn trưởng cùng Chính uỷ quyết định trực tiếp đi với trinh sát vào quận lỵ, phải dựa vào nhân dân để nắm địch. Trong lúc chưa biết bắt đầu từ đâu, thì tin từ Quân đoàn cho biết, ở chợ Búng, cách Lái Thiêu 3km, có một gia đình cơ sở cách mạng. Đó là nhà má Sáu Ngẫu. Nhà má là một ngôi nhà tranh lụp xụp nằm ở giữa làng, bên cạnh đường 13. Trung đoàn trưởng quyết định phải vào quận lỵ ngay, tìm bằng được má Sáu Ngẫu. Đêm đó, trời bỗng đổ mưa rào. Con đường vào quận lỵ chìm trong bóng tối và nước mưa. Tổ trinh sát đội mưa, lặn lội vượt qua nghĩa địa, bám theo hàng cây ven đường vào quận lỵ. Đến ngôi nhà nhỏ le lói ánh sáng đèn, Trung đoàn trưởng Hiệu, Chính uỷ Thư dừng lại phía ngoài, trinh sát vào nhà gõ cửa. Tiếng một bà già hỏi vọng ra: “Ai gọi gì đó!?”. Trinh sát trả lời: “Chúng tôi là Quân giải phóng, là Bộ đội Cụ Hồ!”. Nghe đến tên “Cụ Hồ”, bà má mạnh dạn ra mở cửa, giơ cao ngọn đèn, nhìn kỹ từng chiến sỹ. Nhận ra là người của ta, bà má miền Nam khẽ reo lên: “Hồ Chí Minh!”. Nhận được “mật khẩu”, biết chắc chắn đây là cơ sở cách mạng của ta, đồng chí trinh sát đáp lời: “Muôn năm!”. Má mừng quýnh lên, cầm tay từng chiến sỹ kéo vào nhà rồi khép cửa lại. Má kể, chồng má là ông Hai Nhượng trước đây hoạt động cách mạng bị địch bắt và giết hại hồi Tết Mậu Thân. Trong nhà hiện có con gái tên Phước 17 tuổi và cậu Đức 13 tuổi. Má cùng hai con tham gia hoạt động ở đây. Má đề nghị Trung đoàn trưởng có yêu cầu gì cần giúp thì cứ nói. Trung đoàn trưởng Hiệu đề nghị má cho biết tình hình địch và địa hình, đường đi vào quận lỵ Lái Thiêu. Rồi ông trải tấm bản đồ lên bàn, đối chiếu với lời má kể. Má khêu to ngọn đèn, nhìn tấm bản đồ rồi nói: “Bản đồ này má không quen, để má lấy bản đồ của má!”. Nói rồi, má vào nhà lấy tấm bản đồ đô thành Sài Gòn đưa cho chúng tôi. Má chỉ cho chúng tôi các trục đường, các vị trí đóng quân của địch và cho biết tình hình. Vừa nói, má vừa đánh dấu các vị trí: “Hôm qua, địch đưa một tiểu đoàn bảo an từ Sài Gòn ra và hai khẩu pháo 175mm từ Bình Dương về tăng cường cho Lái Thiêu. Từ trục lộ 13 vào Sài Gòn vấp trại Trung tâm huấn luyện Huỳnh Văn Lương, ở đây có khoảng 2.000 tên, có 2 chi đoàn xe tăng, 1 tiểu đoàn pháo. Ngoài ra còn có một số tàn quân từ nơi khác chạy về. Các vị trí trong khu vực được cấu trúc kiên cố liên hoàn, ngoài có nhiều lớp dây thép gai, xen kẽ chướng ngại vật. Ban đêm địch thiết quân luật. Cầu Vĩnh Bình địch gài mìn, chất đầy chướng ngại vật, cầu Lái Thiêu mới làm lại, hẹp, xe tăng ta khó qua được...”
