Tấm gương “du kích Hoàng Ngân” xứ nhãn
Trong căn nhà rộng và thoáng, giọng bà Trương Thị Tám rành rọt, tay chỉ vào những tấm ảnh, những tư liệu lịch sử - niềm tự hào chung của mảnh đất này và cả một bài thơ. “Đơn giản có gì đâu/Con gái vùng du kích/Tuổi bẻ gãy sừng trâu/Đòn gánh dồn đánh địch…/Kẻ thù dẫu thay vai/Ta đâu ngừng đánh trận/Hậu phương cũng pháo đài/Chị vững vàng đòn gánh...” - bài thơ “Gái Bãi Sậy sông Hồng” của nhà thơ Huy Cận sáng tác và chép riêng tặng bà từ năm 1966 được cất giữ cẩn thận cùng nhiều hình ảnh bà được chụp cùng Bác Hồ, hình ảnh bà tham gia đoàn duyệt binh năm 1955 và nhiều ký ức đáng nhớ, một thời đạn lửa.
Nhớ thời “Đòn gánh đánh Tây”
Năm 1951, những chiến thắng liên tiếp của các đội du kích đánh phá bốt Lạc Thủy, bốt Hương Dũng làm nức lòng người dân địa phương, đã thôi thúc cô gái 17 tuổi Trương Thị Tám xung phong vào đội du kích của xã, bắt đầu tham gia các khóa huấn luyện, tham gia chiến đấu. Gần đấy, bốt Phương Trù thuộc xã Tứ Dân (huyện Khoái Châu cũ), giặc Pháp chiếm đóng, thường xuyên cướp bóc, ức hiếp dân lành. Nhờ hoạt động năng nổ, xốc vác, gan dạ trong chiến đấu, cuối năm 1952, Trương Thị Tám được huyện phân công làm Xã đội phó xã Đông Kinh. Ban chỉ huy Xã đội Đông Kinh (sau đổi là Đông Kết, nay thuộc xã Khoái Châu mới) thực hiện phương châm “tìm địch mà đánh” đã giao nhiệm vụ cho bà nghiên cứu và tổ chức trận đánh tiêu diệt quân địch trên đê Phương Trù. “Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, tôi cùng Ban chỉ huy Xã đội chọn được bảy chị em trong xã cùng bày mưu tính kế, nhập vai thôn nữ đi chợ, đi làm đồng, để tiếp cận vọng gác của địch” - bà Tám kể, ánh mắt xa xăm.
Trận đánh sáng 20/6/1953 trứ danh trên đê Phương Trù không những được nhiều tài liệu ghi chép mà trong ký ức nhiều người dân nơi đây vẫn kể lại qua bao thế hệ. Sáng hôm đó, nữ du kích Trương Thị Tám cùng nhóm dẫn một tổ đi đầu, mang theo những gánh rau, chuối vào chợ bán, một tổ khác giả vờ cắt cỏ dưới chân đê, phía xa hai đồng chí bộ đội địa phương được cải trang thành nữ, giấu hai súng tiểu liên để yểm trợ. Khi vừa đến chỗ tốp lính Pháp có khẩu súng trung liên, Trương Thị Tám bất ngờ hô to: “Xung phong...” rồi tuốt ngay đòn gánh phang vào đầu tên giữ súng. Các chị ở tổ cắt cỏ lao lên dùng đòn gánh đánh túi bụi vào bọn lính. Hai anh bộ đội từ phía sau đồng loạt nổ súng khiến bọn địch hoảng hốt tháo chạy. Trận đó, ta tiêu diệt 1 tên địch, làm 2 tên khác bị thương nặng, thu 1 khẩu súng trường, 1 máy điện đàm, 1 hòm đạn. Bốt Phương Trù sau đó bị bao vây và 20 ngày sau thì quân ta chiếm lĩnh.
