TẤM LÒNG HÀO NGHĨA TRÊN ĐẤT CAO LÃNH

Sinh năm 1802 tại làng Mỹ Trà, huyện Kiến Đăng, tỉnh Định Tường, bà Đỗ Thị Đệ lớn lên trong vùng đất trù phú của đồng bằng sông Cửu Long. Nhờ sự cần cù, tháo vát và tài quán xuyến, bà cùng gia đình gây dựng nên cơ nghiệp lớn, trở thành một trong những đại điền chủ giàu có bậc nhất vùng Câu Lãnh. Thế nhưng, điều khiến người đời nhớ đến bà không phải là sự giàu sang, mà là cách bà sử dụng khối tài sản ấy để giúp ích cho cộng đồng.

Với bà, của cải chỉ thực sự có ý nghĩa khi mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho mọi người. Những con đường lầy lội được đắp cao, những cây cầu mới được dựng lên để người dân thuận tiện đi lại, những ngôi chùa, miếu xuống cấp được sửa sang bằng chính tiền của bà. Vào những năm thiên tai, mất mùa, bà tổ chức phát gạo, muối, mắm và nhiều nhu yếu phẩm cho người nghèo, giúp họ vượt qua giai đoạn khó khăn.

Điều đáng quý hơn cả là cách bà đối xử với những người làm thuê và tá điền. Khi mùa màng thất bát, bà không thúc ép thu tô mà sẵn sàng giảm phần lúa phải nộp, thậm chí hoãn hoặc miễn hẳn cho những gia đình quá khó khăn. Không ít người lâm vào cảnh nợ nần, không còn khả năng chi trả, được bà gọi đến rồi tự tay xóa nợ, đốt giấy vay ngay trước mặt để họ không còn phải sống trong mặc cảm và lo lắng. Hành động ấy không chỉ giúp người dân vượt qua nghèo khó mà còn thể hiện một tấm lòng nhân ái hiếm thấy trong xã hội đương thời.

Bởi vậy, nhân dân vùng Câu Lãnh luôn dành cho bà sự kính trọng đặc biệt. Trong ký ức của người dân, bà không đơn thuần là một người giàu có mà là chỗ dựa của biết bao gia đình nghèo, là người luôn sẵn lòng dang tay giúp đỡ bất cứ ai khi hoạn nạn. Chính nghĩa cử ấy đã làm nên danh tiếng của bà, để tên tuổi Đỗ Thị Đệ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác như biểu tượng của lòng nhân nghĩa.

Năm 1859, khi thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm thành Gia Định rồi từng bước mở rộng chiến tranh ra Nam Kỳ, đất nước bước vào một thời kỳ đầy biến động. Trước cảnh non sông bị xâm lược, bà Đỗ Thị Đệ không chọn sự bình yên cho riêng mình. Với tất cả khả năng có được, bà âm thầm đứng về phía những người đang chiến đấu bảo vệ quê hương.

Ban đầu, bà hỗ trợ quân triều đình, sau đó tiếp tục giúp đỡ các lực lượng nghĩa quân chống Pháp, trong đó có lực lượng của Thiên hộ Dương. Bà đóng góp lương thực, tiền bạc, đồ sắt, đồng thau và nhiều vật dụng cần thiết để rèn đúc vũ khí phục vụ cuộc kháng chiến. Trong bối cảnh quân dân Nam Bộ gặp vô vàn thiếu thốn, những đóng góp ấy có ý nghĩa vô cùng to lớn, tiếp thêm sức mạnh cho phong trào kháng chiến.

Không chỉ riêng bà, chồng bà là ông Lê Văn Tấn cũng là một nhân sĩ yêu nước, luôn gắn bó với các nghĩa quân hoạt động trên địa bàn Mỹ Trà, Hòa An và Mỹ Ngãi. Hai vợ chồng cùng chung một tấm lòng vì nước, biến gia đình mình thành chỗ dựa vững chắc cho phong trào yêu nước ở địa phương.

Những việc làm cao đẹp ấy đã được triều đình nhà Nguyễn ghi nhận. Vua Tự Đức ban tặng cho bà tấm biển sơn son thếp vàng khắc bốn chữ “Háo Nghĩa Khả Phong”, có nghĩa là người có lòng nghĩa hiệp đáng được biểu dương và lưu truyền. Đây không chỉ là sự ghi nhận dành cho cá nhân bà mà còn là minh chứng cho giá trị của lòng nhân ái và tinh thần yêu nước trong lịch sử dân tộc.

Năm 1886, bà Đỗ Thị Đệ qua đời, khép lại một cuộc đời hơn tám mươi năm luôn gắn với hai chữ nghĩa tình. Mộ của bà hiện tọa lạc tại ấp Hòa Lợi, xã Hòa An, thành phố Cao Lãnh. Dù trải qua hơn một thế kỷ cùng bao biến thiên của thời gian, nơi an nghỉ ấy vẫn là địa chỉ để con cháu và người dân địa phương tưởng nhớ một người phụ nữ đã dành cả cuộc đời cho quê hương.

Ngày nay, khi nhắc đến vùng đất Cao Lãnh, người ta không chỉ nhớ đến những cánh đồng trù phú hay truyền thống hiếu học mà còn nhớ đến tấm gương của bà Đỗ Thị Đệ. Cuộc đời bà là minh chứng rằng lòng yêu nước không chỉ thể hiện nơi chiến trường. Có những con người góp phần làm nên lịch sử bằng sự sẻ chia, bằng những hạt gạo cứu đói, những cây cầu nối bờ vui, những khoản nợ được xóa và những chuyến lương thực tiếp sức cho nghĩa quân.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua, nhưng giá trị mà bà để lại vẫn còn nguyên vẹn. Đó là bài học về lòng nhân ái, về trách nhiệm với cộng đồng và tinh thần đặt lợi ích của quê hương, đất nước lên trên lợi ích cá nhân. Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, bà Đỗ Thị Đệ xứng đáng được nhớ đến như một biểu tượng đẹp của người phụ nữ Nam Bộ giàu lòng nghĩa hiệp, dùng tài sản để gieo mầm yêu thương và dùng cả cuộc đời để góp phần gìn giữ non sông.

Nguồn tư liệu: Tiểu sử bà Đỗ Thị Đệ do người dùng cung cấp; các tư liệu lịch sử về phong trào kháng Pháp ở Đồng Tháp và Nam Bộ thế kỷ XIX.

Nguồn: Cổng thông tin điện tử Đồng Tháp, Nhân vật lịch sử Đồng Tháp.

https://dongthap.gov.vn/chi-tiet-bai-viet-nvls?id=6551566