TẤM LÒNG VÀNG VỚI NỀN ĐỘC LẬP: DOANH NHÂN TRỊNH VĂN BÔ VÀ BÀ HOÀNG THỊ MINH HỒ

1. Hiệu tơ lụa Phúc Lợi danh tiếng đất Hà Thành và ngọn lửa yêu nước thầm lặng

Vào những năm 30-40 của thế kỷ XX, phố Hàng Ngang là trung tâm buôn bán sầm uất bậc nhất Hà Nội. Trong đó, hiệu tơ lụa Phúc Lợi tại số nhà 48 Hàng Ngang do vợ chồng ông Trịnh Văn Bô và bà Hoàng Thị Minh Hồ làm chủ là thương hiệu tơ lụa nổi tiếng khắp cõi Bắc Kỳ, Trung Kỳ và sang cả Lào, Campuchia.

Nối nghiệp gia đình kinh doanh phát đạt, sở hữu khối tài sản kế xù, nhưng vợ chồng cụ Trịnh Văn Bô không sống xa hoa hưởng lạc. Tận mắt chứng kiến sự hống hách của thực dân Pháp và nỗi khổ cực của nhân dân dưới ách đô hộ, hai cụ đã sớm giác ngộ và thầm lặng ủng hộ các hoạt động yêu nước.

Từ năm 1943, thông qua sự vận động của đồng chí Nguyễn Lương Bằng và các cán bộ Việt Minh, ngôi nhà 48 Hàng Ngang đã trở thành một cơ sở cách mạng bí mật. Cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ liên tục tiếp tế tiền bạc, thuốc men, lương thực cho khu căn cứ Việt Bắc mà không hề đòi hỏi bất kỳ quyền lợi nào.

2. Ngôi nhà 48 Hàng Ngang – Nơi ra đời Bản Tuyên ngôn Độc lập (Tháng 8/1945)

Sau khi Tổng khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Hà Nội ngày 19 tháng 8 năm 1945, Thường vụ Trung ương Đảng cần một vị trí an toàn, kín đáo giữa nội thành để làm việc và đón Bác Hồ từ chiến khu Việt Bắc về Hà Nội. Ngôi nhà số 48 Hàng Ngang của gia đình cụ Trịnh Văn Bô được lựa chọn.

Đây là căn nhà hình ống rộng lớn, kéo dài từ phố Hàng Ngang sang phố Hàng Cạn, có nhiều tầng, cửa hậu thông thoáng rất thuận tiện cho việc thoát hiểm khi có sự cố.

Ngày 25 tháng 8 năm 1945, Bác Hồ chính thức chuyển về ở và làm việc tại tầng 2 của ngôi nhà. Trong suốt hơn một tuần lễ Bác ở đây, cụ Trịnh Văn Bô và cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ đã gác lại toàn bộ việc kinh doanh, tự tay chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ cho Bác và các đồng chí Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Lương Bằng...

Gia đình cụ huy động toàn bộ người làm tin cẩn để bảo vệ tuyệt đối an toàn cho các lãnh đạo cấp cao. Chính tại căn phòng nhỏ ở tầng 2 ngôi nhà 48 Hàng Ngang, Bác Hồ đã dành trọn tâm huyết khởi thảo Bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Chuẩn bị cho Lễ Độc lập ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại Quảng trường Ba Đình, nhận thấy Bác Hồ chỉ có bộ quần áo chàm đã cũ, cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ đã trích xấp vải kaki tốt nhất trong kho tơ lụa và mời thợ may giỏi nhất Hà Nội về đo may gấp bộ quần áo kaki lịch sử cho Người.

3. "Tuần lễ Vàng" năm 1945 và 5.147 lượng vàng cứu vãn ngân khố quốc gia

Tháng 9 năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa đời đã phải đối mặt với thử thách ngàn cân treo sợi tóc. Ngân khố quốc gia lúc này chỉ còn lại vỏn vẹn 1,23 triệu Đồng, nhưng có tới hơn một nửa là tiền rách không thể sử dụng.

Trước tình thế hiểm nghèo, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào "Tuần lễ Vàng" (từ ngày 17/9 đến 24/9/1945) nhằm vận động nhân dân quyên góp vàng, tài chính cứu quốc.

Ngay trong ngày mở đầu Tuần lễ Vàng tại Hà Nội, vợ chồng cụ Trịnh Văn Bô đã tiên phong ôm đến ủng hộ 117 lượng vàng. Không dừng lại ở đó, cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ còn tích cực đi vận động các tầng lớp giới thương gia Hà Thành cùng tham gia đóng góp.

Tính chung cả đợt ủng hộ trước, trong và sau Tuần lễ Vàng, gia đình cụ Trịnh Văn Bô đã hiến tặng cho Chính phủ tổng cộng 5.147 lượng vàng (tương đương với vài trăm kilôgam vàng) cùng nhiều tiền mặt. Số vàng này chiếm tới gần 90% tổng số vàng mà Chính phủ thu nhận được trong đợt vận động tại Hà Nội, giúp Chính phủ lâm thời có nguồn tài chính giải quyết các cấp bách về lương thực, mua sắm khí tài quân sự và củng cố bộ máy nhà nước non trẻ.

Bác Hồ đã xúc động trao tặng gia đình cụ Trịnh Văn Bô tấm Huân chương Độc lập hạng Nhất và khen ngợi: "Gia đình chú Bô là một gia đình đại thương gia yêu nước, một cơ sở vững chắc của cách mạng."

4. Tản cư lên Việt Bắc và tấm lòng sắt son trọn đời (1946 – 2017)

Cuối năm 1946, Toàn quốc kháng chiến bùng nổ. Theo lời kêu gọi của Bác Hồ, gia đình cụ Trịnh Văn Bô gác lại toàn bộ dinh cơ, nhà xưởng sang trọng tại Hà Nội để tản cư lên chiến khu Việt Bắc.

Tại chiến khu, cụ Trịnh Văn Bô đảm nhận chức vụ Tư vấn Kinh tế cho Chính phủ, tiếp tục dùng kinh nghiệm thương trường để quản lý tài chính, vận động quyên góp cho quân đội. Cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ đảm nhận việc quản lý xưởng may trang phục quân trang cho chiến sĩ.

Sau khi hòa bình lập lại năm 1954, trở về Hà Nội, gia đình cụ đã tự nguyện hiến tặng toàn bộ ngôi nhà 48 Hàng Ngang cho Nhà nước để làm di tích lịch sử quốc gia.

Cụ Trịnh Văn Bô trút hơi thở cuối cùng năm 1988. Cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ sống giản dị tại Hà Nội và qua đời năm 2017, thọ 103 tuổi. Lễ truy điệu cụ bà được Nhà nước tổ chức theo nghi thức cấp cao tại Nhà thi đấu Quốc gia để ghi nhận những đóng góp vô giá của gia đình đối với dân tộc.

Ý NGHĨA DI SẢN BẤT TỬ

Tấm lòng và nghĩa cử cao đẹp của gia đình Cụ Trịnh Văn Bô và Cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ là bài học lịch sử vô giá về tinh thần phụng sự Tổ quốc.

Họ đã chứng minh rằng: Tiền tài, danh vọng chỉ là vật ngoại thân, lòng yêu nước và sự hưng vong của dân tộc mới là di sản trường tồn. Hình ảnh gia đình cụ mãi mãi là tượng đài tiêu biểu nhất cho tầng lớp Người có công giúp đỡ cách mạng, cổ vũ tinh thần các thế hệ doanh nhân Việt Nam hôm nay luôn đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.