Chiếc đòn gánh lập chiến công năm nào giờ đang được trưng bày ở Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam tại Hà Nội. Khách tham quan, nhất là khách quốc tế khi đọc những dòng ghi chú hoặc được nhân viên bảo tàng giới thiệu đều bày tỏ sự thán phục tinh thần quả cảm của các bà, các chị “du kích Hoàng Ngân”. Đúng là “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”. Nhiều người dân quê Khoái Châu trong câu chuyện của mình khi dạy bảo cháu con, thường ngày vẫn nhắc “yêu nước, cứ phải xông pha như bà Tám”.
Đó cũng là giai đoạn cách mạng ở Hưng Yên vô cùng gian khó, cơ sở bị đảo lộn, cán bộ bị bắt, bị giết, tù đày, một số nơi chỉ còn nữ du kích và người già trụ lại. Ngày 9/2/1950, tại Thái Bình, Tỉnh ủy Hưng Yên họp Hội nghị đặc biệt ra Nghị quyết xây dựng đội Nữ du kích Hoàng Ngân, lấy tên tấm gương liệt sĩ Hoàng Ngân quê Hải Phòng làm phong trào cả nước. Từ đây, phong trào Du kích Hoàng Ngân phát triển mạnh mẽ, hình thành hệ thống từ thôn, xã, huyện đến tỉnh. Cho đến tháng 7/1952, Đội nữ du kích Hoàng Ngân tỉnh Hưng Yên đã thu hút 7.365 chị em tham gia.
Cũng theo nhiều nguồn tài liệu, từ năm 1952, ta đẩy mạnh đánh phục kích tiêu diệt lực lượng địch, phá hệ thống tháp canh, hương đồn. Khu du kích được mở rộng, chị em du kích lại sáng tạo thêm nhiều cách đánh linh hoạt, chủ động “tìm địch mà diệt”. Trong công tác địch vận, nòng cốt là lực lượng nữ du kích Hoàng Ngân. Tính riêng tháng 7/1954 toàn tỉnh vận động được 1.400 sĩ quan, binh lính địch mang súng và 14 xe ô-tô về với nhân dân. Thành tích đó có đóng góp của nữ du kích Trương Thị Tám và nhiều chiến sĩ ở Khoái Châu.
Vinh dự 6 lần được gặp Bác Hồ
Nhờ dũng cảm và có nhiều sáng kiến trong chiến đấu và vận động quần chúng nhân dân, một lòng theo cách mạng, ngày 3/2/1954, Trương Thị Tám được kết nạp Đảng và bổ nhiệm Xã đội trưởng. Trong hơn 3 năm (1951-1954), bà Tám cùng đội du kích đã trực tiếp tổ chức, tham gia 72 trận đánh lớn nhỏ, bẻ gãy nhiều cuộc càn quét của địch. Với thành tích chiến đấu và phục vụ chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, năm 1955, Xã đội trưởng Trương Thị Tám được chọn tham gia lễ duyệt binh ngày 2/9 tại Hà Nội.
Đó cũng là lần đầu tiên bà được gặp Bác Hồ. Bà Tám còn nhớ như in bà được giới thiệu lên phát biểu. “Lúc ấy gặp Bác và các lãnh đạo Trung ương xúc động quá, tuổi lại còn trẻ, tôi bối rối chỉ kịp phát biểu vài câu. Ngay khi tôi đi xuống, Đại tướng Võ Nguyên Giáp bảo đứng lại. Tôi đang lo lắng thì Bác Hồ bước đến, bắt tay và ân cần bảo: “Cháu ơi, ta chiến thắng thực dân Pháp rồi. Từ nay trở đi, cháu phát biểu không được nói xin rút lui mà là xin ngừng lời, bà Tám kể, tâm trạng vẫn chưa hết bồi hồi. Đó cũng là bài học đầu tiên Người dạy, để rồi sau đó, bà còn được gặp Bác Hồ thêm 5 lần nữa, lần nào Bác cũng vẫn nhớ và hỏi thăm. Đó là những kỷ niệm sâu sắc nhất đậm sâu trong tâm khảm.