Tấm bản đồ được lưu giữ và phát huy giá trị tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. “Chúng con hứa sẽ trả thù cho má!” Trung đoàn trưởng Hiệu và Chính ủy Thư cùng các trinh sát xin phép má lên đường. Má nói để má trực tiếp dẫn đường cho đơn vị. Thấy má đã ngoài 60 tuổi, lại đêm hôm mưa gió, Chính uỷ Thư động viên má và hứa: “Anh em trong đơn vị sẽ quét sạch bọn địch ở Lái Thiêu, trả thù cho má và bà con cô bác”. Có bản đồ, nắm được tình hình địch, Chính uỷ Thư và Trung đoàn trưởng Hiệu nhận định địch tuy đông, phòng thủ có chiều sâu, nhưng tổ chức ô hợp. Tàn binh chạy về gây tâm lý hoang mang. Trận đánh qua Lái Thiêu đập tan tuyến tử thủ Sài Gòn là hết sức quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến việc hoàn thành nhiệm vụ của Sư đoàn. Trung đoàn 27 đánh nhanh hay chậm đều ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian thọc sâu của Sư đoàn trong việc đánh chiếm mục tiêu. Vì vậy, bằng giá nào cũng phải tiến công đánh qua Lái Thiêu và tuyến tử thủ Sài Gòn theo đúng kế hoạch, thời gian. Quyết tâm của Trung đoàn là: “Nhanh chóng tiêu diệt địch ở chi khu và quận lỵ Lái Thiêu, bao vây chia cắt cô lập và bức hàng trung tâm huấn luyện của địch. Đồng thời nhanh chóng đánh chiếm cầu Bình Phước, cầu Vĩnh Bình và cầu Lái Thiêu, tạo điều kiện thuận lợi cho Sư đoàn thọc sâu, đánh vào các mục tiêu chủ yếu trong Sài Gòn”. Nắm được tình hình địch, Trung đoàn lên phương án tác chiến và bắt đầu tiến công Lái Thiêu lúc 4 giờ 15 phút sáng 30/4/1975. Sau 2 giờ liên tục chiến đấu, Trung đoàn 27 đã hoàn toàn làm chủ Lái Thiêu. Cánh cửa Bắc Sài Gòn đã mở nhưng quân địch ở cầu Vĩnh Bình vẫn chống cự ác liệt. Đánh chiếm cầu Vĩnh Bình, ngoài Trung đoàn 27 có Đại đội xe tăng của Tiểu đoàn 66 tăng cường. Dưới sự chỉ huy dũng cảm mưu trí của Đại đội trưởng Hoàng Thọ Mạc, đại đội đã phát huy tối đa sức đột phá của xe tăng. Đồng chí Hoàng Thọ Mạc nhảy xuống xe chỉ huy bộ đội chiến đấu, tiêu diệt địch giành giật với chúng từng mét đường để quân ta tiến qua cầu. Hoàng Thọ Mạc đã anh dũng hy sinh trước lúc quân ta làm chủ cầu Vĩnh Bình. (Sau chiến dịch này, Hoàng Thọ Mạc đã được truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND).
Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng LLVTND Nguyễn Huy Hiệu trong một dịp tham quan triển lãm tại Bảo tàng LSQS Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Hoàn thành nhiệm vụ mở đường, Trung đoàn liên lạc với lực lượng địa phương do đồng chí Sáu Châu và nữ đồng chí Hai Mỹ dẫn đường cho Trung đoàn vào Sài Gòn đánh chiếm 13 mục tiêu của địch ở Gò Vấp. “Trận đánh qua Lái Thiêu, đập tan tuyến tử thủ Sài Gòn đánh chiếm các mục tiêu thắng lợi của Trung đoàn 27 có sự đóng góp của má Sáu Ngẫu. Với tấm bản đồ nội đô Sài Gòn do má Sáu Ngẫu cung cấp, Trung đoàn 27 cùng với các đơn vị trong Sư đoàn tiến đánh các mục tiêu chính xác, làm giảm rất nhiều thương vong cho Trung đoàn”, cựu Chính ủy Thư khẳng định.Sau trận đánh này, tấm bản đồ được Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu giữ lại làm kỷ niệm. Sau này, cứ đến ngày kỷ niệm 30/4, chiến sỹ các thế hệ Trung đoàn 27 lại truyền nhau câu chuyện năm xưa về má Sáu Ngẫu với cái tên rất đỗi thân thương trìu mến “Bà má tham mưu” của Trung đoàn. Với sự tích đó, nhạc sỹ Văn Thành Nho sau này đã viết bài hát “Tấm bản đồ má trao”. Tấm bản đồ và bài hát đã đi vào truyền thống Trung đoàn. Đồng chí Nguyễn Huy Hiệu được Nhà nước tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1973. Tấm bản đồ nay trở thành hiện vật được lưu giữ, phát huy giá trị tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và thường được giới thiệu trong các triển lãm chuyên đề về sự kiện lịch sử này./.
