TẤM GƯƠNG ANH HÙNG LIỆT SĨ NGUYỄN VĂN TRỖI
Mỗi lần học đến giai đoạn chiến tranh ác liệt của dân tộc, tôi lại cảm thấy trong lòng dâng lên biết bao cảm xúc khó diễn tả. Những trang sách lịch sử không chỉ là những con số khô khan, mà là cả một thế giới của những con người đã sống, chiến đấu và hi sinh cho Tổ quốc. Trong vô vàn tấm gương anh dũng ấy, hình ảnh Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi – người con của mảnh đất Điện Thắng, Điện Bàn, Quảng Nam – luôn khiến tôi day dứt mãi không thôi. Anh Trỗi không mang dáng vẻ oai phong của một người lính chuyên nghiệp, cũng không phải một nhân vật nổi bật giữa đám đông. Anh chỉ là một người thợ điện bình dị, hiền lành, nhưng chính sự bình dị ấy lại làm nổi bật tinh thần thép và ý chí kiên cường mà anh mang trong mình.
Nhớ lần đầu tiên đọc về Nguyễn Văn Trỗi, tôi như bị hút vào câu chuyện đời anh. Một chàng thanh niên mới đôi mươi, sống giản dị giữa Sài Gòn đầy biến động, vậy mà trái tim lại hướng trọn về lý tưởng giải phóng dân tộc. Anh tham gia biệt động Sài Gòn khi tuổi đời còn rất trẻ, tuổi của những ước mơ, của những hoài bão cá nhân, nhưng anh đã đặt tất cả sang một bên để dấn thân vào con đường cách mạng. Người khác có thể chọn cuộc sống bình thường, chọn một tương lai yên ổn, nhưng anh lại chọn vào nơi hiểm nguy nhất, nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết thật mong manh. Sự lựa chọn ấy không phải ai cũng có thể làm được, ngay cả khi đã trưởng thành.
Khi được giao nhiệm vụ đánh vào đoàn xe của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ McNamara – một trong những nhiệm vụ khó khăn và nguy hiểm nhất – anh hiểu rằng sự thất bại đồng nghĩa với cái chết. Dẫu vậy, anh vẫn nhận nhiệm vụ, thậm chí còn nhận với niềm tin rằng chiến thắng dù nhỏ nhất cũng góp phần vào khát vọng hòa bình của dân tộc. Tôi nghĩ, có lẽ niềm tin vào lý tưởng giải phóng miền Nam đã thắp lên trong anh ngọn lửa mạnh mẽ đến mức khiến anh sẵn sàng đánh đổi tất cả.
Nhưng rồi nhiệm vụ không thành, anh bị bắt. Khi đọc đến chi tiết ấy, tôi đã từng nghĩ: “Chắc anh sẽ phải chịu những trận đòn khủng khiếp, và có thể anh sẽ gục ngã…” Nhưng Nguyễn Văn Trỗi không như vậy. Càng bị tra tấn, anh càng im lặng. Một sự im lặng kiêu hãnh, không phải của người tuyệt vọng, mà của người biết rõ mình đang giữ điều gì quan trọng hơn cả tính mạng – đó là đồng đội, là kế hoạch chiến đấu, là niềm tin của cả tổ chức. Nhiều người từng nói, nỗi đau thể xác có thể làm con người ta suy sụp rất nhanh, nhưng với anh Trỗi, ý chí và lòng trung thành mạnh mẽ đến mức vượt lên trên mọi đau đớn.
Tại phiên tòa giả tạo của chính quyền Sài Gòn, anh – một thanh niên chỉ mới 24 tuổi – lại hiên ngang như một chiến sĩ kỳ cựu. Họ muốn anh nhận tội, muốn anh khai ra tổ chức, nhưng anh chỉ ngẩng cao đầu đáp: “Tôi hành động vì miền Nam anh dũng. Tôi không có gì phải hối hận.” Câu nói ấy vang lên như một lời tuyên thệ. Không chỉ dành cho kẻ thù, mà còn cho cả thế hệ mai sau, rằng sự hi sinh của anh là vì dân tộc, vì tự do, vì tương lai.
Tôi ám ảnh nhất là khoảnh khắc anh bước ra pháp trường vào tháng 10 năm 1964. Những trang sử ghi lại rằng anh bị trói, bịt mắt, nhưng vẫn yêu cầu mở khăn bịt mắt để có thể “nhìn quê hương lần cuối.” Đó là yêu cầu cuối cùng của một người biết trước mình sẽ ra đi, nhưng không phải để than khóc, mà để được nhìn rõ đất nước mà anh yêu thương đến giây phút sau cùng. Tôi tưởng tượng anh đứng giữa sân bắn, đôi mắt mở rộng, nhìn đất trời Việt Nam trong buổi sớm mờ sương. Không một giọt nước mắt, không một lời kêu than, chỉ có sự bình thản lạ lùng và vẻ đẹp kiêu hãnh của một con người đã sống trọn với niềm tin.
Chiến tranh luôn đặt con người vào những thử thách ghê gớm. Có những người đã hi sinh trong im lặng, có những người ngã xuống ngay khi tuổi trẻ vừa bắt đầu nở rộ. Và giữa thời hoa lửa ấy, Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành một biểu tượng vững chãi của lòng yêu nước. Tôi tự hỏi: nếu là mình, ở tuổi 24, liệu tôi có đủ dũng cảm để đứng trước cái chết mà không run rẩy? Liệu tôi có thể sống đẹp và mạnh mẽ như anh? Câu trả lời chắc chắn không dễ, nhưng chính sự tồn tại của câu hỏi ấy khiến tôi càng thấm thía hơn giá trị của sự hi sinh mà thế hệ đi trước đã để lại.
Ngày nay, chúng tôi – những người sinh ra trong thời bình – không phải đối mặt với bom đạn, không phải nghe tiếng gào thét của chiến trường. Nhưng hòa bình mà chúng tôi đang hưởng chính là kết tinh của máu và nước mắt bao thế hệ, trong đó có Nguyễn Văn Trỗi. Mỗi khi đi qua những con đường, ngôi trường mang tên anh, tôi cảm nhận như có một lời nhắc nhở âm thầm: rằng cuộc sống bình yên này không phải tự nhiên mà có. Nó phải được trân trọng bằng nỗ lực học tập, bằng hành động tốt mỗi ngày, bằng sự biết ơn và trách nhiệm với tương lai đất nước.
Có thể mai này, tôi sẽ còn học về nhiều nhân vật lịch sử khác, nhưng tên tuổi Nguyễn Văn Trỗi sẽ mãi ở lại trong tôi như một ngọn đuốc nhỏ: bình dị nhưng rực sáng, lặng lẽ nhưng kiên cường. Ngọn đuốc ấy nhắc tôi rằng lòng can đảm, tình yêu Tổ quốc và sự dấn thân cho lý tưởng không chỉ thuộc về thời chiến, mà còn thuộc về mỗi chúng ta trong thời bình – trong cách sống, cách làm việc và cách yêu thương đất nước này.
