TẤM BIA Ở NƠI ÔNG NGÃ XUỐNG

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ những trận chiến bảo vệ biên giới năm 1979. Sơn Vĩ hôm nay đã đổi khác. Những con đường qua núi được mở rộng, cuộc sống nơi biên cương ngày càng đổi thay. Nhưng giữa vùng núi từng chứng kiến những ngày chiến đấu quyết liệt, vẫn còn những dấu tích đưa người hôm nay trở lại với ký ức của Lũng Làn.

Một trong những dấu tích ấy là tấm bia tưởng niệm tại nơi Đồn trưởng Lộc Viễn Tài hy sinh.

Ngày 5 tháng 3 năm 1979, Lũng Làn trải qua một ngày chiến đấu đặc biệt khốc liệt.

Trước tình hình chiến sự diễn biến phức tạp, Đồn trưởng Lộc Viễn Tài trực tiếp dẫn Nguyễn Xuân Hòa và Phạm Văn Phương tiến lên khu vực chiến đấu. Giữa màn sương dày đặc, ba người bố trí đội hình, phối hợp đánh trả lực lượng đối phương.

Khi vị trí bị phát hiện, vòng vây ngày càng siết chặt và đạn dược dần cạn, Lộc Viễn Tài đưa ra một quyết định.

Ông ra lệnh cho hai chiến sĩ:

“2 cậu lùi về phía sau đi...”

Nguyễn Xuân Hòa và Phạm Văn Phương chấp hành mệnh lệnh, tìm đường rút khỏi khu vực nguy hiểm.

Còn Lộc Viễn Tài ở lại.

Khi hai chiến sĩ đã rời khỏi vị trí, họ vẫn nghe tiếng khẩu RPD của người Đồn trưởng vang lên từ phía sau.

Tiếng súng ấy rồi lặng xuống.

Lộc Viễn Tài hy sinh tại khu vực trận địa.

Nhưng trong những ngày ngay sau trận đánh, đồng đội chưa thể đưa ông trở về.

Đêm 8/3/1979, Nguyễn Vũ Dương cùng Âu Tiến Dũng bí mật trở lại khu vực đồn tìm những người đã hy sinh. Họ tìm thấy Phó Đồn trưởng Nguyễn Hồng Cẩm, nhưng chưa tìm thấy Lộc Viễn Tài.

Cuộc tìm kiếm tiếp tục.

Hơn chục ngày sau, khi tình hình thay đổi và lực lượng tăng viện đã lên tới nơi, đồng đội lại trở lại trận địa.

Nguyễn Vũ Dương nhớ rằng họ “đi tìm mãi”.

Cuối cùng, thi hài người Đồn trưởng được tìm thấy dưới chân đồi.

Cuộc chiến rồi cũng lùi xa.

Nhưng địa điểm nơi Lộc Viễn Tài ngã xuống không mất khỏi ký ức của những người ở lại.

Người dân Sơn Vĩ biết nơi ấy.

Những người lính từng chiến đấu tại Lũng Làn nhớ nơi ấy.

Và theo thời gian, mong muốn lưu lại một dấu tích ngay tại địa điểm người Đồn trưởng hy sinh được hình thành.

Theo lời Trung tá Tạ Diên Hoàn, nguyên Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng Sơn Vĩ, được ghi lại trong tư liệu Hiên ngang Lũng Làn, nhân dân địa phương mong muốn có một tấm bia tại nơi Lộc Viễn Tài ngã xuống để tưởng nhớ ông.

Từ mong muốn ấy, một tấm bia tưởng niệm được dựng lên giữa vùng núi Sơn Vĩ.

Tấm bia không phải một công trình lớn.

Nhưng điều đặc biệt nằm ở chính nơi nó được đặt.

Đó là nơi gắn với những giờ phút cuối cùng của người Đồn trưởng Lũng Làn.

Nơi gần nửa thế kỷ trước, một người chỉ huy đã lựa chọn để hai chiến sĩ dưới quyền rút đi trước, còn mình ở lại phía sau tiếp tục chiến đấu.

Bởi vậy, tấm bia không chỉ ghi nhớ một con người.

Nó còn giữ lại địa điểm của một sự kiện lịch sử.

Giữa địa hình núi đá rộng lớn, nếu không còn những dấu tích như vậy, một sườn núi hay một chân đồi rất dễ trở thành một địa điểm vô danh đối với những thế hệ sinh ra sau chiến tranh.

