TẤM BIA 108 CÁI TÊN – KHI ĐÁ CŨNG BIẾT KỂ CHUYỆN

Có những cuốn sách được viết trên giấy.

Có những câu chuyện được kể bằng lời.

Nhưng ở Đường An, có một câu chuyện được lưu giữ trên đá.

Đó là bia Văn chỉ Đường An tại khu vực Hoạch Trạch.

Tấm bia được dựng vào năm Thiệu Trị thứ 4, tức năm 1844. Bia cao khoảng 1,35m, rộng 68cm, dày 17cm và được khắc hai mặt với khoảng 1.800 chữ Hán. Trên bia có những dòng chữ lớn mang ý nghĩa “Bia Văn chỉ Đường An” và “Bia ghi các bậc tiên hiền qua các triều đại”.

Mặt bia không chỉ kể chuyện về một công trình.

Nó lưu lại tên tuổi những người đỗ đạt và những người có công với sự nghiệp giáo dục của vùng đất. Tư liệu địa phương cho biết bia ghi danh 108 vị tiên hiền, trong đó có những người thành đạt trong các kỳ thi Hội, thi Đình của thời Lê và thời Nguyễn.

Hãy thử tưởng tượng.

Năm 1844, khi tấm bia được dựng lên, chưa có máy ảnh, chưa có máy tính, chưa có internet.

Những con người của thế kỷ XIX đã chọn đá để lưu lại ký ức.

Bởi họ hiểu rằng con người có thể mất đi, nhưng một tấm bia có thể ở lại.

Thế nhưng, lịch sử không phải lúc nào cũng nhẹ nhàng với di sản.

Trong những năm 1970, khi thôn Hoạch Trạch giãn dân, khu đất Văn chỉ cũ được chia cho các hộ dân. Tấm bia từng có thời gian bị đặt ngoài đường, thậm chí được người dân sử dụng trong sinh hoạt vì lúc đó chưa nhận thức đầy đủ giá trị lịch sử của nó.

Đến khoảng năm 1990, người dân đã chuyển bia về dựng tại khu vực nghè.

Năm 2007, nhà bia được xây dựng để bảo vệ tấm bia.

Năm 2024, khu vực đất Văn chỉ được quy hoạch lại và tấm bia được chuyển đến vị trí mới phía trước chùa.

Từ một tấm bia từng đứng ngoài mưa nắng, hôm nay nó được bảo vệ như một báu vật.

Đó không chỉ là hành trình của một tấm đá.

Đó là hành trình của ý thức cộng đồng đối với lịch sử.

Và khi chúng ta đọc tên những người xưa trên bia đá, thực ra chúng ta đang nghe quê hương kể chuyện.