Từ trái sang phải: Em Phước, Chính ủy Trịnh Văn Thư, má Sáu Ngẫu, Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu và em Đức. Ảnh Tư liệu. Khi đến vị trí đã định, đơn vị triển khai sẵn sàng chiến đấu. Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu mở bản đồ, trải xuống đất rồi khoanh một vòng tròn đỏ, năm mái đầu chụm lại tìm cách đánh sao cho nhanh gọn và ít đổ máu. Để đảm bảo chắc thắng, chỉ còn một cách là phải quan hệ chặt chẽ với lực lượng tại chỗ của địa phương. Trung đoàn trưởng cùng Chính uỷ quyết định trực tiếp đi với trinh sát vào quận lỵ, phải dựa vào nhân dân để nắm địch. Trong lúc chưa biết bắt đầu từ đâu, thì tin từ Quân đoàn cho biết, ở chợ Búng, cách Lái Thiêu 3km, có một gia đình cơ sở cách mạng. Đó là nhà má Sáu Ngẫu. Nhà má là một ngôi nhà tranh lụp xụp nằm ở giữa làng, bên cạnh đường 13. Trung đoàn trưởng quyết định phải vào quận lỵ ngay, tìm bằng được má Sáu Ngẫu. Đêm đó, trời bỗng đổ mưa rào. Con đường vào quận lỵ chìm trong bóng tối và nước mưa. Tổ trinh sát đội mưa, lặn lội vượt qua nghĩa địa, bám theo hàng cây ven đường vào quận lỵ. Đến ngôi nhà nhỏ le lói ánh sáng đèn, Trung đoàn trưởng Hiệu, Chính uỷ Thư dừng lại phía ngoài, trinh sát vào nhà gõ cửa. Tiếng một bà già hỏi vọng ra: “Ai gọi gì đó!?”. Trinh sát trả lời: “Chúng tôi là Quân giải phóng, là Bộ đội Cụ Hồ!”. Nghe đến tên “Cụ Hồ”, bà má mạnh dạn ra mở cửa, giơ cao ngọn đèn, nhìn kỹ từng chiến sỹ. Nhận ra là người của ta, bà má miền Nam khẽ reo lên: “Hồ Chí Minh!”. Nhận được “mật khẩu”, biết chắc chắn đây là cơ sở cách mạng của ta, đồng chí trinh sát đáp lời: “Muôn năm!”. Má mừng quýnh lên, cầm tay từng chiến sỹ kéo vào nhà rồi khép cửa lại. Má kể, chồng má là ông Hai Nhượng trước đây hoạt động cách mạng bị địch bắt và giết hại hồi Tết Mậu Thân. Trong nhà hiện có con gái tên Phước 17 tuổi và cậu Đức 13 tuổi. Má cùng hai con tham gia hoạt động ở đây. Má đề nghị Trung đoàn trưởng có yêu cầu gì cần giúp thì cứ nói. Trung đoàn trưởng Hiệu đề nghị má cho biết tình hình địch và địa hình, đường đi vào quận lỵ Lái Thiêu. Rồi ông trải tấm bản đồ lên bàn, đối chiếu với lời má kể. Má khêu to ngọn đèn, nhìn tấm bản đồ rồi nói: “Bản đồ này má không quen, để má lấy bản đồ của má!”. Nói rồi, má vào nhà lấy tấm bản đồ đô thành Sài Gòn đưa cho chúng tôi. Má chỉ cho chúng tôi các trục đường, các vị trí đóng quân của địch và cho biết tình hình. Vừa nói, má vừa đánh dấu các vị trí: “Hôm qua, địch đưa một tiểu đoàn bảo an từ Sài Gòn ra và hai khẩu pháo 175mm từ Bình Dương về tăng cường cho Lái Thiêu. Từ trục lộ 13 vào Sài Gòn vấp trại Trung tâm huấn luyện Huỳnh Văn Lương, ở đây có khoảng 2.000 tên, có 2 chi đoàn xe tăng, 1 tiểu đoàn pháo. Ngoài ra còn có một số tàn quân từ nơi khác chạy về. Các vị trí trong khu vực được cấu trúc kiên cố liên hoàn, ngoài có nhiều lớp dây thép gai, xen kẽ chướng ngại vật. Ban đêm địch thiết quân luật. Cầu Vĩnh Bình địch gài mìn, chất đầy chướng ngại vật, cầu Lái Thiêu mới làm lại, hẹp, xe tăng ta khó qua được...”