Nhưng khi tấm bia được dựng lên, nơi ấy có một cái tên.

Có một câu chuyện.

Và có một con người gắn với câu chuyện ấy.

Người đến đây có thể biết rằng:

Lộc Viễn Tài đã chiến đấu và hy sinh tại nơi này.

Điều đặc biệt hơn nữa là ký ức ấy không chỉ được giữ gìn bởi đồng đội của ông.

Người dân Sơn Vĩ cũng muốn lưu lại nơi người Đồn trưởng ngã xuống.

Lộc Viễn Tài không sinh ra ở Sơn Vĩ.

Ông được điều đến Lũng Làn nhận nhiệm vụ trong những ngày tình hình biên giới đang hết sức căng thẳng. Thời gian ông gắn bó với địa bàn không dài.

Nhưng chính tại Sơn Vĩ, ông đã chỉ huy cán bộ, chiến sĩ chiến đấu.

Chính tại Sơn Vĩ, ông đã hy sinh.

Và cũng chính người dân nơi đây, qua nhiều thế hệ, góp phần gìn giữ ký ức về ông.

Đó là lý do tấm bia nhỏ giữa núi đá mang một ý nghĩa lớn hơn kích thước của nó.

Gần 50 năm sau cuộc chiến, những người từng trực tiếp chứng kiến năm 1979 đều đã cao tuổi. Nhiều cán bộ, chiến sĩ năm xưa đã không còn. Theo thời gian, ký ức của con người rồi cũng có thể phai nhạt.

Nhưng tấm bia vẫn ở đó.

Nó không thể kể lại toàn bộ trận đánh.

Không thể kể hết những gì đã diễn ra trong màn sương ngày 5/3/1979.

Không thể thay lời Nguyễn Xuân Hòa kể về mệnh lệnh cuối cùng ông nghe được từ người Đồn trưởng.

Cũng không thể thay Nguyễn Vũ Dương kể về những ngày đồng đội trở lại chiến trường, “đi tìm mãi” mới tìm thấy Lộc Viễn Tài.

Nhưng tấm bia làm được một việc rất quan trọng:

Nó giữ lại nơi câu chuyện ấy đã xảy ra.

Để một người trẻ hôm nay khi đứng trước tấm bia có thể hỏi:

Lộc Viễn Tài là ai?

Tại sao ở nơi này lại có một tấm bia mang tên ông?

Và từ những câu hỏi ấy, câu chuyện về Lũng Làn năm 1979 lại được kể.

Về những người lính giữ biên giới.

Về Đồn trưởng Lộc Viễn Tài.

Về hai chiến sĩ được ông ra lệnh rút lui.

Và về người chỉ huy đã ở lại phía sau.

Có một điều cũng cần được phân biệt rõ khi nhắc tới tấm bia.

Thi hài Lộc Viễn Tài sau khi được đồng đội tìm thấy đã được đưa khỏi vị trí ông hy sinh. Các nguồn hiện có còn có những thông tin chưa hoàn toàn thống nhất về quá trình an táng, quy tập và di chuyển hài cốt sau đó. Khi chưa đối chiếu được đầy đủ hồ sơ gốc, không nên từ tấm bia mà suy luận đây là nơi an táng của ông.

Đây là tấm bia ghi dấu nơi Lộc Viễn Tài hy sinh.

Sự phân biệt ấy không làm giảm ý nghĩa của di tích.

Trái lại, nó làm cho giá trị của tấm bia trở nên rõ ràng hơn.

Đây là một mốc ký ức tại chính chiến trường xưa.

Gần nửa thế kỷ đã đi qua.

Lũng Làn của năm 1979 đã trở thành lịch sử.

Nhưng giữa núi đá Sơn Vĩ, tấm bia vẫn lặng lẽ đứng ở nơi người Đồn trưởng năm xưa ngã xuống.

Một tấm bia nhỏ.

Một địa điểm giữa biên cương.

Nhưng phía sau đó là câu chuyện về một người chỉ huy đã lựa chọn ở lại khi đồng đội của mình cần được rút lui.

Và chừng nào tấm bia ấy còn được gìn giữ, người đến sau vẫn còn một nơi để đứng trước vùng núi này và nhớ rằng:

Ngày 5 tháng 3 năm 1979, tại nơi đây, Đồn trưởng Lộc Viễn Tài đã chiến đấu và hy sinh trong cuộc chiến bảo vệ biên giới của Tổ quốc.