TẤM BẢN ĐỒ VẼ TAY TRÊN GIẤY DẦU

TẤM BẢN ĐỒ VẼ TAY TRÊN GIẤY DẦU

Trong các cuộc kháng chiến của dân tộc, bản đồ là một trong những vật dụng quan trọng đối với cán bộ chỉ huy, trinh sát và giao liên. Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng có những tấm bản đồ được in sẵn. Ở nhiều chiến trường, đặc biệt trên tuyến đường Trường Sơn, người lính phải tự vẽ bản đồ bằng tay trên giấy dầu hoặc giấy chống ẩm để thuận tiện mang theo trong điều kiện mưa rừng và hành quân liên tục.

Giấy dầu có ưu điểm là dai, ít thấm nước và khó rách hơn giấy thông thường. Sau khi khảo sát địa hình hoặc nhận thông tin từ đơn vị đi trước, cán bộ trinh sát sẽ dùng bút chì hoặc mực chống nước để đánh dấu đường hành quân, vị trí suối, ngầm, bến vượt, điểm tập kết, khu vực có địch kiểm soát và những nơi có thể trú quân. Nhiều tấm bản đồ chỉ lớn bằng cuốn sổ tay để có thể gấp gọn bỏ vào túi áo.

Theo hồi ký của nhiều cựu chiến binh Trường Sơn, việc cập nhật bản đồ diễn ra gần như mỗi ngày. Chỉ một cây cầu bị đánh sập hay một đoạn đường bị bom cày xới cũng đủ khiến cả tuyến vận tải phải thay đổi lộ trình. Vì vậy, người giữ bản đồ luôn phải cẩn thận bổ sung thông tin mới, đồng thời xóa hoặc sửa những ký hiệu đã không còn phù hợp.

Có những đêm, dưới ánh đèn pin được che kín bằng nhiều lớp vải, người cán bộ tỉ mỉ vẽ từng con suối, từng ngọn đồi và từng khúc cua. Công việc đòi hỏi sự chính xác rất cao, bởi chỉ cần sai lệch một vài ký hiệu, cả đơn vị có thể đi lạc hoặc gặp nguy hiểm. Vì thế, mỗi nét bút trên tấm bản đồ đều được thực hiện với tinh thần trách nhiệm rất lớn.

Trong điều kiện chiến tranh, bản đồ còn là tài liệu phải được bảo vệ nghiêm ngặt. Nếu đơn vị rơi vào tình huống nguy cấp, người giữ bản đồ có nhiệm vụ cất giấu hoặc tiêu hủy để không lộ thông tin. Nhiều cựu chiến binh kể lại rằng họ luôn bọc bản đồ trong túi ni-lông hoặc ống tre để tránh nước mưa làm nhòe nét vẽ.

Điều đáng trân trọng là những tấm bản đồ ấy không chỉ phản ánh địa hình, mà còn ghi dấu sự sáng tạo và kinh nghiệm của người lính. Có người dùng ký hiệu riêng để đánh dấu những nơi có nguồn nước sạch. Có người ghi thêm khoảng cách giữa các điểm dừng chân hoặc những khu vực thường có máy bay trinh sát hoạt động. Chính những ghi chú tưởng chừng rất nhỏ ấy đã giúp nhiều đơn vị hành quân an toàn trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt.

Sau ngày đất nước thống nhất, một số tấm bản đồ vẽ tay còn được lưu giữ tại các bảo tàng và đơn vị quân đội. Những nét bút đã phai theo thời gian, nhiều góc giấy đã sờn rách, nhưng mỗi đường nét vẫn kể lại câu chuyện về những con người âm thầm làm nhiệm vụ dẫn đường giữa đại ngàn Trường Sơn.

Ngày nay, khi công nghệ định vị vệ tinh đã trở nên phổ biến, ít ai hình dung được rằng đã có một thời, con đường phía trước chỉ được xác định bằng chiếc la bàn, kinh nghiệm của người đi trước và một tấm bản đồ vẽ tay. Chính những tấm bản đồ giản dị ấy đã góp phần giữ cho những đoàn quân, đoàn xe và đoàn dân công đi đúng hướng, bảo đảm mạch máu giao thông không bị đứt đoạn.

Nhìn lại tấm bản đồ cũ đã ngả màu, chúng ta không chỉ thấy những đường nét địa hình, mà còn thấy trí tuệ, lòng dũng cảm và sự cẩn trọng của những người lính năm xưa. Đó là một hiện vật bình dị nhưng mang trong mình giá trị lịch sử to lớn, góp phần làm nên những con đường chiến thắng trong thời hoa lửa.