Tấm bản đồ được lưu giữ và phát huy giá trị tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. “Chúng con hứa sẽ trả thù cho má!” Trung đoàn trưởng Hiệu và Chính ủy Thư cùng các trinh sát xin phép má lên đường. Má nói để má trực tiếp dẫn đường cho đơn vị. Thấy má đã ngoài 60 tuổi, lại đêm hôm mưa gió, Chính uỷ Thư động viên má và hứa: “Anh em trong đơn vị sẽ quét sạch bọn địch ở Lái Thiêu, trả thù cho má và bà con cô bác”. Có bản đồ, nắm được tình hình địch, Chính uỷ Thư và Trung đoàn trưởng Hiệu nhận định địch tuy đông, phòng thủ có chiều sâu, nhưng tổ chức ô hợp. Tàn binh chạy về gây tâm lý hoang mang. Trận đánh qua Lái Thiêu đập tan tuyến tử thủ Sài Gòn là hết sức quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến việc hoàn thành nhiệm vụ của Sư đoàn. Trung đoàn 27 đánh nhanh hay chậm đều ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian thọc sâu của Sư đoàn trong việc đánh chiếm mục tiêu. Vì vậy, bằng giá nào cũng phải tiến công đánh qua Lái Thiêu và tuyến tử thủ Sài Gòn theo đúng kế hoạch, thời gian. Quyết tâm của Trung đoàn là: “Nhanh chóng tiêu diệt địch ở chi khu và quận lỵ Lái Thiêu, bao vây chia cắt cô lập và bức hàng trung tâm huấn luyện của địch. Đồng thời nhanh chóng đánh chiếm cầu Bình Phước, cầu Vĩnh Bình và cầu Lái Thiêu, tạo điều kiện thuận lợi cho Sư đoàn thọc sâu, đánh vào các mục tiêu chủ yếu trong Sài Gòn”. Nắm được tình hình địch, Trung đoàn lên phương án tác chiến và bắt đầu tiến công Lái Thiêu lúc 4 giờ 15 phút sáng 30/4/1975. Sau 2 giờ liên tục chiến đấu, Trung đoàn 27 đã hoàn toàn làm chủ Lái Thiêu. Cánh cửa Bắc Sài Gòn đã mở nhưng quân địch ở cầu Vĩnh Bình vẫn chống cự ác liệt. Đánh chiếm cầu Vĩnh Bình, ngoài Trung đoàn 27 có Đại đội xe tăng của Tiểu đoàn 66 tăng cường. Dưới sự chỉ huy dũng cảm mưu trí của Đại đội trưởng Hoàng Thọ Mạc, đại đội đã phát huy tối đa sức đột phá của xe tăng. Đồng chí Hoàng Thọ Mạc nhảy xuống xe chỉ huy bộ đội chiến đấu, tiêu diệt địch giành giật với chúng từng mét đường để quân ta tiến qua cầu. Hoàng Thọ Mạc đã anh dũng hy sinh trước lúc quân ta làm chủ cầu Vĩnh Bình. (Sau chiến dịch này, Hoàng Thọ Mạc đã được truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND).
Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng LLVTND Nguyễn Huy Hiệu trong một dịp tham quan triển lãm tại Bảo tàng LSQS Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Hoàn thành nhiệm vụ mở đường, Trung đoàn liên lạc với lực lượng địa phương do đồng chí Sáu Châu và nữ đồng chí Hai Mỹ dẫn đường cho Trung đoàn vào Sài Gòn đánh chiếm 13 mục tiêu của địch ở Gò Vấp. “Trận đánh qua Lái Thiêu, đập tan tuyến tử thủ Sài Gòn đánh chiếm các mục tiêu thắng lợi của Trung đoàn 27 có sự đóng góp của má Sáu Ngẫu. Với tấm bản đồ nội đô Sài Gòn do má Sáu Ngẫu cung cấp, Trung đoàn 27 cùng với các đơn vị trong Sư đoàn tiến đánh các mục tiêu chính xác, làm giảm rất nhiều thương vong cho Trung đoàn”, cựu Chính ủy Thư khẳng định.Sau trận đánh này, tấm bản đồ được Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu giữ lại làm kỷ niệm. Sau này, cứ đến ngày kỷ niệm 30/4, chiến sỹ các thế hệ Trung đoàn 27 lại truyền nhau câu chuyện năm xưa về má Sáu Ngẫu với cái tên rất đỗi thân thương trìu mến “Bà má tham mưu” của Trung đoàn. Với sự tích đó, nhạc sỹ Văn Thành Nho sau này đã viết bài hát “Tấm bản đồ má trao”. Tấm bản đồ và bài hát đã đi vào truyền thống Trung đoàn. Đồng chí Nguyễn Huy Hiệu được Nhà nước tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1973. Tấm bản đồ nay trở thành hiện vật được lưu giữ, phát huy giá trị tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và thường được giới thiệu trong các triển lãm chuyên đề về sự kiện lịch sử này./.
